Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1883–1958
Swffragét o Lanwern a oroesodd suddo’r Lusitania, a sefydlodd y cylchgrawn Time and Tide ac a ymladdodd dros hawl menywod i eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Roedd Margaret, Arglwyddes Rhondda, o Lan-wern ger Casnewydd, yn swffragét a aeth ar streic newyn dros y bleidlais, yn un a oroesodd suddo’r Lusitania, yn llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr, ac yn sylfaenydd Time and Tide, efallai wythnosolyn pwysicaf Prydain rhwng y rhyfeloedd. Am dri deg chwech o flynyddoedd ymladdodd dros hawl menywod i eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi, a’i hennill yn y flwyddyn y bu farw.FfynonellauThomas, Margaret Haig, 2nd Viscountess Rhondda (1883 – 1958), suffragette, editor, author and businesswoman ↗Angela V. John, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Mehefin 1883 yn Bayswater, Llundain, unig blentyn y diwydiannwr a’r gwleidydd Rhyddfrydol David Alfred Thomas (yr Arglwydd Rhondda yn ddiweddarach), o Ysgubor-wen ger Aberdâr, a Sybil Margaret (gynt Haig); symudodd y teulu i Dŷ Llan-wern ger Casnewydd; dysgwyd gan athrawesau cartref, yna yn Ysgol Uwchradd Notting Hill ac Ysgol St Leonards, St Andrews, a dau dymor yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; ymunodd â’r WSPU a bu’n ysgrifennydd cangen Casnewydd am dros bum mlynedd, a’i mam yn llywydd; siaradodd mewn cyfarfodydd ar draws y wlad a neidiodd ar fwrdd rhedeg car y Prif Weinidog Asquith; yn 1913 bu yng ngharchar Brynbuga am gyfnod byr ac aeth ar streic newyn; gweithiodd yn Nociau Caerdydd yn gynorthwyydd personol i’w thad, un o fenywod â’r cyflog uchaf ym Mhrydain; ym Mai 1915 goroesodd suddo’r Lusitania wedi oriau yn y môr; yn 1917 Comisiynydd Cymru yn Adran Gwasanaeth Cenedlaethol y Menywod, ac yn 1918 Prif Reolwr recriwtio menywod yn y Weinyddiaeth Gwasanaeth Cenedlaethol; sefydlodd Gynghrair Ddiwydiannol y Menywod; o 1920 cadeiriodd y Cyngor Ymgynghorol ar Faterion Iechyd Cyffredinol; erbyn 1919 roedd ar 33 o fyrddau; yn 1926 llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr, am ddegawd; sefydlodd Time and Tide yn 1920 a’i olygu o 1926, wythnosolyn â bwrdd arloesol o fenywod yn unig, ‘efallai wythnosolyn pwysicaf Prydain rhwng y rhyfeloedd’, gydag awduron o George Bernard Shaw i Virginia Woolf; sefydlodd y Six Point Group yn 1921 dros gydraddoldeb rhwng menywod a dynion; helpodd sefydlu’r Open Door Council; cadeiriodd y pwyllgorau a ymgyrchodd dros etholfraint gyfartal, a enillwyd yn 1928; etifeddodd deitl ei thad drwy drefniant arbennig a deisebodd i gael eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi, a ganiatawyd gan y Pwyllgor Breintiau yn 1922 ac yna ei wrthdroi; ymgyrchodd dros arglwyddesau am ddegawdau fel ‘the Persistent Peeress’, a phasiwyd Deddf Arglwyddiaethau am Oes yn 1958; This Was My World (1933); doethuriaeth er anrhydedd Prifysgol Cymru 1955; bu farw yn Ysbyty Westminster ar 20 Gorffennaf 1958 a rhoddwyd ei llwch ym medd ei rhieni yn Llan-wern; yn 2019 fe’i dewiswyd yn un o bum menyw o hanes Cymru i’w hanrhydeddu â cherflun, yng Nghasnewydd, lle mae ganddi blac.Margaret Mackworth, 2nd Viscountess Rhondda ↗Wikipedia (Saesneg)Margaret Haig Mackworth, 2il Is-iarlles Rhondda (gynt Thomas; 12 Mehefin 1883 – 20 Gorffennaf 1958), pendefig, gwraig fusnes, perchennog cylchgrawn a swffragét o Gymraes; magwyd yn Nhŷ Llan-wern ger Casnewydd; ‘gweddïodd ei mam, swffragét hefyd, yn angerddol y byddai ei merch fach yn ffeminydd’; astudiodd hanes yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; yn 1908, yn 25 oed, ymunodd â’r WSPU a daeth yn ysgrifennydd cangen Casnewydd, ac o 1908 hyd 1914 cariodd yr ymgyrch ar draws de Cymru, yn gorymdeithio gyda’r Pankhursts ac yn siarad gydag Annie Kenney ym Merthyr Tudful; dyfarnodd y WSPU ei Medal Streic Newyn ‘am Wroldeb’ iddi; galwodd y mudiad yn chwa o awyr iach yn ei ‘bywyd padiog, mygedig’; wedi marw Emmeline Pankhurst yn 1928 helpodd godi arian at ei charreg fedd a’i cherflun y tu allan i Dŷ’r Cyffredin; ar 7 Mai 1915, wrth ddychwelyd o America gyda’i thad ar y Lusitania, glynodd wrth ddarn o bren yn y môr am amser hir cyn i’r llong bysgota Bluebell ei hachub; yn ystod y rhyfel helpodd gartrefu ffoaduriaid o Wlad Belg yn sir Fynwy ac annog menywod i waith rhyfel, yn enwedig ar y tir; ar farw ei thad ar 3 Gorffennaf 1918 daeth teitl Is-iarll Rhondda iddi drwy drefniant arbennig a fynnodd ef gan y Brenin Siôr V; un o wragedd busnes mwyaf adnabyddus Prydain, sefydlodd yr Efficiency Club i wragedd busnes yn 1919; llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr yn 1926, sydd er 2015 yn cynnal Darlith Mackworth er anrhydedd iddi; yn 1920 un o’r pedair ynad heddwch benywaidd cyntaf yn sir Fynwy; aeth menywod i’r Arglwyddi gyntaf dan Ddeddf Arglwyddiaethau am Oes 1958, yn fuan wedi ei marw.
| Ganed | 12 Mehefin 1883, Bayswater; magwyd yn Llan-wern, ger Casnewydd |
|---|---|
| Achos | Ysgrifennydd cangen Casnewydd y WSPU, o 1908 |
| Goroesodd | Suddo’r Lusitania, 7 Mai 1915 |
| Sefydlodd | Time and Tide, 1920; y Six Point Group, 1921 |
| Y gyntaf | Llywydd benywaidd Sefydliad y Cyfarwyddwyr, 1926 |
| Bu farw | 20 Gorffennaf 1958; gorffwys yn Llan-wern |
Ganed Margaret Haig Thomas ar 12 Mehefin 1883, unig blentyn David Alfred Thomas o Ysgubor-wen ger Aberdâr, diwydiannwr ac aelod seneddol Merthyr Tudful ac yn ddiweddarach Caerdydd, a’i wraig Sybil, swffragét ei hun. Ysgrifennodd fod ei mam wedi gweddïo’n angerddol y byddai ei merch fach yn ffeminydd. Magwyd hi yn Nhŷ Llan-wern ger Casnewydd.FfynonellauThomas, Margaret Haig, 2nd Viscountess Rhondda (1883 – 1958), suffragette, editor, author and businesswoman ↗Angela V. John, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Mehefin 1883 yn Bayswater, Llundain, unig blentyn y diwydiannwr a’r gwleidydd Rhyddfrydol David Alfred Thomas (yr Arglwydd Rhondda yn ddiweddarach), o Ysgubor-wen ger Aberdâr, a Sybil Margaret (gynt Haig); symudodd y teulu i Dŷ Llan-wern ger Casnewydd; dysgwyd gan athrawesau cartref, yna yn Ysgol Uwchradd Notting Hill ac Ysgol St Leonards, St Andrews, a dau dymor yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; ymunodd â’r WSPU a bu’n ysgrifennydd cangen Casnewydd am dros bum mlynedd, a’i mam yn llywydd; siaradodd mewn cyfarfodydd ar draws y wlad a neidiodd ar fwrdd rhedeg car y Prif Weinidog Asquith; yn 1913 bu yng ngharchar Brynbuga am gyfnod byr ac aeth ar streic newyn; gweithiodd yn Nociau Caerdydd yn gynorthwyydd personol i’w thad, un o fenywod â’r cyflog uchaf ym Mhrydain; ym Mai 1915 goroesodd suddo’r Lusitania wedi oriau yn y môr; yn 1917 Comisiynydd Cymru yn Adran Gwasanaeth Cenedlaethol y Menywod, ac yn 1918 Prif Reolwr recriwtio menywod yn y Weinyddiaeth Gwasanaeth Cenedlaethol; sefydlodd Gynghrair Ddiwydiannol y Menywod; o 1920 cadeiriodd y Cyngor Ymgynghorol ar Faterion Iechyd Cyffredinol; erbyn 1919 roedd ar 33 o fyrddau; yn 1926 llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr, am ddegawd; sefydlodd Time and Tide yn 1920 a’i olygu o 1926, wythnosolyn â bwrdd arloesol o fenywod yn unig, ‘efallai wythnosolyn pwysicaf Prydain rhwng y rhyfeloedd’, gydag awduron o George Bernard Shaw i Virginia Woolf; sefydlodd y Six Point Group yn 1921 dros gydraddoldeb rhwng menywod a dynion; helpodd sefydlu’r Open Door Council; cadeiriodd y pwyllgorau a ymgyrchodd dros etholfraint gyfartal, a enillwyd yn 1928; etifeddodd deitl ei thad drwy drefniant arbennig a deisebodd i gael eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi, a ganiatawyd gan y Pwyllgor Breintiau yn 1922 ac yna ei wrthdroi; ymgyrchodd dros arglwyddesau am ddegawdau fel ‘the Persistent Peeress’, a phasiwyd Deddf Arglwyddiaethau am Oes yn 1958; This Was My World (1933); doethuriaeth er anrhydedd Prifysgol Cymru 1955; bu farw yn Ysbyty Westminster ar 20 Gorffennaf 1958 a rhoddwyd ei llwch ym medd ei rhieni yn Llan-wern; yn 2019 fe’i dewiswyd yn un o bum menyw o hanes Cymru i’w hanrhydeddu â cherflun, yng Nghasnewydd, lle mae ganddi blac.Margaret Mackworth, 2nd Viscountess Rhondda ↗Wikipedia (Saesneg)Margaret Haig Mackworth, 2il Is-iarlles Rhondda (gynt Thomas; 12 Mehefin 1883 – 20 Gorffennaf 1958), pendefig, gwraig fusnes, perchennog cylchgrawn a swffragét o Gymraes; magwyd yn Nhŷ Llan-wern ger Casnewydd; ‘gweddïodd ei mam, swffragét hefyd, yn angerddol y byddai ei merch fach yn ffeminydd’; astudiodd hanes yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; yn 1908, yn 25 oed, ymunodd â’r WSPU a daeth yn ysgrifennydd cangen Casnewydd, ac o 1908 hyd 1914 cariodd yr ymgyrch ar draws de Cymru, yn gorymdeithio gyda’r Pankhursts ac yn siarad gydag Annie Kenney ym Merthyr Tudful; dyfarnodd y WSPU ei Medal Streic Newyn ‘am Wroldeb’ iddi; galwodd y mudiad yn chwa o awyr iach yn ei ‘bywyd padiog, mygedig’; wedi marw Emmeline Pankhurst yn 1928 helpodd godi arian at ei charreg fedd a’i cherflun y tu allan i Dŷ’r Cyffredin; ar 7 Mai 1915, wrth ddychwelyd o America gyda’i thad ar y Lusitania, glynodd wrth ddarn o bren yn y môr am amser hir cyn i’r llong bysgota Bluebell ei hachub; yn ystod y rhyfel helpodd gartrefu ffoaduriaid o Wlad Belg yn sir Fynwy ac annog menywod i waith rhyfel, yn enwedig ar y tir; ar farw ei thad ar 3 Gorffennaf 1918 daeth teitl Is-iarll Rhondda iddi drwy drefniant arbennig a fynnodd ef gan y Brenin Siôr V; un o wragedd busnes mwyaf adnabyddus Prydain, sefydlodd yr Efficiency Club i wragedd busnes yn 1919; llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr yn 1926, sydd er 2015 yn cynnal Darlith Mackworth er anrhydedd iddi; yn 1920 un o’r pedair ynad heddwch benywaidd cyntaf yn sir Fynwy; aeth menywod i’r Arglwyddi gyntaf dan Ddeddf Arglwyddiaethau am Oes 1958, yn fuan wedi ei marw.Margaret Haig Mackworth, 2il Is-iarlles Rhondda ↗Wicipedia CymraegPendefig, arweinydd yn y byd busnes ac actifydd milwriaethus yn achos y Swffragetiaid yng Nghymru (12 Mehefin 1883 – 20 Gorffennaf 1958), ffigwr arwyddocaol yn hanes ennill y bleidlais i fenywod yn y Deyrnas Unedig; merch David Alfred Thomas, AS Merthyr Tudful a Chaerdydd ac Is-iarll Rhondda yn ddiweddarach, a Sybil Haig, swffragét amlwg arall; pan garcharwyd cyfnither Sybil, Florence Haig, yn 1908 dros yr achos, ymunodd Sybil a Margaret, gyda modrybedd Margaret, Janetta a Lotty, ag Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched (WSPU) gan ddod yn ymgyrchwyr brwd; sefydlodd y fam a’r ferch gangen o’r WSPU yng Nghasnewydd a gweithio i sefydlu canghennau eraill drwy dde Cymru.
Fe’i dysgwyd gartref gan athrawesau, yna yn Ysgol Uwchradd Notting Hill ac Ysgol St Leonards yn St Andrews, ac astudiodd hanes yng Ngholeg Somerville, Rhydychen.FfynonellauThomas, Margaret Haig, 2nd Viscountess Rhondda (1883 – 1958), suffragette, editor, author and businesswoman ↗Angela V. John, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Mehefin 1883 yn Bayswater, Llundain, unig blentyn y diwydiannwr a’r gwleidydd Rhyddfrydol David Alfred Thomas (yr Arglwydd Rhondda yn ddiweddarach), o Ysgubor-wen ger Aberdâr, a Sybil Margaret (gynt Haig); symudodd y teulu i Dŷ Llan-wern ger Casnewydd; dysgwyd gan athrawesau cartref, yna yn Ysgol Uwchradd Notting Hill ac Ysgol St Leonards, St Andrews, a dau dymor yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; ymunodd â’r WSPU a bu’n ysgrifennydd cangen Casnewydd am dros bum mlynedd, a’i mam yn llywydd; siaradodd mewn cyfarfodydd ar draws y wlad a neidiodd ar fwrdd rhedeg car y Prif Weinidog Asquith; yn 1913 bu yng ngharchar Brynbuga am gyfnod byr ac aeth ar streic newyn; gweithiodd yn Nociau Caerdydd yn gynorthwyydd personol i’w thad, un o fenywod â’r cyflog uchaf ym Mhrydain; ym Mai 1915 goroesodd suddo’r Lusitania wedi oriau yn y môr; yn 1917 Comisiynydd Cymru yn Adran Gwasanaeth Cenedlaethol y Menywod, ac yn 1918 Prif Reolwr recriwtio menywod yn y Weinyddiaeth Gwasanaeth Cenedlaethol; sefydlodd Gynghrair Ddiwydiannol y Menywod; o 1920 cadeiriodd y Cyngor Ymgynghorol ar Faterion Iechyd Cyffredinol; erbyn 1919 roedd ar 33 o fyrddau; yn 1926 llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr, am ddegawd; sefydlodd Time and Tide yn 1920 a’i olygu o 1926, wythnosolyn â bwrdd arloesol o fenywod yn unig, ‘efallai wythnosolyn pwysicaf Prydain rhwng y rhyfeloedd’, gydag awduron o George Bernard Shaw i Virginia Woolf; sefydlodd y Six Point Group yn 1921 dros gydraddoldeb rhwng menywod a dynion; helpodd sefydlu’r Open Door Council; cadeiriodd y pwyllgorau a ymgyrchodd dros etholfraint gyfartal, a enillwyd yn 1928; etifeddodd deitl ei thad drwy drefniant arbennig a deisebodd i gael eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi, a ganiatawyd gan y Pwyllgor Breintiau yn 1922 ac yna ei wrthdroi; ymgyrchodd dros arglwyddesau am ddegawdau fel ‘the Persistent Peeress’, a phasiwyd Deddf Arglwyddiaethau am Oes yn 1958; This Was My World (1933); doethuriaeth er anrhydedd Prifysgol Cymru 1955; bu farw yn Ysbyty Westminster ar 20 Gorffennaf 1958 a rhoddwyd ei llwch ym medd ei rhieni yn Llan-wern; yn 2019 fe’i dewiswyd yn un o bum menyw o hanes Cymru i’w hanrhydeddu â cherflun, yng Nghasnewydd, lle mae ganddi blac.Margaret Mackworth, 2nd Viscountess Rhondda ↗Wikipedia (Saesneg)Margaret Haig Mackworth, 2il Is-iarlles Rhondda (gynt Thomas; 12 Mehefin 1883 – 20 Gorffennaf 1958), pendefig, gwraig fusnes, perchennog cylchgrawn a swffragét o Gymraes; magwyd yn Nhŷ Llan-wern ger Casnewydd; ‘gweddïodd ei mam, swffragét hefyd, yn angerddol y byddai ei merch fach yn ffeminydd’; astudiodd hanes yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; yn 1908, yn 25 oed, ymunodd â’r WSPU a daeth yn ysgrifennydd cangen Casnewydd, ac o 1908 hyd 1914 cariodd yr ymgyrch ar draws de Cymru, yn gorymdeithio gyda’r Pankhursts ac yn siarad gydag Annie Kenney ym Merthyr Tudful; dyfarnodd y WSPU ei Medal Streic Newyn ‘am Wroldeb’ iddi; galwodd y mudiad yn chwa o awyr iach yn ei ‘bywyd padiog, mygedig’; wedi marw Emmeline Pankhurst yn 1928 helpodd godi arian at ei charreg fedd a’i cherflun y tu allan i Dŷ’r Cyffredin; ar 7 Mai 1915, wrth ddychwelyd o America gyda’i thad ar y Lusitania, glynodd wrth ddarn o bren yn y môr am amser hir cyn i’r llong bysgota Bluebell ei hachub; yn ystod y rhyfel helpodd gartrefu ffoaduriaid o Wlad Belg yn sir Fynwy ac annog menywod i waith rhyfel, yn enwedig ar y tir; ar farw ei thad ar 3 Gorffennaf 1918 daeth teitl Is-iarll Rhondda iddi drwy drefniant arbennig a fynnodd ef gan y Brenin Siôr V; un o wragedd busnes mwyaf adnabyddus Prydain, sefydlodd yr Efficiency Club i wragedd busnes yn 1919; llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr yn 1926, sydd er 2015 yn cynnal Darlith Mackworth er anrhydedd iddi; yn 1920 un o’r pedair ynad heddwch benywaidd cyntaf yn sir Fynwy; aeth menywod i’r Arglwyddi gyntaf dan Ddeddf Arglwyddiaethau am Oes 1958, yn fuan wedi ei marw.
Yn 1908, pan garcharwyd cyfnither ei mam, Florence Haig, dros yr achos, ymunodd y fam a’r ferch ag Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched. Sefydlasant gangen Casnewydd, gyda Margaret yn ysgrifennydd am dros bum mlynedd, a gweithio i sefydlu canghennau drwy dde Cymru. Gorymdeithiodd gyda’r Pankhursts, siaradodd ym Merthyr Tudful gydag Annie Kenney, ac unwaith neidiodd ar fwrdd rhedeg car y Prif Weinidog.FfynonellauMargaret Haig Mackworth, 2il Is-iarlles Rhondda ↗Wicipedia CymraegPendefig, arweinydd yn y byd busnes ac actifydd milwriaethus yn achos y Swffragetiaid yng Nghymru (12 Mehefin 1883 – 20 Gorffennaf 1958), ffigwr arwyddocaol yn hanes ennill y bleidlais i fenywod yn y Deyrnas Unedig; merch David Alfred Thomas, AS Merthyr Tudful a Chaerdydd ac Is-iarll Rhondda yn ddiweddarach, a Sybil Haig, swffragét amlwg arall; pan garcharwyd cyfnither Sybil, Florence Haig, yn 1908 dros yr achos, ymunodd Sybil a Margaret, gyda modrybedd Margaret, Janetta a Lotty, ag Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched (WSPU) gan ddod yn ymgyrchwyr brwd; sefydlodd y fam a’r ferch gangen o’r WSPU yng Nghasnewydd a gweithio i sefydlu canghennau eraill drwy dde Cymru.Thomas, Margaret Haig, 2nd Viscountess Rhondda (1883 – 1958), suffragette, editor, author and businesswoman ↗Angela V. John, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Mehefin 1883 yn Bayswater, Llundain, unig blentyn y diwydiannwr a’r gwleidydd Rhyddfrydol David Alfred Thomas (yr Arglwydd Rhondda yn ddiweddarach), o Ysgubor-wen ger Aberdâr, a Sybil Margaret (gynt Haig); symudodd y teulu i Dŷ Llan-wern ger Casnewydd; dysgwyd gan athrawesau cartref, yna yn Ysgol Uwchradd Notting Hill ac Ysgol St Leonards, St Andrews, a dau dymor yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; ymunodd â’r WSPU a bu’n ysgrifennydd cangen Casnewydd am dros bum mlynedd, a’i mam yn llywydd; siaradodd mewn cyfarfodydd ar draws y wlad a neidiodd ar fwrdd rhedeg car y Prif Weinidog Asquith; yn 1913 bu yng ngharchar Brynbuga am gyfnod byr ac aeth ar streic newyn; gweithiodd yn Nociau Caerdydd yn gynorthwyydd personol i’w thad, un o fenywod â’r cyflog uchaf ym Mhrydain; ym Mai 1915 goroesodd suddo’r Lusitania wedi oriau yn y môr; yn 1917 Comisiynydd Cymru yn Adran Gwasanaeth Cenedlaethol y Menywod, ac yn 1918 Prif Reolwr recriwtio menywod yn y Weinyddiaeth Gwasanaeth Cenedlaethol; sefydlodd Gynghrair Ddiwydiannol y Menywod; o 1920 cadeiriodd y Cyngor Ymgynghorol ar Faterion Iechyd Cyffredinol; erbyn 1919 roedd ar 33 o fyrddau; yn 1926 llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr, am ddegawd; sefydlodd Time and Tide yn 1920 a’i olygu o 1926, wythnosolyn â bwrdd arloesol o fenywod yn unig, ‘efallai wythnosolyn pwysicaf Prydain rhwng y rhyfeloedd’, gydag awduron o George Bernard Shaw i Virginia Woolf; sefydlodd y Six Point Group yn 1921 dros gydraddoldeb rhwng menywod a dynion; helpodd sefydlu’r Open Door Council; cadeiriodd y pwyllgorau a ymgyrchodd dros etholfraint gyfartal, a enillwyd yn 1928; etifeddodd deitl ei thad drwy drefniant arbennig a deisebodd i gael eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi, a ganiatawyd gan y Pwyllgor Breintiau yn 1922 ac yna ei wrthdroi; ymgyrchodd dros arglwyddesau am ddegawdau fel ‘the Persistent Peeress’, a phasiwyd Deddf Arglwyddiaethau am Oes yn 1958; This Was My World (1933); doethuriaeth er anrhydedd Prifysgol Cymru 1955; bu farw yn Ysbyty Westminster ar 20 Gorffennaf 1958 a rhoddwyd ei llwch ym medd ei rhieni yn Llan-wern; yn 2019 fe’i dewiswyd yn un o bum menyw o hanes Cymru i’w hanrhydeddu â cherflun, yng Nghasnewydd, lle mae ganddi blac.Margaret Mackworth, 2nd Viscountess Rhondda ↗Wikipedia (Saesneg)Margaret Haig Mackworth, 2il Is-iarlles Rhondda (gynt Thomas; 12 Mehefin 1883 – 20 Gorffennaf 1958), pendefig, gwraig fusnes, perchennog cylchgrawn a swffragét o Gymraes; magwyd yn Nhŷ Llan-wern ger Casnewydd; ‘gweddïodd ei mam, swffragét hefyd, yn angerddol y byddai ei merch fach yn ffeminydd’; astudiodd hanes yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; yn 1908, yn 25 oed, ymunodd â’r WSPU a daeth yn ysgrifennydd cangen Casnewydd, ac o 1908 hyd 1914 cariodd yr ymgyrch ar draws de Cymru, yn gorymdeithio gyda’r Pankhursts ac yn siarad gydag Annie Kenney ym Merthyr Tudful; dyfarnodd y WSPU ei Medal Streic Newyn ‘am Wroldeb’ iddi; galwodd y mudiad yn chwa o awyr iach yn ei ‘bywyd padiog, mygedig’; wedi marw Emmeline Pankhurst yn 1928 helpodd godi arian at ei charreg fedd a’i cherflun y tu allan i Dŷ’r Cyffredin; ar 7 Mai 1915, wrth ddychwelyd o America gyda’i thad ar y Lusitania, glynodd wrth ddarn o bren yn y môr am amser hir cyn i’r llong bysgota Bluebell ei hachub; yn ystod y rhyfel helpodd gartrefu ffoaduriaid o Wlad Belg yn sir Fynwy ac annog menywod i waith rhyfel, yn enwedig ar y tir; ar farw ei thad ar 3 Gorffennaf 1918 daeth teitl Is-iarll Rhondda iddi drwy drefniant arbennig a fynnodd ef gan y Brenin Siôr V; un o wragedd busnes mwyaf adnabyddus Prydain, sefydlodd yr Efficiency Club i wragedd busnes yn 1919; llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr yn 1926, sydd er 2015 yn cynnal Darlith Mackworth er anrhydedd iddi; yn 1920 un o’r pedair ynad heddwch benywaidd cyntaf yn sir Fynwy; aeth menywod i’r Arglwyddi gyntaf dan Ddeddf Arglwyddiaethau am Oes 1958, yn fuan wedi ei marw.
Yn 1913 anfonwyd hi i garchar Brynbuga ac aeth ar streic newyn, a dyfarnodd y mudiad ei Medal Streic Newyn am Wroldeb iddi. Dywedodd fod yr achos yn chwa o awyr iach mewn bywyd padiog, mygedig.FfynonellauThomas, Margaret Haig, 2nd Viscountess Rhondda (1883 – 1958), suffragette, editor, author and businesswoman ↗Angela V. John, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Mehefin 1883 yn Bayswater, Llundain, unig blentyn y diwydiannwr a’r gwleidydd Rhyddfrydol David Alfred Thomas (yr Arglwydd Rhondda yn ddiweddarach), o Ysgubor-wen ger Aberdâr, a Sybil Margaret (gynt Haig); symudodd y teulu i Dŷ Llan-wern ger Casnewydd; dysgwyd gan athrawesau cartref, yna yn Ysgol Uwchradd Notting Hill ac Ysgol St Leonards, St Andrews, a dau dymor yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; ymunodd â’r WSPU a bu’n ysgrifennydd cangen Casnewydd am dros bum mlynedd, a’i mam yn llywydd; siaradodd mewn cyfarfodydd ar draws y wlad a neidiodd ar fwrdd rhedeg car y Prif Weinidog Asquith; yn 1913 bu yng ngharchar Brynbuga am gyfnod byr ac aeth ar streic newyn; gweithiodd yn Nociau Caerdydd yn gynorthwyydd personol i’w thad, un o fenywod â’r cyflog uchaf ym Mhrydain; ym Mai 1915 goroesodd suddo’r Lusitania wedi oriau yn y môr; yn 1917 Comisiynydd Cymru yn Adran Gwasanaeth Cenedlaethol y Menywod, ac yn 1918 Prif Reolwr recriwtio menywod yn y Weinyddiaeth Gwasanaeth Cenedlaethol; sefydlodd Gynghrair Ddiwydiannol y Menywod; o 1920 cadeiriodd y Cyngor Ymgynghorol ar Faterion Iechyd Cyffredinol; erbyn 1919 roedd ar 33 o fyrddau; yn 1926 llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr, am ddegawd; sefydlodd Time and Tide yn 1920 a’i olygu o 1926, wythnosolyn â bwrdd arloesol o fenywod yn unig, ‘efallai wythnosolyn pwysicaf Prydain rhwng y rhyfeloedd’, gydag awduron o George Bernard Shaw i Virginia Woolf; sefydlodd y Six Point Group yn 1921 dros gydraddoldeb rhwng menywod a dynion; helpodd sefydlu’r Open Door Council; cadeiriodd y pwyllgorau a ymgyrchodd dros etholfraint gyfartal, a enillwyd yn 1928; etifeddodd deitl ei thad drwy drefniant arbennig a deisebodd i gael eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi, a ganiatawyd gan y Pwyllgor Breintiau yn 1922 ac yna ei wrthdroi; ymgyrchodd dros arglwyddesau am ddegawdau fel ‘the Persistent Peeress’, a phasiwyd Deddf Arglwyddiaethau am Oes yn 1958; This Was My World (1933); doethuriaeth er anrhydedd Prifysgol Cymru 1955; bu farw yn Ysbyty Westminster ar 20 Gorffennaf 1958 a rhoddwyd ei llwch ym medd ei rhieni yn Llan-wern; yn 2019 fe’i dewiswyd yn un o bum menyw o hanes Cymru i’w hanrhydeddu â cherflun, yng Nghasnewydd, lle mae ganddi blac.Margaret Mackworth, 2nd Viscountess Rhondda ↗Wikipedia (Saesneg)Margaret Haig Mackworth, 2il Is-iarlles Rhondda (gynt Thomas; 12 Mehefin 1883 – 20 Gorffennaf 1958), pendefig, gwraig fusnes, perchennog cylchgrawn a swffragét o Gymraes; magwyd yn Nhŷ Llan-wern ger Casnewydd; ‘gweddïodd ei mam, swffragét hefyd, yn angerddol y byddai ei merch fach yn ffeminydd’; astudiodd hanes yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; yn 1908, yn 25 oed, ymunodd â’r WSPU a daeth yn ysgrifennydd cangen Casnewydd, ac o 1908 hyd 1914 cariodd yr ymgyrch ar draws de Cymru, yn gorymdeithio gyda’r Pankhursts ac yn siarad gydag Annie Kenney ym Merthyr Tudful; dyfarnodd y WSPU ei Medal Streic Newyn ‘am Wroldeb’ iddi; galwodd y mudiad yn chwa o awyr iach yn ei ‘bywyd padiog, mygedig’; wedi marw Emmeline Pankhurst yn 1928 helpodd godi arian at ei charreg fedd a’i cherflun y tu allan i Dŷ’r Cyffredin; ar 7 Mai 1915, wrth ddychwelyd o America gyda’i thad ar y Lusitania, glynodd wrth ddarn o bren yn y môr am amser hir cyn i’r llong bysgota Bluebell ei hachub; yn ystod y rhyfel helpodd gartrefu ffoaduriaid o Wlad Belg yn sir Fynwy ac annog menywod i waith rhyfel, yn enwedig ar y tir; ar farw ei thad ar 3 Gorffennaf 1918 daeth teitl Is-iarll Rhondda iddi drwy drefniant arbennig a fynnodd ef gan y Brenin Siôr V; un o wragedd busnes mwyaf adnabyddus Prydain, sefydlodd yr Efficiency Club i wragedd busnes yn 1919; llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr yn 1926, sydd er 2015 yn cynnal Darlith Mackworth er anrhydedd iddi; yn 1920 un o’r pedair ynad heddwch benywaidd cyntaf yn sir Fynwy; aeth menywod i’r Arglwyddi gyntaf dan Ddeddf Arglwyddiaethau am Oes 1958, yn fuan wedi ei marw.
Gweithiai yn Nociau Caerdydd yn gynorthwyydd personol i’w thad, un o’r menywod â’r cyflog uchaf ym Mhrydain. Ym Mai 1915 roeddent yn hwylio adref o America ar y Lusitania pan drawyd hi gan dorpido llong danfor Almaenig. Glynodd Margaret wrth ddarn o bren yn y môr am oriau cyn i’r llong bysgota Bluebell ei chodi. Goroesodd ei thad hefyd.FfynonellauThomas, Margaret Haig, 2nd Viscountess Rhondda (1883 – 1958), suffragette, editor, author and businesswoman ↗Angela V. John, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Mehefin 1883 yn Bayswater, Llundain, unig blentyn y diwydiannwr a’r gwleidydd Rhyddfrydol David Alfred Thomas (yr Arglwydd Rhondda yn ddiweddarach), o Ysgubor-wen ger Aberdâr, a Sybil Margaret (gynt Haig); symudodd y teulu i Dŷ Llan-wern ger Casnewydd; dysgwyd gan athrawesau cartref, yna yn Ysgol Uwchradd Notting Hill ac Ysgol St Leonards, St Andrews, a dau dymor yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; ymunodd â’r WSPU a bu’n ysgrifennydd cangen Casnewydd am dros bum mlynedd, a’i mam yn llywydd; siaradodd mewn cyfarfodydd ar draws y wlad a neidiodd ar fwrdd rhedeg car y Prif Weinidog Asquith; yn 1913 bu yng ngharchar Brynbuga am gyfnod byr ac aeth ar streic newyn; gweithiodd yn Nociau Caerdydd yn gynorthwyydd personol i’w thad, un o fenywod â’r cyflog uchaf ym Mhrydain; ym Mai 1915 goroesodd suddo’r Lusitania wedi oriau yn y môr; yn 1917 Comisiynydd Cymru yn Adran Gwasanaeth Cenedlaethol y Menywod, ac yn 1918 Prif Reolwr recriwtio menywod yn y Weinyddiaeth Gwasanaeth Cenedlaethol; sefydlodd Gynghrair Ddiwydiannol y Menywod; o 1920 cadeiriodd y Cyngor Ymgynghorol ar Faterion Iechyd Cyffredinol; erbyn 1919 roedd ar 33 o fyrddau; yn 1926 llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr, am ddegawd; sefydlodd Time and Tide yn 1920 a’i olygu o 1926, wythnosolyn â bwrdd arloesol o fenywod yn unig, ‘efallai wythnosolyn pwysicaf Prydain rhwng y rhyfeloedd’, gydag awduron o George Bernard Shaw i Virginia Woolf; sefydlodd y Six Point Group yn 1921 dros gydraddoldeb rhwng menywod a dynion; helpodd sefydlu’r Open Door Council; cadeiriodd y pwyllgorau a ymgyrchodd dros etholfraint gyfartal, a enillwyd yn 1928; etifeddodd deitl ei thad drwy drefniant arbennig a deisebodd i gael eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi, a ganiatawyd gan y Pwyllgor Breintiau yn 1922 ac yna ei wrthdroi; ymgyrchodd dros arglwyddesau am ddegawdau fel ‘the Persistent Peeress’, a phasiwyd Deddf Arglwyddiaethau am Oes yn 1958; This Was My World (1933); doethuriaeth er anrhydedd Prifysgol Cymru 1955; bu farw yn Ysbyty Westminster ar 20 Gorffennaf 1958 a rhoddwyd ei llwch ym medd ei rhieni yn Llan-wern; yn 2019 fe’i dewiswyd yn un o bum menyw o hanes Cymru i’w hanrhydeddu â cherflun, yng Nghasnewydd, lle mae ganddi blac.Margaret Mackworth, 2nd Viscountess Rhondda ↗Wikipedia (Saesneg)Margaret Haig Mackworth, 2il Is-iarlles Rhondda (gynt Thomas; 12 Mehefin 1883 – 20 Gorffennaf 1958), pendefig, gwraig fusnes, perchennog cylchgrawn a swffragét o Gymraes; magwyd yn Nhŷ Llan-wern ger Casnewydd; ‘gweddïodd ei mam, swffragét hefyd, yn angerddol y byddai ei merch fach yn ffeminydd’; astudiodd hanes yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; yn 1908, yn 25 oed, ymunodd â’r WSPU a daeth yn ysgrifennydd cangen Casnewydd, ac o 1908 hyd 1914 cariodd yr ymgyrch ar draws de Cymru, yn gorymdeithio gyda’r Pankhursts ac yn siarad gydag Annie Kenney ym Merthyr Tudful; dyfarnodd y WSPU ei Medal Streic Newyn ‘am Wroldeb’ iddi; galwodd y mudiad yn chwa o awyr iach yn ei ‘bywyd padiog, mygedig’; wedi marw Emmeline Pankhurst yn 1928 helpodd godi arian at ei charreg fedd a’i cherflun y tu allan i Dŷ’r Cyffredin; ar 7 Mai 1915, wrth ddychwelyd o America gyda’i thad ar y Lusitania, glynodd wrth ddarn o bren yn y môr am amser hir cyn i’r llong bysgota Bluebell ei hachub; yn ystod y rhyfel helpodd gartrefu ffoaduriaid o Wlad Belg yn sir Fynwy ac annog menywod i waith rhyfel, yn enwedig ar y tir; ar farw ei thad ar 3 Gorffennaf 1918 daeth teitl Is-iarll Rhondda iddi drwy drefniant arbennig a fynnodd ef gan y Brenin Siôr V; un o wragedd busnes mwyaf adnabyddus Prydain, sefydlodd yr Efficiency Club i wragedd busnes yn 1919; llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr yn 1926, sydd er 2015 yn cynnal Darlith Mackworth er anrhydedd iddi; yn 1920 un o’r pedair ynad heddwch benywaidd cyntaf yn sir Fynwy; aeth menywod i’r Arglwyddi gyntaf dan Ddeddf Arglwyddiaethau am Oes 1958, yn fuan wedi ei marw.
Yn y rhyfel helpodd ddod o hyd i gartrefi yn sir Fynwy i ffoaduriaid o Wlad Belg, ac yn 1917 daeth yn Gomisiynydd Cymru yn Adran Gwasanaeth Cenedlaethol y Menywod, yn recriwtio menywod Cymru i waith rhyfel. Yn 1918 daeth yn Brif Reolwr recriwtio menywod drwy’r wlad gyfan.FfynonellauMargaret Mackworth, 2nd Viscountess Rhondda ↗Wikipedia (Saesneg)Margaret Haig Mackworth, 2il Is-iarlles Rhondda (gynt Thomas; 12 Mehefin 1883 – 20 Gorffennaf 1958), pendefig, gwraig fusnes, perchennog cylchgrawn a swffragét o Gymraes; magwyd yn Nhŷ Llan-wern ger Casnewydd; ‘gweddïodd ei mam, swffragét hefyd, yn angerddol y byddai ei merch fach yn ffeminydd’; astudiodd hanes yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; yn 1908, yn 25 oed, ymunodd â’r WSPU a daeth yn ysgrifennydd cangen Casnewydd, ac o 1908 hyd 1914 cariodd yr ymgyrch ar draws de Cymru, yn gorymdeithio gyda’r Pankhursts ac yn siarad gydag Annie Kenney ym Merthyr Tudful; dyfarnodd y WSPU ei Medal Streic Newyn ‘am Wroldeb’ iddi; galwodd y mudiad yn chwa o awyr iach yn ei ‘bywyd padiog, mygedig’; wedi marw Emmeline Pankhurst yn 1928 helpodd godi arian at ei charreg fedd a’i cherflun y tu allan i Dŷ’r Cyffredin; ar 7 Mai 1915, wrth ddychwelyd o America gyda’i thad ar y Lusitania, glynodd wrth ddarn o bren yn y môr am amser hir cyn i’r llong bysgota Bluebell ei hachub; yn ystod y rhyfel helpodd gartrefu ffoaduriaid o Wlad Belg yn sir Fynwy ac annog menywod i waith rhyfel, yn enwedig ar y tir; ar farw ei thad ar 3 Gorffennaf 1918 daeth teitl Is-iarll Rhondda iddi drwy drefniant arbennig a fynnodd ef gan y Brenin Siôr V; un o wragedd busnes mwyaf adnabyddus Prydain, sefydlodd yr Efficiency Club i wragedd busnes yn 1919; llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr yn 1926, sydd er 2015 yn cynnal Darlith Mackworth er anrhydedd iddi; yn 1920 un o’r pedair ynad heddwch benywaidd cyntaf yn sir Fynwy; aeth menywod i’r Arglwyddi gyntaf dan Ddeddf Arglwyddiaethau am Oes 1958, yn fuan wedi ei marw.Thomas, Margaret Haig, 2nd Viscountess Rhondda (1883 – 1958), suffragette, editor, author and businesswoman ↗Angela V. John, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Mehefin 1883 yn Bayswater, Llundain, unig blentyn y diwydiannwr a’r gwleidydd Rhyddfrydol David Alfred Thomas (yr Arglwydd Rhondda yn ddiweddarach), o Ysgubor-wen ger Aberdâr, a Sybil Margaret (gynt Haig); symudodd y teulu i Dŷ Llan-wern ger Casnewydd; dysgwyd gan athrawesau cartref, yna yn Ysgol Uwchradd Notting Hill ac Ysgol St Leonards, St Andrews, a dau dymor yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; ymunodd â’r WSPU a bu’n ysgrifennydd cangen Casnewydd am dros bum mlynedd, a’i mam yn llywydd; siaradodd mewn cyfarfodydd ar draws y wlad a neidiodd ar fwrdd rhedeg car y Prif Weinidog Asquith; yn 1913 bu yng ngharchar Brynbuga am gyfnod byr ac aeth ar streic newyn; gweithiodd yn Nociau Caerdydd yn gynorthwyydd personol i’w thad, un o fenywod â’r cyflog uchaf ym Mhrydain; ym Mai 1915 goroesodd suddo’r Lusitania wedi oriau yn y môr; yn 1917 Comisiynydd Cymru yn Adran Gwasanaeth Cenedlaethol y Menywod, ac yn 1918 Prif Reolwr recriwtio menywod yn y Weinyddiaeth Gwasanaeth Cenedlaethol; sefydlodd Gynghrair Ddiwydiannol y Menywod; o 1920 cadeiriodd y Cyngor Ymgynghorol ar Faterion Iechyd Cyffredinol; erbyn 1919 roedd ar 33 o fyrddau; yn 1926 llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr, am ddegawd; sefydlodd Time and Tide yn 1920 a’i olygu o 1926, wythnosolyn â bwrdd arloesol o fenywod yn unig, ‘efallai wythnosolyn pwysicaf Prydain rhwng y rhyfeloedd’, gydag awduron o George Bernard Shaw i Virginia Woolf; sefydlodd y Six Point Group yn 1921 dros gydraddoldeb rhwng menywod a dynion; helpodd sefydlu’r Open Door Council; cadeiriodd y pwyllgorau a ymgyrchodd dros etholfraint gyfartal, a enillwyd yn 1928; etifeddodd deitl ei thad drwy drefniant arbennig a deisebodd i gael eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi, a ganiatawyd gan y Pwyllgor Breintiau yn 1922 ac yna ei wrthdroi; ymgyrchodd dros arglwyddesau am ddegawdau fel ‘the Persistent Peeress’, a phasiwyd Deddf Arglwyddiaethau am Oes yn 1958; This Was My World (1933); doethuriaeth er anrhydedd Prifysgol Cymru 1955; bu farw yn Ysbyty Westminster ar 20 Gorffennaf 1958 a rhoddwyd ei llwch ym medd ei rhieni yn Llan-wern; yn 2019 fe’i dewiswyd yn un o bum menyw o hanes Cymru i’w hanrhydeddu â cherflun, yng Nghasnewydd, lle mae ganddi blac.
Gwnaed ei thad yn Is-iarll Rhondda, a mynnodd ef fod y Brenin yn caniatáu i’r teitl ddod i’w ferch. Pan fu farw ar 3 Gorffennaf 1918 daeth hi’n Is-iarlles Rhondda yn ei hawl ei hun.FfynonellauMargaret Mackworth, 2nd Viscountess Rhondda ↗Wikipedia (Saesneg)Margaret Haig Mackworth, 2il Is-iarlles Rhondda (gynt Thomas; 12 Mehefin 1883 – 20 Gorffennaf 1958), pendefig, gwraig fusnes, perchennog cylchgrawn a swffragét o Gymraes; magwyd yn Nhŷ Llan-wern ger Casnewydd; ‘gweddïodd ei mam, swffragét hefyd, yn angerddol y byddai ei merch fach yn ffeminydd’; astudiodd hanes yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; yn 1908, yn 25 oed, ymunodd â’r WSPU a daeth yn ysgrifennydd cangen Casnewydd, ac o 1908 hyd 1914 cariodd yr ymgyrch ar draws de Cymru, yn gorymdeithio gyda’r Pankhursts ac yn siarad gydag Annie Kenney ym Merthyr Tudful; dyfarnodd y WSPU ei Medal Streic Newyn ‘am Wroldeb’ iddi; galwodd y mudiad yn chwa o awyr iach yn ei ‘bywyd padiog, mygedig’; wedi marw Emmeline Pankhurst yn 1928 helpodd godi arian at ei charreg fedd a’i cherflun y tu allan i Dŷ’r Cyffredin; ar 7 Mai 1915, wrth ddychwelyd o America gyda’i thad ar y Lusitania, glynodd wrth ddarn o bren yn y môr am amser hir cyn i’r llong bysgota Bluebell ei hachub; yn ystod y rhyfel helpodd gartrefu ffoaduriaid o Wlad Belg yn sir Fynwy ac annog menywod i waith rhyfel, yn enwedig ar y tir; ar farw ei thad ar 3 Gorffennaf 1918 daeth teitl Is-iarll Rhondda iddi drwy drefniant arbennig a fynnodd ef gan y Brenin Siôr V; un o wragedd busnes mwyaf adnabyddus Prydain, sefydlodd yr Efficiency Club i wragedd busnes yn 1919; llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr yn 1926, sydd er 2015 yn cynnal Darlith Mackworth er anrhydedd iddi; yn 1920 un o’r pedair ynad heddwch benywaidd cyntaf yn sir Fynwy; aeth menywod i’r Arglwyddi gyntaf dan Ddeddf Arglwyddiaethau am Oes 1958, yn fuan wedi ei marw.Thomas, Margaret Haig, 2nd Viscountess Rhondda (1883 – 1958), suffragette, editor, author and businesswoman ↗Angela V. John, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Mehefin 1883 yn Bayswater, Llundain, unig blentyn y diwydiannwr a’r gwleidydd Rhyddfrydol David Alfred Thomas (yr Arglwydd Rhondda yn ddiweddarach), o Ysgubor-wen ger Aberdâr, a Sybil Margaret (gynt Haig); symudodd y teulu i Dŷ Llan-wern ger Casnewydd; dysgwyd gan athrawesau cartref, yna yn Ysgol Uwchradd Notting Hill ac Ysgol St Leonards, St Andrews, a dau dymor yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; ymunodd â’r WSPU a bu’n ysgrifennydd cangen Casnewydd am dros bum mlynedd, a’i mam yn llywydd; siaradodd mewn cyfarfodydd ar draws y wlad a neidiodd ar fwrdd rhedeg car y Prif Weinidog Asquith; yn 1913 bu yng ngharchar Brynbuga am gyfnod byr ac aeth ar streic newyn; gweithiodd yn Nociau Caerdydd yn gynorthwyydd personol i’w thad, un o fenywod â’r cyflog uchaf ym Mhrydain; ym Mai 1915 goroesodd suddo’r Lusitania wedi oriau yn y môr; yn 1917 Comisiynydd Cymru yn Adran Gwasanaeth Cenedlaethol y Menywod, ac yn 1918 Prif Reolwr recriwtio menywod yn y Weinyddiaeth Gwasanaeth Cenedlaethol; sefydlodd Gynghrair Ddiwydiannol y Menywod; o 1920 cadeiriodd y Cyngor Ymgynghorol ar Faterion Iechyd Cyffredinol; erbyn 1919 roedd ar 33 o fyrddau; yn 1926 llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr, am ddegawd; sefydlodd Time and Tide yn 1920 a’i olygu o 1926, wythnosolyn â bwrdd arloesol o fenywod yn unig, ‘efallai wythnosolyn pwysicaf Prydain rhwng y rhyfeloedd’, gydag awduron o George Bernard Shaw i Virginia Woolf; sefydlodd y Six Point Group yn 1921 dros gydraddoldeb rhwng menywod a dynion; helpodd sefydlu’r Open Door Council; cadeiriodd y pwyllgorau a ymgyrchodd dros etholfraint gyfartal, a enillwyd yn 1928; etifeddodd deitl ei thad drwy drefniant arbennig a deisebodd i gael eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi, a ganiatawyd gan y Pwyllgor Breintiau yn 1922 ac yna ei wrthdroi; ymgyrchodd dros arglwyddesau am ddegawdau fel ‘the Persistent Peeress’, a phasiwyd Deddf Arglwyddiaethau am Oes yn 1958; This Was My World (1933); doethuriaeth er anrhydedd Prifysgol Cymru 1955; bu farw yn Ysbyty Westminster ar 20 Gorffennaf 1958 a rhoddwyd ei llwch ym medd ei rhieni yn Llan-wern; yn 2019 fe’i dewiswyd yn un o bum menyw o hanes Cymru i’w hanrhydeddu â cherflun, yng Nghasnewydd, lle mae ganddi blac.
Cymerodd at ei fusnesau glo, llongau a phapurau newydd, ac erbyn 1919 roedd ar dri deg tri o fyrddau. Yn 1926 daeth yn llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr, swydd a ddaliodd am ddeng mlynedd; er 2015 mae’r Sefydliad yn cynnal Darlith Mackworth er anrhydedd iddi. Sefydlodd yr Efficiency Club i fenywod mewn busnes, ac yn 1920 roedd yn un o’r pedair ynad benywaidd cyntaf yn sir Fynwy.FfynonellauThomas, Margaret Haig, 2nd Viscountess Rhondda (1883 – 1958), suffragette, editor, author and businesswoman ↗Angela V. John, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Mehefin 1883 yn Bayswater, Llundain, unig blentyn y diwydiannwr a’r gwleidydd Rhyddfrydol David Alfred Thomas (yr Arglwydd Rhondda yn ddiweddarach), o Ysgubor-wen ger Aberdâr, a Sybil Margaret (gynt Haig); symudodd y teulu i Dŷ Llan-wern ger Casnewydd; dysgwyd gan athrawesau cartref, yna yn Ysgol Uwchradd Notting Hill ac Ysgol St Leonards, St Andrews, a dau dymor yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; ymunodd â’r WSPU a bu’n ysgrifennydd cangen Casnewydd am dros bum mlynedd, a’i mam yn llywydd; siaradodd mewn cyfarfodydd ar draws y wlad a neidiodd ar fwrdd rhedeg car y Prif Weinidog Asquith; yn 1913 bu yng ngharchar Brynbuga am gyfnod byr ac aeth ar streic newyn; gweithiodd yn Nociau Caerdydd yn gynorthwyydd personol i’w thad, un o fenywod â’r cyflog uchaf ym Mhrydain; ym Mai 1915 goroesodd suddo’r Lusitania wedi oriau yn y môr; yn 1917 Comisiynydd Cymru yn Adran Gwasanaeth Cenedlaethol y Menywod, ac yn 1918 Prif Reolwr recriwtio menywod yn y Weinyddiaeth Gwasanaeth Cenedlaethol; sefydlodd Gynghrair Ddiwydiannol y Menywod; o 1920 cadeiriodd y Cyngor Ymgynghorol ar Faterion Iechyd Cyffredinol; erbyn 1919 roedd ar 33 o fyrddau; yn 1926 llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr, am ddegawd; sefydlodd Time and Tide yn 1920 a’i olygu o 1926, wythnosolyn â bwrdd arloesol o fenywod yn unig, ‘efallai wythnosolyn pwysicaf Prydain rhwng y rhyfeloedd’, gydag awduron o George Bernard Shaw i Virginia Woolf; sefydlodd y Six Point Group yn 1921 dros gydraddoldeb rhwng menywod a dynion; helpodd sefydlu’r Open Door Council; cadeiriodd y pwyllgorau a ymgyrchodd dros etholfraint gyfartal, a enillwyd yn 1928; etifeddodd deitl ei thad drwy drefniant arbennig a deisebodd i gael eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi, a ganiatawyd gan y Pwyllgor Breintiau yn 1922 ac yna ei wrthdroi; ymgyrchodd dros arglwyddesau am ddegawdau fel ‘the Persistent Peeress’, a phasiwyd Deddf Arglwyddiaethau am Oes yn 1958; This Was My World (1933); doethuriaeth er anrhydedd Prifysgol Cymru 1955; bu farw yn Ysbyty Westminster ar 20 Gorffennaf 1958 a rhoddwyd ei llwch ym medd ei rhieni yn Llan-wern; yn 2019 fe’i dewiswyd yn un o bum menyw o hanes Cymru i’w hanrhydeddu â cherflun, yng Nghasnewydd, lle mae ganddi blac.Margaret Mackworth, 2nd Viscountess Rhondda ↗Wikipedia (Saesneg)Margaret Haig Mackworth, 2il Is-iarlles Rhondda (gynt Thomas; 12 Mehefin 1883 – 20 Gorffennaf 1958), pendefig, gwraig fusnes, perchennog cylchgrawn a swffragét o Gymraes; magwyd yn Nhŷ Llan-wern ger Casnewydd; ‘gweddïodd ei mam, swffragét hefyd, yn angerddol y byddai ei merch fach yn ffeminydd’; astudiodd hanes yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; yn 1908, yn 25 oed, ymunodd â’r WSPU a daeth yn ysgrifennydd cangen Casnewydd, ac o 1908 hyd 1914 cariodd yr ymgyrch ar draws de Cymru, yn gorymdeithio gyda’r Pankhursts ac yn siarad gydag Annie Kenney ym Merthyr Tudful; dyfarnodd y WSPU ei Medal Streic Newyn ‘am Wroldeb’ iddi; galwodd y mudiad yn chwa o awyr iach yn ei ‘bywyd padiog, mygedig’; wedi marw Emmeline Pankhurst yn 1928 helpodd godi arian at ei charreg fedd a’i cherflun y tu allan i Dŷ’r Cyffredin; ar 7 Mai 1915, wrth ddychwelyd o America gyda’i thad ar y Lusitania, glynodd wrth ddarn o bren yn y môr am amser hir cyn i’r llong bysgota Bluebell ei hachub; yn ystod y rhyfel helpodd gartrefu ffoaduriaid o Wlad Belg yn sir Fynwy ac annog menywod i waith rhyfel, yn enwedig ar y tir; ar farw ei thad ar 3 Gorffennaf 1918 daeth teitl Is-iarll Rhondda iddi drwy drefniant arbennig a fynnodd ef gan y Brenin Siôr V; un o wragedd busnes mwyaf adnabyddus Prydain, sefydlodd yr Efficiency Club i wragedd busnes yn 1919; llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr yn 1926, sydd er 2015 yn cynnal Darlith Mackworth er anrhydedd iddi; yn 1920 un o’r pedair ynad heddwch benywaidd cyntaf yn sir Fynwy; aeth menywod i’r Arglwyddi gyntaf dan Ddeddf Arglwyddiaethau am Oes 1958, yn fuan wedi ei marw.
Y busnes a werthfawrogai uwchlaw pob un oedd Time and Tide, yr wythnosolyn a sefydlodd yn 1920 ac a olygodd o 1926, gyda bwrdd arloesol o fenywod yn unig. Yn annibynnol ar bob plaid, denodd awduron o George Bernard Shaw i Virginia Woolf, a dywed y Bywgraffiadur mai efallai hwn oedd wythnosolyn pwysicaf Prydain rhwng y rhyfeloedd.FfynhonnellThomas, Margaret Haig, 2nd Viscountess Rhondda (1883 – 1958), suffragette, editor, author and businesswoman ↗Angela V. John, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Mehefin 1883 yn Bayswater, Llundain, unig blentyn y diwydiannwr a’r gwleidydd Rhyddfrydol David Alfred Thomas (yr Arglwydd Rhondda yn ddiweddarach), o Ysgubor-wen ger Aberdâr, a Sybil Margaret (gynt Haig); symudodd y teulu i Dŷ Llan-wern ger Casnewydd; dysgwyd gan athrawesau cartref, yna yn Ysgol Uwchradd Notting Hill ac Ysgol St Leonards, St Andrews, a dau dymor yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; ymunodd â’r WSPU a bu’n ysgrifennydd cangen Casnewydd am dros bum mlynedd, a’i mam yn llywydd; siaradodd mewn cyfarfodydd ar draws y wlad a neidiodd ar fwrdd rhedeg car y Prif Weinidog Asquith; yn 1913 bu yng ngharchar Brynbuga am gyfnod byr ac aeth ar streic newyn; gweithiodd yn Nociau Caerdydd yn gynorthwyydd personol i’w thad, un o fenywod â’r cyflog uchaf ym Mhrydain; ym Mai 1915 goroesodd suddo’r Lusitania wedi oriau yn y môr; yn 1917 Comisiynydd Cymru yn Adran Gwasanaeth Cenedlaethol y Menywod, ac yn 1918 Prif Reolwr recriwtio menywod yn y Weinyddiaeth Gwasanaeth Cenedlaethol; sefydlodd Gynghrair Ddiwydiannol y Menywod; o 1920 cadeiriodd y Cyngor Ymgynghorol ar Faterion Iechyd Cyffredinol; erbyn 1919 roedd ar 33 o fyrddau; yn 1926 llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr, am ddegawd; sefydlodd Time and Tide yn 1920 a’i olygu o 1926, wythnosolyn â bwrdd arloesol o fenywod yn unig, ‘efallai wythnosolyn pwysicaf Prydain rhwng y rhyfeloedd’, gydag awduron o George Bernard Shaw i Virginia Woolf; sefydlodd y Six Point Group yn 1921 dros gydraddoldeb rhwng menywod a dynion; helpodd sefydlu’r Open Door Council; cadeiriodd y pwyllgorau a ymgyrchodd dros etholfraint gyfartal, a enillwyd yn 1928; etifeddodd deitl ei thad drwy drefniant arbennig a deisebodd i gael eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi, a ganiatawyd gan y Pwyllgor Breintiau yn 1922 ac yna ei wrthdroi; ymgyrchodd dros arglwyddesau am ddegawdau fel ‘the Persistent Peeress’, a phasiwyd Deddf Arglwyddiaethau am Oes yn 1958; This Was My World (1933); doethuriaeth er anrhydedd Prifysgol Cymru 1955; bu farw yn Ysbyty Westminster ar 20 Gorffennaf 1958 a rhoddwyd ei llwch ym medd ei rhieni yn Llan-wern; yn 2019 fe’i dewiswyd yn un o bum menyw o hanes Cymru i’w hanrhydeddu â cherflun, yng Nghasnewydd, lle mae ganddi blac.
Yn 1921 sefydlodd y Six Point Group i wneud cydraddoldeb rhwng menywod a dynion yn bennaf peth yn y gyfraith a’r gymdeithas. Cadeiriodd y pwyllgorau a ymgyrchodd dros bleidlais i fenywod ar yr un telerau â dynion, a enillwyd yn 1928, a helpodd wedyn godi’r arian at gerflun Emmeline Pankhurst ger y Senedd.FfynonellauThomas, Margaret Haig, 2nd Viscountess Rhondda (1883 – 1958), suffragette, editor, author and businesswoman ↗Angela V. John, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Mehefin 1883 yn Bayswater, Llundain, unig blentyn y diwydiannwr a’r gwleidydd Rhyddfrydol David Alfred Thomas (yr Arglwydd Rhondda yn ddiweddarach), o Ysgubor-wen ger Aberdâr, a Sybil Margaret (gynt Haig); symudodd y teulu i Dŷ Llan-wern ger Casnewydd; dysgwyd gan athrawesau cartref, yna yn Ysgol Uwchradd Notting Hill ac Ysgol St Leonards, St Andrews, a dau dymor yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; ymunodd â’r WSPU a bu’n ysgrifennydd cangen Casnewydd am dros bum mlynedd, a’i mam yn llywydd; siaradodd mewn cyfarfodydd ar draws y wlad a neidiodd ar fwrdd rhedeg car y Prif Weinidog Asquith; yn 1913 bu yng ngharchar Brynbuga am gyfnod byr ac aeth ar streic newyn; gweithiodd yn Nociau Caerdydd yn gynorthwyydd personol i’w thad, un o fenywod â’r cyflog uchaf ym Mhrydain; ym Mai 1915 goroesodd suddo’r Lusitania wedi oriau yn y môr; yn 1917 Comisiynydd Cymru yn Adran Gwasanaeth Cenedlaethol y Menywod, ac yn 1918 Prif Reolwr recriwtio menywod yn y Weinyddiaeth Gwasanaeth Cenedlaethol; sefydlodd Gynghrair Ddiwydiannol y Menywod; o 1920 cadeiriodd y Cyngor Ymgynghorol ar Faterion Iechyd Cyffredinol; erbyn 1919 roedd ar 33 o fyrddau; yn 1926 llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr, am ddegawd; sefydlodd Time and Tide yn 1920 a’i olygu o 1926, wythnosolyn â bwrdd arloesol o fenywod yn unig, ‘efallai wythnosolyn pwysicaf Prydain rhwng y rhyfeloedd’, gydag awduron o George Bernard Shaw i Virginia Woolf; sefydlodd y Six Point Group yn 1921 dros gydraddoldeb rhwng menywod a dynion; helpodd sefydlu’r Open Door Council; cadeiriodd y pwyllgorau a ymgyrchodd dros etholfraint gyfartal, a enillwyd yn 1928; etifeddodd deitl ei thad drwy drefniant arbennig a deisebodd i gael eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi, a ganiatawyd gan y Pwyllgor Breintiau yn 1922 ac yna ei wrthdroi; ymgyrchodd dros arglwyddesau am ddegawdau fel ‘the Persistent Peeress’, a phasiwyd Deddf Arglwyddiaethau am Oes yn 1958; This Was My World (1933); doethuriaeth er anrhydedd Prifysgol Cymru 1955; bu farw yn Ysbyty Westminster ar 20 Gorffennaf 1958 a rhoddwyd ei llwch ym medd ei rhieni yn Llan-wern; yn 2019 fe’i dewiswyd yn un o bum menyw o hanes Cymru i’w hanrhydeddu â cherflun, yng Nghasnewydd, lle mae ganddi blac.Margaret Mackworth, 2nd Viscountess Rhondda ↗Wikipedia (Saesneg)Margaret Haig Mackworth, 2il Is-iarlles Rhondda (gynt Thomas; 12 Mehefin 1883 – 20 Gorffennaf 1958), pendefig, gwraig fusnes, perchennog cylchgrawn a swffragét o Gymraes; magwyd yn Nhŷ Llan-wern ger Casnewydd; ‘gweddïodd ei mam, swffragét hefyd, yn angerddol y byddai ei merch fach yn ffeminydd’; astudiodd hanes yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; yn 1908, yn 25 oed, ymunodd â’r WSPU a daeth yn ysgrifennydd cangen Casnewydd, ac o 1908 hyd 1914 cariodd yr ymgyrch ar draws de Cymru, yn gorymdeithio gyda’r Pankhursts ac yn siarad gydag Annie Kenney ym Merthyr Tudful; dyfarnodd y WSPU ei Medal Streic Newyn ‘am Wroldeb’ iddi; galwodd y mudiad yn chwa o awyr iach yn ei ‘bywyd padiog, mygedig’; wedi marw Emmeline Pankhurst yn 1928 helpodd godi arian at ei charreg fedd a’i cherflun y tu allan i Dŷ’r Cyffredin; ar 7 Mai 1915, wrth ddychwelyd o America gyda’i thad ar y Lusitania, glynodd wrth ddarn o bren yn y môr am amser hir cyn i’r llong bysgota Bluebell ei hachub; yn ystod y rhyfel helpodd gartrefu ffoaduriaid o Wlad Belg yn sir Fynwy ac annog menywod i waith rhyfel, yn enwedig ar y tir; ar farw ei thad ar 3 Gorffennaf 1918 daeth teitl Is-iarll Rhondda iddi drwy drefniant arbennig a fynnodd ef gan y Brenin Siôr V; un o wragedd busnes mwyaf adnabyddus Prydain, sefydlodd yr Efficiency Club i wragedd busnes yn 1919; llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr yn 1926, sydd er 2015 yn cynnal Darlith Mackworth er anrhydedd iddi; yn 1920 un o’r pedair ynad heddwch benywaidd cyntaf yn sir Fynwy; aeth menywod i’r Arglwyddi gyntaf dan Ddeddf Arglwyddiaethau am Oes 1958, yn fuan wedi ei marw.
Fel arglwyddes yn ei hawl ei hun deisebodd i gymryd sedd ei thad yn Nhŷ’r Arglwyddi. Cytunodd y Pwyllgor Breintiau yn 1922, ond trefnodd yr Arglwydd Ganghellor i wrthdroi’r penderfyniad. Am ddegawdau daliodd ati, a daeth yn adnabyddus fel the Persistent Peeress. Yn 1958 agorodd Deddf Arglwyddiaethau am Oes yr Arglwyddi i fenywod o’r diwedd.FfynonellauThomas, Margaret Haig, 2nd Viscountess Rhondda (1883 – 1958), suffragette, editor, author and businesswoman ↗Angela V. John, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Mehefin 1883 yn Bayswater, Llundain, unig blentyn y diwydiannwr a’r gwleidydd Rhyddfrydol David Alfred Thomas (yr Arglwydd Rhondda yn ddiweddarach), o Ysgubor-wen ger Aberdâr, a Sybil Margaret (gynt Haig); symudodd y teulu i Dŷ Llan-wern ger Casnewydd; dysgwyd gan athrawesau cartref, yna yn Ysgol Uwchradd Notting Hill ac Ysgol St Leonards, St Andrews, a dau dymor yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; ymunodd â’r WSPU a bu’n ysgrifennydd cangen Casnewydd am dros bum mlynedd, a’i mam yn llywydd; siaradodd mewn cyfarfodydd ar draws y wlad a neidiodd ar fwrdd rhedeg car y Prif Weinidog Asquith; yn 1913 bu yng ngharchar Brynbuga am gyfnod byr ac aeth ar streic newyn; gweithiodd yn Nociau Caerdydd yn gynorthwyydd personol i’w thad, un o fenywod â’r cyflog uchaf ym Mhrydain; ym Mai 1915 goroesodd suddo’r Lusitania wedi oriau yn y môr; yn 1917 Comisiynydd Cymru yn Adran Gwasanaeth Cenedlaethol y Menywod, ac yn 1918 Prif Reolwr recriwtio menywod yn y Weinyddiaeth Gwasanaeth Cenedlaethol; sefydlodd Gynghrair Ddiwydiannol y Menywod; o 1920 cadeiriodd y Cyngor Ymgynghorol ar Faterion Iechyd Cyffredinol; erbyn 1919 roedd ar 33 o fyrddau; yn 1926 llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr, am ddegawd; sefydlodd Time and Tide yn 1920 a’i olygu o 1926, wythnosolyn â bwrdd arloesol o fenywod yn unig, ‘efallai wythnosolyn pwysicaf Prydain rhwng y rhyfeloedd’, gydag awduron o George Bernard Shaw i Virginia Woolf; sefydlodd y Six Point Group yn 1921 dros gydraddoldeb rhwng menywod a dynion; helpodd sefydlu’r Open Door Council; cadeiriodd y pwyllgorau a ymgyrchodd dros etholfraint gyfartal, a enillwyd yn 1928; etifeddodd deitl ei thad drwy drefniant arbennig a deisebodd i gael eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi, a ganiatawyd gan y Pwyllgor Breintiau yn 1922 ac yna ei wrthdroi; ymgyrchodd dros arglwyddesau am ddegawdau fel ‘the Persistent Peeress’, a phasiwyd Deddf Arglwyddiaethau am Oes yn 1958; This Was My World (1933); doethuriaeth er anrhydedd Prifysgol Cymru 1955; bu farw yn Ysbyty Westminster ar 20 Gorffennaf 1958 a rhoddwyd ei llwch ym medd ei rhieni yn Llan-wern; yn 2019 fe’i dewiswyd yn un o bum menyw o hanes Cymru i’w hanrhydeddu â cherflun, yng Nghasnewydd, lle mae ganddi blac.Margaret Mackworth, 2nd Viscountess Rhondda ↗Wikipedia (Saesneg)Margaret Haig Mackworth, 2il Is-iarlles Rhondda (gynt Thomas; 12 Mehefin 1883 – 20 Gorffennaf 1958), pendefig, gwraig fusnes, perchennog cylchgrawn a swffragét o Gymraes; magwyd yn Nhŷ Llan-wern ger Casnewydd; ‘gweddïodd ei mam, swffragét hefyd, yn angerddol y byddai ei merch fach yn ffeminydd’; astudiodd hanes yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; yn 1908, yn 25 oed, ymunodd â’r WSPU a daeth yn ysgrifennydd cangen Casnewydd, ac o 1908 hyd 1914 cariodd yr ymgyrch ar draws de Cymru, yn gorymdeithio gyda’r Pankhursts ac yn siarad gydag Annie Kenney ym Merthyr Tudful; dyfarnodd y WSPU ei Medal Streic Newyn ‘am Wroldeb’ iddi; galwodd y mudiad yn chwa o awyr iach yn ei ‘bywyd padiog, mygedig’; wedi marw Emmeline Pankhurst yn 1928 helpodd godi arian at ei charreg fedd a’i cherflun y tu allan i Dŷ’r Cyffredin; ar 7 Mai 1915, wrth ddychwelyd o America gyda’i thad ar y Lusitania, glynodd wrth ddarn o bren yn y môr am amser hir cyn i’r llong bysgota Bluebell ei hachub; yn ystod y rhyfel helpodd gartrefu ffoaduriaid o Wlad Belg yn sir Fynwy ac annog menywod i waith rhyfel, yn enwedig ar y tir; ar farw ei thad ar 3 Gorffennaf 1918 daeth teitl Is-iarll Rhondda iddi drwy drefniant arbennig a fynnodd ef gan y Brenin Siôr V; un o wragedd busnes mwyaf adnabyddus Prydain, sefydlodd yr Efficiency Club i wragedd busnes yn 1919; llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr yn 1926, sydd er 2015 yn cynnal Darlith Mackworth er anrhydedd iddi; yn 1920 un o’r pedair ynad heddwch benywaidd cyntaf yn sir Fynwy; aeth menywod i’r Arglwyddi gyntaf dan Ddeddf Arglwyddiaethau am Oes 1958, yn fuan wedi ei marw.
Ysgrifennodd hanes ei bywyd, This Was My World, yn 1933, ac yn 1955 gwnaeth Prifysgol Cymru hi’n ddoethur er anrhydedd. Bu farw yn Llundain ar 20 Gorffennaf 1958, a rhoddwyd ei llwch ym medd ei rhieni yn Llan-wern. Yn 2019 fe’i dewiswyd yn un o bum menyw o hanes Cymru i’w hanrhydeddu â cherflun yng Nghymru, yng Nghasnewydd.FfynhonnellThomas, Margaret Haig, 2nd Viscountess Rhondda (1883 – 1958), suffragette, editor, author and businesswoman ↗Angela V. John, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Mehefin 1883 yn Bayswater, Llundain, unig blentyn y diwydiannwr a’r gwleidydd Rhyddfrydol David Alfred Thomas (yr Arglwydd Rhondda yn ddiweddarach), o Ysgubor-wen ger Aberdâr, a Sybil Margaret (gynt Haig); symudodd y teulu i Dŷ Llan-wern ger Casnewydd; dysgwyd gan athrawesau cartref, yna yn Ysgol Uwchradd Notting Hill ac Ysgol St Leonards, St Andrews, a dau dymor yng Ngholeg Somerville, Rhydychen; ymunodd â’r WSPU a bu’n ysgrifennydd cangen Casnewydd am dros bum mlynedd, a’i mam yn llywydd; siaradodd mewn cyfarfodydd ar draws y wlad a neidiodd ar fwrdd rhedeg car y Prif Weinidog Asquith; yn 1913 bu yng ngharchar Brynbuga am gyfnod byr ac aeth ar streic newyn; gweithiodd yn Nociau Caerdydd yn gynorthwyydd personol i’w thad, un o fenywod â’r cyflog uchaf ym Mhrydain; ym Mai 1915 goroesodd suddo’r Lusitania wedi oriau yn y môr; yn 1917 Comisiynydd Cymru yn Adran Gwasanaeth Cenedlaethol y Menywod, ac yn 1918 Prif Reolwr recriwtio menywod yn y Weinyddiaeth Gwasanaeth Cenedlaethol; sefydlodd Gynghrair Ddiwydiannol y Menywod; o 1920 cadeiriodd y Cyngor Ymgynghorol ar Faterion Iechyd Cyffredinol; erbyn 1919 roedd ar 33 o fyrddau; yn 1926 llywydd benywaidd cyntaf Sefydliad y Cyfarwyddwyr, am ddegawd; sefydlodd Time and Tide yn 1920 a’i olygu o 1926, wythnosolyn â bwrdd arloesol o fenywod yn unig, ‘efallai wythnosolyn pwysicaf Prydain rhwng y rhyfeloedd’, gydag awduron o George Bernard Shaw i Virginia Woolf; sefydlodd y Six Point Group yn 1921 dros gydraddoldeb rhwng menywod a dynion; helpodd sefydlu’r Open Door Council; cadeiriodd y pwyllgorau a ymgyrchodd dros etholfraint gyfartal, a enillwyd yn 1928; etifeddodd deitl ei thad drwy drefniant arbennig a deisebodd i gael eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi, a ganiatawyd gan y Pwyllgor Breintiau yn 1922 ac yna ei wrthdroi; ymgyrchodd dros arglwyddesau am ddegawdau fel ‘the Persistent Peeress’, a phasiwyd Deddf Arglwyddiaethau am Oes yn 1958; This Was My World (1933); doethuriaeth er anrhydedd Prifysgol Cymru 1955; bu farw yn Ysbyty Westminster ar 20 Gorffennaf 1958 a rhoddwyd ei llwch ym medd ei rhieni yn Llan-wern; yn 2019 fe’i dewiswyd yn un o bum menyw o hanes Cymru i’w hanrhydeddu â cherflun, yng Nghasnewydd, lle mae ganddi blac.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Beirdd, nyrsys, meddygon, ymgyrchwyr a phencampwyr.
1/10Gwerful Mechain fl. 1460–1502AG
2/10Ann Griffiths 1776–1805BC
3/10Betsi Cadwaladr 1789–1860C
4/10Cranogwen 1839–1916FH
5/10Frances Hoggan 1843–1927MR
6/10Margaret, Arglwyddes Rhondda 1883–1958KR
7/10Kate Roberts 1891–1985EM
8/10Elaine Morgan 1920–2013BC
9/10Betty Campbell 1934–2017TG
10/10Tanni Grey-Thompson born 1969Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf