Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1932–2024

Ray Reardon

Cyn-löwr o Dredegar a enillodd Bencampwriaeth Snwcer y Byd chwe gwaith yn y 1970au.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1932–2024 (wedi’i gofnodi) Dracula’r bwrdd gwyrdd Cymru’r Ugeinfed Ganrif Chwaraeon
Ray Reardon
Ray Reardon · Llun: Wikimedia Commons · BennyOnTheLoose, CC BY-SA 4.0

Daeth Ray Reardon o Dredegar, glöwr ac yna plismon, yn frenin snwcer yn y 1970au. Bu’n bencampwr y byd chwe gwaith, y chwaraewr cyntaf erioed yn rhif un y byd, ac mae tlws Agored Cymru bellach yn dwyn ei enw.

Ganed8 Hydref 1932, Tredegar
Swyddi cyntafGlöwr yng Nglofa Ty Trist; heddwas yn Stoke
AmaturPencampwr Amatur Cymru chwe blynedd yn olynol, 1950 hyd 1955
Pencampwr y Byd1970, 1973, 1974, 1975, 1976, 1978
SafleRhif un cyntaf erioed y byd, 1976
AnrhydeddauMBE 1985; Tlws Ray Reardon, 2017
Bu farwGorffennaf 2024, yn 91 oed

Glöwr â menig gwyn#

Ganed Ray Reardon yn nhref lofaol Tredegar ar 8 Hydref 1932, mab Ben a Cynthia Reardon. Dangosodd ewythr snwcer iddo pan oedd yn wyth, ac erbyn ei fod yn ddeg roedd yn ymarfer ddwywaith yr wythnos yn Sefydliad y Gweithwyr Tredegar. Yn bedair ar ddeg gwrthododd le mewn ysgol ramadeg i ddilyn ei dad i lawr Glofa Ty Trist, a gwisgai fenig gwyn dan ddaear i warchod ei ddwylo ar gyfer y bwrdd snwcer.

Gwnaeth ei rediad cant cyntaf ar ei ben-blwydd yn ddwy ar bymtheg. Yn 1949 enillodd deitl amatur y News of the World a chael ciw gan y mawr Joe Davis, a ddefnyddiodd am bron i ddeng mlynedd ar hugain.

Pencampwr Cymru#

Yn 1950 enillodd Bencampwriaeth Amatur Cymru a’i chadw bob blwyddyn hyd 1955. Denai ei gemau am arian yn erbyn Cliff Wilson, dyn arall o Dredegar, gannoedd o bobl i wylio.

Glöwr a phlismon#

Symudodd y teulu i Swydd Stafford, lle gweithiai Ray a’i dad ym mhwll glo Florence. Yn 1957 caethiwodd cwymp to ef am dair awr cyn i ddeuddeg dyn ei gloddio allan. Priododd Sue yn 1959, ac yn 1960 ymunodd â’r heddlu yn Stoke-on-Trent, lle cafodd ei gymeradwyo am ddewrder, unwaith yn diarfogi dyn â gwn a thro arall yn disgyn drwy ffenestr do ar ben lleidr.

Yn 1964 enillodd Bencampwriaeth Amatur Lloegr, ac yn 1967, yng nghanol ei dridegau, trodd yn broffesiynol.

Brenin y 1970au#

Yn 1969 enillodd y Pot Black cyntaf erioed ar deledu’r BBC. Ym mis Ebrill 1970 daeth yn bencampwr y byd am y tro cyntaf, ac enillodd y teitl eto yn 1973, 1974, 1975, 1976 a 1978. Pan ddechreuodd rhestrau’r byd yn 1976 ef oedd y chwaraewr cyntaf erioed yn rhif un, a daliodd y safle am bum mlynedd.

Yn 1978 daeth yn bencampwr y byd hynaf, yn bedwar deg pump, record a barhaodd bedair blynedd a deugain, ac yn 1982, yn hanner cant, daeth yn enillydd hynaf twrnamaint rhestru, record a barhaodd dair blynedd a deugain.

Blynyddoedd diweddarach#

Gwnaed ef yn MBE yn 1985 ac ymddeolodd o chwarae’n broffesiynol yn 1991. Yn 2004 helpodd baratoi Ronnie O’Sullivan ar gyfer Pencampwriaeth y Byd, ac enillodd O’Sullivan ei ail deitl byd.

Ei gofio#

Yn 2017 ailenwyd tlws Agored Cymru yn Dlws Ray Reardon er anrhydedd iddo. Bu farw Ray Reardon yng Ngorffennaf 2024, yn naw deg ac un, a chofir ef fel un o’r chwaraewyr gorau a welodd y gêm erioed.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf