Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1882–1951 and 1884–1963
Chwiorydd o Landinam a gasglodd un o gasgliadau mawr Prydain o gelf Argraffiadol a’i roi i bobl Cymru.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwariodd Gwendoline a Margaret Davies o Landinam ffortiwn eu teulu ar harddwch a’i rhoi i Gymru. Rhyngddynt casglasant un o’r casgliadau pwysicaf ym Mhrydain o beintio Argraffiadol Ffrengig, Monet, Renoir, Cézanne a Van Gogh yn eu plith, a’i adael i’r Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd. Yng Ngregynog gwnaethant gartref i gerddoriaeth, argraffu cain a dysg, a rhoddodd Margaret ef i Brifysgol Cymru.FfynonellauGregynog Hall ↗Wikipedia (Saesneg)Prynwyd Gregynog, plasty yn Nhregynon, bedair milltir i’r gogledd-orllewin o’r Drenewydd, gan Margaret a’i chwaer hŷn Gwendoline Davies yn 1920 i greu canolfan ragoriaeth i’r celfyddydau, y crefftau a cherddoriaeth a fyddai’n cyfoethogi bywydau pobl Cymru wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf; daeth yn enwog am gerddoriaeth, argraffu cain a chasgliadau celf y chwiorydd, sydd bellach yn Orielau Davies Amgueddfa Genedlaethol Cymru, Caerdydd; roedd eu casgliad yn un o’r casgliadau Prydeinig pwysicaf o beintio Argraffiadol ac Ôl-Argraffiadol Ffrengig a wnaed cyn 1920; crogai ochr yn ochr â’r Hen Feistri, printiau gan Dürer, Rembrandt a Whistler, cerameg Tsieineaidd ac Islamaidd, dodrefn Cymreig a chrefftau modern; Gŵyl Gerdd Gregynog, a sefydlwyd gan y chwiorydd yn 1933 gyda Syr Walford Davies, yw’r ŵyl gerddoriaeth glasurol hynaf sy’n dal i fynd yng Nghymru ac fe’i cynhelir bob Mehefin; mae Gwasg Gregynog yn parhau, yn enwog am lyfrau wedi eu hargraffu â llaw gyda darluniau wedi eu hysgythru ar bren; rhoddodd Margaret Gregynog i Brifysgol Cymru yn 1960.The Davies sisters: collecting art for Wales ↗Beth McIntyre, Art UK (Saesneg)Gan y curadur a’r hanesydd celf Beth McIntyre. Y pryniant cyntaf y gwyddys amdano, yn 1906, oedd dyfrlliw gan Hercules Brabazon Brabazon, a dechreuodd y chwiorydd gasglu o ddifrif yn 1908. Prynodd Gwendoline La Parisienne gan Renoir yn 1913; dyma’r gwaith mwyaf adnabyddus yn eu casgliad, a elwir yng Nghymru yn ‘The Blue Lady’. Gadawsant wyth llun gan Monet i Gymru, yn eu plith Charing Cross Bridge a thri llun Lilïau’r Dŵr. Prynodd Gwendoline Rain, Auvers gan Van Gogh yn 1920, un o’r cyntaf o’i weithiau mewn casgliad ym Mhrydain. Yn y Rhyfel Byd Cyntaf gwirfoddolodd Gwendoline i’r Groes Goch Ffrengig a helpu rhedeg cantîn yn Troyes, a phrynu eu lluniau cyntaf gan Cézanne ym Mharis. Daeth y teulu ag artistiaid, beirdd a cherddorion o ffoaduriaid o Wlad Belg i Gymru, yn eu plith y cerflunydd George Minne a’r arlunydd Valerius de Saedeleer. Cymynroddwyd rhan Gwendoline o’r casgliad i Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn 1951, a dilynodd y rhan fwyaf o gasgliad Margaret yn 1963, gan wneud y casgliad cenedlaethol yn un o bwys rhyngwladol.
| Gwendoline | 11 Chwefror 1882 – 3 Gorffennaf 1951 |
|---|---|
| Margaret | 14 Rhagfyr 1884 – 13 Mawrth 1963 |
| Cartref | Llandinam; Gregynog o 1920 |
| Casglu | O ddifrif o 1908 |
| Sefydlwyd | Gwasg Gregynog; Gŵyl Gregynog, 1933 |
| Rhodd i Gymru | Eu casgliad, i’r Amgueddfa Genedlaethol, 1951 a 1963 |
Ganed Gwendoline Elizabeth Davies yn Llandinam yn sir Drefaldwyn ar 11 Chwefror 1882, a’i chwaer Margaret Sidney Davies ar 14 Rhagfyr 1884. Eu tad, Edward, oedd unig fab David Davies o Landinam, y Top Sawyer; roedd eu mam, Mary, yn ferch i weinidog o Drewythen.FfynonellauDavies, Gwendoline Elizabeth (1882 – 1951), art collector and benefactress ↗Glyn Tegai Hughes, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 11 Chwefror 1882 yn Llandinam, sir Drefaldwyn, merch Edward Davies, unig fab David Davies ‘Top Sawyer’, a Mary (gynt Jones), merch y Parch. Evan Jones, Trewythen; addysgwyd yn Ysgol Highfield, Hendon, a thrwy deithio dramor, yn enwedig yn Ffrainc; gyda’i chwaer Margaret dechreuodd brynu lluniau o ddifrif yn 1908 a chreu casgliadau nodedig dros y pymtheng mlynedd nesaf, dan gyngor Hugh Blaker ar y dechrau, yn eu plith gweithiau gan Corot, Millet, Cézanne, Monet a Renoir, a cherfluniau gan Rodin; wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf prynodd y chwiorydd blasty Gregynog ger y Drenewydd, gan fwriadu iddo fod yn ganolfan i’r celfyddydau a’r crefftau yng Nghymru; roedd Gwen yn feiolinydd amatur; codwyd Ystafell Gerdd a gosod organ dan Syr Walford Davies, a arweiniai’r cyngherddau; daeth Gwyliau Cerdd a Barddoniaeth 1933–1938 ag Elgar, Holst a Vaughan Williams yno; talodd y chwiorydd am lawer o waith Cyngor Cerdd Cenedlaethol Cymru; cyhoeddodd Gwasg Gregynog, i raddau helaeth drwy Dr Thomas Jones, ddeugain a dau o deitlau mewn argraffiadau cyfyngedig rhwng 1923 a 1942, wyth ohonynt yn Gymraeg; rhoddwyd neu gymynroddwyd casgliadau’r chwiorydd bron yn gyfan i Amgueddfa Genedlaethol Cymru; gwnaed Gwen yn Gydymaith Anrhydedd yn 1937; bu farw yn Ysbyty Radcliffe, Rhydychen, ar 3 Gorffennaf 1951, a rhoddwyd ei llwch i orwedd yn Llandinam.Davies, Margaret Sidney (1884 – 1963), art collector and benefactress ↗Glyn Tegai Hughes, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMargaret Sidney Davies, ganed 14 Rhagfyr 1884 yn Llandinam, chwaer Gwendoline; cydweithiai â’i chwaer ym mhopeth bron ac roedd yn arlunydd amatur galluog; wedi marw Gwendoline ehangodd y casgliad â gweithiau gan Bonnard, Kokoschka, Sisley, Utrillo ac eraill, a phrynodd waith gan beintwyr Prydeinig cyfoes i ffurfio arddangosfa deithiol i ddilyn eu cymynrodd i’r Amgueddfa Genedlaethol; yn 1960 rhoddodd Gregynog a’i ystad i Brifysgol Cymru yn ganolfan gynadledda a chelfyddydau breswyl, a pharhau i fyw yno’n denant; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1949; bu farw yn Llundain ar 13 Mawrth 1963, a chladdwyd ei llwch yn Llandinam.
Addysgwyd y chwiorydd yn Ysgol Highfield yn Hendon a thrwy deithio dramor, yn anad dim yn Ffrainc. Canai Gwen y ffidil, ac roedd Margaret yn arlunydd galluog.FfynonellauDavies, Gwendoline Elizabeth (1882 – 1951), art collector and benefactress ↗Glyn Tegai Hughes, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 11 Chwefror 1882 yn Llandinam, sir Drefaldwyn, merch Edward Davies, unig fab David Davies ‘Top Sawyer’, a Mary (gynt Jones), merch y Parch. Evan Jones, Trewythen; addysgwyd yn Ysgol Highfield, Hendon, a thrwy deithio dramor, yn enwedig yn Ffrainc; gyda’i chwaer Margaret dechreuodd brynu lluniau o ddifrif yn 1908 a chreu casgliadau nodedig dros y pymtheng mlynedd nesaf, dan gyngor Hugh Blaker ar y dechrau, yn eu plith gweithiau gan Corot, Millet, Cézanne, Monet a Renoir, a cherfluniau gan Rodin; wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf prynodd y chwiorydd blasty Gregynog ger y Drenewydd, gan fwriadu iddo fod yn ganolfan i’r celfyddydau a’r crefftau yng Nghymru; roedd Gwen yn feiolinydd amatur; codwyd Ystafell Gerdd a gosod organ dan Syr Walford Davies, a arweiniai’r cyngherddau; daeth Gwyliau Cerdd a Barddoniaeth 1933–1938 ag Elgar, Holst a Vaughan Williams yno; talodd y chwiorydd am lawer o waith Cyngor Cerdd Cenedlaethol Cymru; cyhoeddodd Gwasg Gregynog, i raddau helaeth drwy Dr Thomas Jones, ddeugain a dau o deitlau mewn argraffiadau cyfyngedig rhwng 1923 a 1942, wyth ohonynt yn Gymraeg; rhoddwyd neu gymynroddwyd casgliadau’r chwiorydd bron yn gyfan i Amgueddfa Genedlaethol Cymru; gwnaed Gwen yn Gydymaith Anrhydedd yn 1937; bu farw yn Ysbyty Radcliffe, Rhydychen, ar 3 Gorffennaf 1951, a rhoddwyd ei llwch i orwedd yn Llandinam.Davies, Margaret Sidney (1884 – 1963), art collector and benefactress ↗Glyn Tegai Hughes, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMargaret Sidney Davies, ganed 14 Rhagfyr 1884 yn Llandinam, chwaer Gwendoline; cydweithiai â’i chwaer ym mhopeth bron ac roedd yn arlunydd amatur galluog; wedi marw Gwendoline ehangodd y casgliad â gweithiau gan Bonnard, Kokoschka, Sisley, Utrillo ac eraill, a phrynodd waith gan beintwyr Prydeinig cyfoes i ffurfio arddangosfa deithiol i ddilyn eu cymynrodd i’r Amgueddfa Genedlaethol; yn 1960 rhoddodd Gregynog a’i ystad i Brifysgol Cymru yn ganolfan gynadledda a chelfyddydau breswyl, a pharhau i fyw yno’n denant; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1949; bu farw yn Llundain ar 13 Mawrth 1963, a chladdwyd ei llwch yn Llandinam.
Yn 1908 dechreuodd y chwiorydd brynu lluniau o ddifrif, dan gyngor Hugh Blaker ar y dechrau, a thros y pymtheng mlynedd nesaf creasant gasgliad o’r radd flaenaf: Corot a Millet, Cézanne, Monet a Renoir, a cherfluniau gan Rodin. Daeth yn un o’r casgliadau Prydeinig pwysicaf o beintio Argraffiadol ac Ôl-Argraffiadol Ffrengig a wnaed cyn 1920.FfynonellauDavies, Gwendoline Elizabeth (1882 – 1951), art collector and benefactress ↗Glyn Tegai Hughes, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 11 Chwefror 1882 yn Llandinam, sir Drefaldwyn, merch Edward Davies, unig fab David Davies ‘Top Sawyer’, a Mary (gynt Jones), merch y Parch. Evan Jones, Trewythen; addysgwyd yn Ysgol Highfield, Hendon, a thrwy deithio dramor, yn enwedig yn Ffrainc; gyda’i chwaer Margaret dechreuodd brynu lluniau o ddifrif yn 1908 a chreu casgliadau nodedig dros y pymtheng mlynedd nesaf, dan gyngor Hugh Blaker ar y dechrau, yn eu plith gweithiau gan Corot, Millet, Cézanne, Monet a Renoir, a cherfluniau gan Rodin; wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf prynodd y chwiorydd blasty Gregynog ger y Drenewydd, gan fwriadu iddo fod yn ganolfan i’r celfyddydau a’r crefftau yng Nghymru; roedd Gwen yn feiolinydd amatur; codwyd Ystafell Gerdd a gosod organ dan Syr Walford Davies, a arweiniai’r cyngherddau; daeth Gwyliau Cerdd a Barddoniaeth 1933–1938 ag Elgar, Holst a Vaughan Williams yno; talodd y chwiorydd am lawer o waith Cyngor Cerdd Cenedlaethol Cymru; cyhoeddodd Gwasg Gregynog, i raddau helaeth drwy Dr Thomas Jones, ddeugain a dau o deitlau mewn argraffiadau cyfyngedig rhwng 1923 a 1942, wyth ohonynt yn Gymraeg; rhoddwyd neu gymynroddwyd casgliadau’r chwiorydd bron yn gyfan i Amgueddfa Genedlaethol Cymru; gwnaed Gwen yn Gydymaith Anrhydedd yn 1937; bu farw yn Ysbyty Radcliffe, Rhydychen, ar 3 Gorffennaf 1951, a rhoddwyd ei llwch i orwedd yn Llandinam.The Davies sisters: collecting art for Wales ↗Beth McIntyre, Art UK (Saesneg)Gan y curadur a’r hanesydd celf Beth McIntyre. Y pryniant cyntaf y gwyddys amdano, yn 1906, oedd dyfrlliw gan Hercules Brabazon Brabazon, a dechreuodd y chwiorydd gasglu o ddifrif yn 1908. Prynodd Gwendoline La Parisienne gan Renoir yn 1913; dyma’r gwaith mwyaf adnabyddus yn eu casgliad, a elwir yng Nghymru yn ‘The Blue Lady’. Gadawsant wyth llun gan Monet i Gymru, yn eu plith Charing Cross Bridge a thri llun Lilïau’r Dŵr. Prynodd Gwendoline Rain, Auvers gan Van Gogh yn 1920, un o’r cyntaf o’i weithiau mewn casgliad ym Mhrydain. Yn y Rhyfel Byd Cyntaf gwirfoddolodd Gwendoline i’r Groes Goch Ffrengig a helpu rhedeg cantîn yn Troyes, a phrynu eu lluniau cyntaf gan Cézanne ym Mharis. Daeth y teulu ag artistiaid, beirdd a cherddorion o ffoaduriaid o Wlad Belg i Gymru, yn eu plith y cerflunydd George Minne a’r arlunydd Valerius de Saedeleer. Cymynroddwyd rhan Gwendoline o’r casgliad i Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn 1951, a dilynodd y rhan fwyaf o gasgliad Margaret yn 1963, gan wneud y casgliad cenedlaethol yn un o bwys rhyngwladol.Gregynog Hall ↗Wikipedia (Saesneg)Prynwyd Gregynog, plasty yn Nhregynon, bedair milltir i’r gogledd-orllewin o’r Drenewydd, gan Margaret a’i chwaer hŷn Gwendoline Davies yn 1920 i greu canolfan ragoriaeth i’r celfyddydau, y crefftau a cherddoriaeth a fyddai’n cyfoethogi bywydau pobl Cymru wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf; daeth yn enwog am gerddoriaeth, argraffu cain a chasgliadau celf y chwiorydd, sydd bellach yn Orielau Davies Amgueddfa Genedlaethol Cymru, Caerdydd; roedd eu casgliad yn un o’r casgliadau Prydeinig pwysicaf o beintio Argraffiadol ac Ôl-Argraffiadol Ffrengig a wnaed cyn 1920; crogai ochr yn ochr â’r Hen Feistri, printiau gan Dürer, Rembrandt a Whistler, cerameg Tsieineaidd ac Islamaidd, dodrefn Cymreig a chrefftau modern; Gŵyl Gerdd Gregynog, a sefydlwyd gan y chwiorydd yn 1933 gyda Syr Walford Davies, yw’r ŵyl gerddoriaeth glasurol hynaf sy’n dal i fynd yng Nghymru ac fe’i cynhelir bob Mehefin; mae Gwasg Gregynog yn parhau, yn enwog am lyfrau wedi eu hargraffu â llaw gyda darluniau wedi eu hysgythru ar bren; rhoddodd Margaret Gregynog i Brifysgol Cymru yn 1960.
Yn 1913 prynodd Gwendoline La Parisienne gan Renoir, a eilw pobl Cymru yn ‘The Blue Lady’. Yn 1920 prynodd Rain, Auvers gan Van Gogh, un o’r cyntaf o’i luniau i ddod i gasgliad ym Mhrydain. Rhyngddynt gadawodd y chwiorydd wyth llun gan Monet i Gymru, yn eu plith Charing Cross Bridge a thri o’i luniau Lilïau’r Dŵr.FfynhonnellThe Davies sisters: collecting art for Wales ↗Beth McIntyre, Art UK (Saesneg)Gan y curadur a’r hanesydd celf Beth McIntyre. Y pryniant cyntaf y gwyddys amdano, yn 1906, oedd dyfrlliw gan Hercules Brabazon Brabazon, a dechreuodd y chwiorydd gasglu o ddifrif yn 1908. Prynodd Gwendoline La Parisienne gan Renoir yn 1913; dyma’r gwaith mwyaf adnabyddus yn eu casgliad, a elwir yng Nghymru yn ‘The Blue Lady’. Gadawsant wyth llun gan Monet i Gymru, yn eu plith Charing Cross Bridge a thri llun Lilïau’r Dŵr. Prynodd Gwendoline Rain, Auvers gan Van Gogh yn 1920, un o’r cyntaf o’i weithiau mewn casgliad ym Mhrydain. Yn y Rhyfel Byd Cyntaf gwirfoddolodd Gwendoline i’r Groes Goch Ffrengig a helpu rhedeg cantîn yn Troyes, a phrynu eu lluniau cyntaf gan Cézanne ym Mharis. Daeth y teulu ag artistiaid, beirdd a cherddorion o ffoaduriaid o Wlad Belg i Gymru, yn eu plith y cerflunydd George Minne a’r arlunydd Valerius de Saedeleer. Cymynroddwyd rhan Gwendoline o’r casgliad i Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn 1951, a dilynodd y rhan fwyaf o gasgliad Margaret yn 1963, gan wneud y casgliad cenedlaethol yn un o bwys rhyngwladol.
Yn y Rhyfel Byd Cyntaf gwirfoddolodd Gwendoline gyda’r Groes Goch Ffrengig a helpu rhedeg cantîn yn Troyes. Tra oedd yn Ffrainc prynodd eu lluniau cyntaf gan Cézanne ym Mharis. Gartref, daeth y teulu ag artistiaid, beirdd a cherddorion o ffoaduriaid o Wlad Belg i Gymru, yn eu plith y cerflunydd George Minne a’r arlunydd Valerius de Saedeleer.FfynhonnellThe Davies sisters: collecting art for Wales ↗Beth McIntyre, Art UK (Saesneg)Gan y curadur a’r hanesydd celf Beth McIntyre. Y pryniant cyntaf y gwyddys amdano, yn 1906, oedd dyfrlliw gan Hercules Brabazon Brabazon, a dechreuodd y chwiorydd gasglu o ddifrif yn 1908. Prynodd Gwendoline La Parisienne gan Renoir yn 1913; dyma’r gwaith mwyaf adnabyddus yn eu casgliad, a elwir yng Nghymru yn ‘The Blue Lady’. Gadawsant wyth llun gan Monet i Gymru, yn eu plith Charing Cross Bridge a thri llun Lilïau’r Dŵr. Prynodd Gwendoline Rain, Auvers gan Van Gogh yn 1920, un o’r cyntaf o’i weithiau mewn casgliad ym Mhrydain. Yn y Rhyfel Byd Cyntaf gwirfoddolodd Gwendoline i’r Groes Goch Ffrengig a helpu rhedeg cantîn yn Troyes, a phrynu eu lluniau cyntaf gan Cézanne ym Mharis. Daeth y teulu ag artistiaid, beirdd a cherddorion o ffoaduriaid o Wlad Belg i Gymru, yn eu plith y cerflunydd George Minne a’r arlunydd Valerius de Saedeleer. Cymynroddwyd rhan Gwendoline o’r casgliad i Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn 1951, a dilynodd y rhan fwyaf o gasgliad Margaret yn 1963, gan wneud y casgliad cenedlaethol yn un o bwys rhyngwladol.
Yn 1920 prynodd y chwiorydd Gregynog, plasty yn Nhregynon ger y Drenewydd, i’w wneud yn ganolfan i’r celfyddydau, y crefftau a cherddoriaeth a fyddai’n cyfoethogi bywydau pobl Cymru wedi’r rhyfel.FfynonellauGregynog Hall ↗Wikipedia (Saesneg)Prynwyd Gregynog, plasty yn Nhregynon, bedair milltir i’r gogledd-orllewin o’r Drenewydd, gan Margaret a’i chwaer hŷn Gwendoline Davies yn 1920 i greu canolfan ragoriaeth i’r celfyddydau, y crefftau a cherddoriaeth a fyddai’n cyfoethogi bywydau pobl Cymru wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf; daeth yn enwog am gerddoriaeth, argraffu cain a chasgliadau celf y chwiorydd, sydd bellach yn Orielau Davies Amgueddfa Genedlaethol Cymru, Caerdydd; roedd eu casgliad yn un o’r casgliadau Prydeinig pwysicaf o beintio Argraffiadol ac Ôl-Argraffiadol Ffrengig a wnaed cyn 1920; crogai ochr yn ochr â’r Hen Feistri, printiau gan Dürer, Rembrandt a Whistler, cerameg Tsieineaidd ac Islamaidd, dodrefn Cymreig a chrefftau modern; Gŵyl Gerdd Gregynog, a sefydlwyd gan y chwiorydd yn 1933 gyda Syr Walford Davies, yw’r ŵyl gerddoriaeth glasurol hynaf sy’n dal i fynd yng Nghymru ac fe’i cynhelir bob Mehefin; mae Gwasg Gregynog yn parhau, yn enwog am lyfrau wedi eu hargraffu â llaw gyda darluniau wedi eu hysgythru ar bren; rhoddodd Margaret Gregynog i Brifysgol Cymru yn 1960.Davies, Gwendoline Elizabeth (1882 – 1951), art collector and benefactress ↗Glyn Tegai Hughes, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 11 Chwefror 1882 yn Llandinam, sir Drefaldwyn, merch Edward Davies, unig fab David Davies ‘Top Sawyer’, a Mary (gynt Jones), merch y Parch. Evan Jones, Trewythen; addysgwyd yn Ysgol Highfield, Hendon, a thrwy deithio dramor, yn enwedig yn Ffrainc; gyda’i chwaer Margaret dechreuodd brynu lluniau o ddifrif yn 1908 a chreu casgliadau nodedig dros y pymtheng mlynedd nesaf, dan gyngor Hugh Blaker ar y dechrau, yn eu plith gweithiau gan Corot, Millet, Cézanne, Monet a Renoir, a cherfluniau gan Rodin; wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf prynodd y chwiorydd blasty Gregynog ger y Drenewydd, gan fwriadu iddo fod yn ganolfan i’r celfyddydau a’r crefftau yng Nghymru; roedd Gwen yn feiolinydd amatur; codwyd Ystafell Gerdd a gosod organ dan Syr Walford Davies, a arweiniai’r cyngherddau; daeth Gwyliau Cerdd a Barddoniaeth 1933–1938 ag Elgar, Holst a Vaughan Williams yno; talodd y chwiorydd am lawer o waith Cyngor Cerdd Cenedlaethol Cymru; cyhoeddodd Gwasg Gregynog, i raddau helaeth drwy Dr Thomas Jones, ddeugain a dau o deitlau mewn argraffiadau cyfyngedig rhwng 1923 a 1942, wyth ohonynt yn Gymraeg; rhoddwyd neu gymynroddwyd casgliadau’r chwiorydd bron yn gyfan i Amgueddfa Genedlaethol Cymru; gwnaed Gwen yn Gydymaith Anrhydedd yn 1937; bu farw yn Ysbyty Radcliffe, Rhydychen, ar 3 Gorffennaf 1951, a rhoddwyd ei llwch i orwedd yn Llandinam.
Codwyd Ystafell Gerdd a gosod organ, a than Syr Walford Davies daeth y Gwyliau Cerdd a Barddoniaeth, o 1933, ag Elgar, Holst a Vaughan Williams i ganolbarth Cymru. Gŵyl Gregynog yw’r ŵyl gerddoriaeth glasurol hynaf sy’n dal i fynd yng Nghymru, ac fe’i cynhelir yno bob Mehefin. Talodd y chwiorydd hefyd am lawer o waith Cyngor Cerdd Cenedlaethol Cymru.FfynonellauDavies, Gwendoline Elizabeth (1882 – 1951), art collector and benefactress ↗Glyn Tegai Hughes, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 11 Chwefror 1882 yn Llandinam, sir Drefaldwyn, merch Edward Davies, unig fab David Davies ‘Top Sawyer’, a Mary (gynt Jones), merch y Parch. Evan Jones, Trewythen; addysgwyd yn Ysgol Highfield, Hendon, a thrwy deithio dramor, yn enwedig yn Ffrainc; gyda’i chwaer Margaret dechreuodd brynu lluniau o ddifrif yn 1908 a chreu casgliadau nodedig dros y pymtheng mlynedd nesaf, dan gyngor Hugh Blaker ar y dechrau, yn eu plith gweithiau gan Corot, Millet, Cézanne, Monet a Renoir, a cherfluniau gan Rodin; wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf prynodd y chwiorydd blasty Gregynog ger y Drenewydd, gan fwriadu iddo fod yn ganolfan i’r celfyddydau a’r crefftau yng Nghymru; roedd Gwen yn feiolinydd amatur; codwyd Ystafell Gerdd a gosod organ dan Syr Walford Davies, a arweiniai’r cyngherddau; daeth Gwyliau Cerdd a Barddoniaeth 1933–1938 ag Elgar, Holst a Vaughan Williams yno; talodd y chwiorydd am lawer o waith Cyngor Cerdd Cenedlaethol Cymru; cyhoeddodd Gwasg Gregynog, i raddau helaeth drwy Dr Thomas Jones, ddeugain a dau o deitlau mewn argraffiadau cyfyngedig rhwng 1923 a 1942, wyth ohonynt yn Gymraeg; rhoddwyd neu gymynroddwyd casgliadau’r chwiorydd bron yn gyfan i Amgueddfa Genedlaethol Cymru; gwnaed Gwen yn Gydymaith Anrhydedd yn 1937; bu farw yn Ysbyty Radcliffe, Rhydychen, ar 3 Gorffennaf 1951, a rhoddwyd ei llwch i orwedd yn Llandinam.Gregynog Hall ↗Wikipedia (Saesneg)Prynwyd Gregynog, plasty yn Nhregynon, bedair milltir i’r gogledd-orllewin o’r Drenewydd, gan Margaret a’i chwaer hŷn Gwendoline Davies yn 1920 i greu canolfan ragoriaeth i’r celfyddydau, y crefftau a cherddoriaeth a fyddai’n cyfoethogi bywydau pobl Cymru wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf; daeth yn enwog am gerddoriaeth, argraffu cain a chasgliadau celf y chwiorydd, sydd bellach yn Orielau Davies Amgueddfa Genedlaethol Cymru, Caerdydd; roedd eu casgliad yn un o’r casgliadau Prydeinig pwysicaf o beintio Argraffiadol ac Ôl-Argraffiadol Ffrengig a wnaed cyn 1920; crogai ochr yn ochr â’r Hen Feistri, printiau gan Dürer, Rembrandt a Whistler, cerameg Tsieineaidd ac Islamaidd, dodrefn Cymreig a chrefftau modern; Gŵyl Gerdd Gregynog, a sefydlwyd gan y chwiorydd yn 1933 gyda Syr Walford Davies, yw’r ŵyl gerddoriaeth glasurol hynaf sy’n dal i fynd yng Nghymru ac fe’i cynhelir bob Mehefin; mae Gwasg Gregynog yn parhau, yn enwog am lyfrau wedi eu hargraffu â llaw gyda darluniau wedi eu hysgythru ar bren; rhoddodd Margaret Gregynog i Brifysgol Cymru yn 1960.
Argraffodd eu gwasg yng Ngregynog, dan arweiniad Dr Thomas Jones i raddau helaeth, ddeugain a dau o lyfrau cain mewn argraffiadau cyfyngedig rhwng 1923 a 1942, wyth ohonynt yn Gymraeg, wedi eu hargraffu a’u rhwymo â llaw a’u darlunio ag ysgythriadau pren. Mae’n parhau heddiw fel Gwasg Gregynog.FfynonellauDavies, Gwendoline Elizabeth (1882 – 1951), art collector and benefactress ↗Glyn Tegai Hughes, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 11 Chwefror 1882 yn Llandinam, sir Drefaldwyn, merch Edward Davies, unig fab David Davies ‘Top Sawyer’, a Mary (gynt Jones), merch y Parch. Evan Jones, Trewythen; addysgwyd yn Ysgol Highfield, Hendon, a thrwy deithio dramor, yn enwedig yn Ffrainc; gyda’i chwaer Margaret dechreuodd brynu lluniau o ddifrif yn 1908 a chreu casgliadau nodedig dros y pymtheng mlynedd nesaf, dan gyngor Hugh Blaker ar y dechrau, yn eu plith gweithiau gan Corot, Millet, Cézanne, Monet a Renoir, a cherfluniau gan Rodin; wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf prynodd y chwiorydd blasty Gregynog ger y Drenewydd, gan fwriadu iddo fod yn ganolfan i’r celfyddydau a’r crefftau yng Nghymru; roedd Gwen yn feiolinydd amatur; codwyd Ystafell Gerdd a gosod organ dan Syr Walford Davies, a arweiniai’r cyngherddau; daeth Gwyliau Cerdd a Barddoniaeth 1933–1938 ag Elgar, Holst a Vaughan Williams yno; talodd y chwiorydd am lawer o waith Cyngor Cerdd Cenedlaethol Cymru; cyhoeddodd Gwasg Gregynog, i raddau helaeth drwy Dr Thomas Jones, ddeugain a dau o deitlau mewn argraffiadau cyfyngedig rhwng 1923 a 1942, wyth ohonynt yn Gymraeg; rhoddwyd neu gymynroddwyd casgliadau’r chwiorydd bron yn gyfan i Amgueddfa Genedlaethol Cymru; gwnaed Gwen yn Gydymaith Anrhydedd yn 1937; bu farw yn Ysbyty Radcliffe, Rhydychen, ar 3 Gorffennaf 1951, a rhoddwyd ei llwch i orwedd yn Llandinam.Gregynog Hall ↗Wikipedia (Saesneg)Prynwyd Gregynog, plasty yn Nhregynon, bedair milltir i’r gogledd-orllewin o’r Drenewydd, gan Margaret a’i chwaer hŷn Gwendoline Davies yn 1920 i greu canolfan ragoriaeth i’r celfyddydau, y crefftau a cherddoriaeth a fyddai’n cyfoethogi bywydau pobl Cymru wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf; daeth yn enwog am gerddoriaeth, argraffu cain a chasgliadau celf y chwiorydd, sydd bellach yn Orielau Davies Amgueddfa Genedlaethol Cymru, Caerdydd; roedd eu casgliad yn un o’r casgliadau Prydeinig pwysicaf o beintio Argraffiadol ac Ôl-Argraffiadol Ffrengig a wnaed cyn 1920; crogai ochr yn ochr â’r Hen Feistri, printiau gan Dürer, Rembrandt a Whistler, cerameg Tsieineaidd ac Islamaidd, dodrefn Cymreig a chrefftau modern; Gŵyl Gerdd Gregynog, a sefydlwyd gan y chwiorydd yn 1933 gyda Syr Walford Davies, yw’r ŵyl gerddoriaeth glasurol hynaf sy’n dal i fynd yng Nghymru ac fe’i cynhelir bob Mehefin; mae Gwasg Gregynog yn parhau, yn enwog am lyfrau wedi eu hargraffu â llaw gyda darluniau wedi eu hysgythru ar bren; rhoddodd Margaret Gregynog i Brifysgol Cymru yn 1960.
Gwnaed Gwendoline yn Gydymaith Anrhydedd yn 1937, ac yn 1949 gwnaeth Prifysgol Cymru Margaret yn Ddoethur yn y Cyfreithiau er anrhydedd.FfynonellauDavies, Gwendoline Elizabeth (1882 – 1951), art collector and benefactress ↗Glyn Tegai Hughes, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 11 Chwefror 1882 yn Llandinam, sir Drefaldwyn, merch Edward Davies, unig fab David Davies ‘Top Sawyer’, a Mary (gynt Jones), merch y Parch. Evan Jones, Trewythen; addysgwyd yn Ysgol Highfield, Hendon, a thrwy deithio dramor, yn enwedig yn Ffrainc; gyda’i chwaer Margaret dechreuodd brynu lluniau o ddifrif yn 1908 a chreu casgliadau nodedig dros y pymtheng mlynedd nesaf, dan gyngor Hugh Blaker ar y dechrau, yn eu plith gweithiau gan Corot, Millet, Cézanne, Monet a Renoir, a cherfluniau gan Rodin; wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf prynodd y chwiorydd blasty Gregynog ger y Drenewydd, gan fwriadu iddo fod yn ganolfan i’r celfyddydau a’r crefftau yng Nghymru; roedd Gwen yn feiolinydd amatur; codwyd Ystafell Gerdd a gosod organ dan Syr Walford Davies, a arweiniai’r cyngherddau; daeth Gwyliau Cerdd a Barddoniaeth 1933–1938 ag Elgar, Holst a Vaughan Williams yno; talodd y chwiorydd am lawer o waith Cyngor Cerdd Cenedlaethol Cymru; cyhoeddodd Gwasg Gregynog, i raddau helaeth drwy Dr Thomas Jones, ddeugain a dau o deitlau mewn argraffiadau cyfyngedig rhwng 1923 a 1942, wyth ohonynt yn Gymraeg; rhoddwyd neu gymynroddwyd casgliadau’r chwiorydd bron yn gyfan i Amgueddfa Genedlaethol Cymru; gwnaed Gwen yn Gydymaith Anrhydedd yn 1937; bu farw yn Ysbyty Radcliffe, Rhydychen, ar 3 Gorffennaf 1951, a rhoddwyd ei llwch i orwedd yn Llandinam.Davies, Margaret Sidney (1884 – 1963), art collector and benefactress ↗Glyn Tegai Hughes, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMargaret Sidney Davies, ganed 14 Rhagfyr 1884 yn Llandinam, chwaer Gwendoline; cydweithiai â’i chwaer ym mhopeth bron ac roedd yn arlunydd amatur galluog; wedi marw Gwendoline ehangodd y casgliad â gweithiau gan Bonnard, Kokoschka, Sisley, Utrillo ac eraill, a phrynodd waith gan beintwyr Prydeinig cyfoes i ffurfio arddangosfa deithiol i ddilyn eu cymynrodd i’r Amgueddfa Genedlaethol; yn 1960 rhoddodd Gregynog a’i ystad i Brifysgol Cymru yn ganolfan gynadledda a chelfyddydau breswyl, a pharhau i fyw yno’n denant; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1949; bu farw yn Llundain ar 13 Mawrth 1963, a chladdwyd ei llwch yn Llandinam.
Bu farw Gwendoline yn Rhydychen ar 3 Gorffennaf 1951 a gadawodd ei rhan hi o’r casgliad i Amgueddfa Genedlaethol Cymru. Daliodd Margaret ati i gasglu, gan ychwanegu Bonnard, Sisley, Utrillo a Kokoschka. Yn 1960 rhoddodd Gregynog a’i ystad i Brifysgol Cymru, a phan fu farw ar 13 Mawrth 1963 ymunodd y rhan fwyaf o’i chasgliad hi â chasgliad ei chwaer yng Nghaerdydd. Mae llwch y ddwy chwaer yn Llandinam.FfynonellauDavies, Gwendoline Elizabeth (1882 – 1951), art collector and benefactress ↗Glyn Tegai Hughes, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 11 Chwefror 1882 yn Llandinam, sir Drefaldwyn, merch Edward Davies, unig fab David Davies ‘Top Sawyer’, a Mary (gynt Jones), merch y Parch. Evan Jones, Trewythen; addysgwyd yn Ysgol Highfield, Hendon, a thrwy deithio dramor, yn enwedig yn Ffrainc; gyda’i chwaer Margaret dechreuodd brynu lluniau o ddifrif yn 1908 a chreu casgliadau nodedig dros y pymtheng mlynedd nesaf, dan gyngor Hugh Blaker ar y dechrau, yn eu plith gweithiau gan Corot, Millet, Cézanne, Monet a Renoir, a cherfluniau gan Rodin; wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf prynodd y chwiorydd blasty Gregynog ger y Drenewydd, gan fwriadu iddo fod yn ganolfan i’r celfyddydau a’r crefftau yng Nghymru; roedd Gwen yn feiolinydd amatur; codwyd Ystafell Gerdd a gosod organ dan Syr Walford Davies, a arweiniai’r cyngherddau; daeth Gwyliau Cerdd a Barddoniaeth 1933–1938 ag Elgar, Holst a Vaughan Williams yno; talodd y chwiorydd am lawer o waith Cyngor Cerdd Cenedlaethol Cymru; cyhoeddodd Gwasg Gregynog, i raddau helaeth drwy Dr Thomas Jones, ddeugain a dau o deitlau mewn argraffiadau cyfyngedig rhwng 1923 a 1942, wyth ohonynt yn Gymraeg; rhoddwyd neu gymynroddwyd casgliadau’r chwiorydd bron yn gyfan i Amgueddfa Genedlaethol Cymru; gwnaed Gwen yn Gydymaith Anrhydedd yn 1937; bu farw yn Ysbyty Radcliffe, Rhydychen, ar 3 Gorffennaf 1951, a rhoddwyd ei llwch i orwedd yn Llandinam.Davies, Margaret Sidney (1884 – 1963), art collector and benefactress ↗Glyn Tegai Hughes, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMargaret Sidney Davies, ganed 14 Rhagfyr 1884 yn Llandinam, chwaer Gwendoline; cydweithiai â’i chwaer ym mhopeth bron ac roedd yn arlunydd amatur galluog; wedi marw Gwendoline ehangodd y casgliad â gweithiau gan Bonnard, Kokoschka, Sisley, Utrillo ac eraill, a phrynodd waith gan beintwyr Prydeinig cyfoes i ffurfio arddangosfa deithiol i ddilyn eu cymynrodd i’r Amgueddfa Genedlaethol; yn 1960 rhoddodd Gregynog a’i ystad i Brifysgol Cymru yn ganolfan gynadledda a chelfyddydau breswyl, a pharhau i fyw yno’n denant; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1949; bu farw yn Llundain ar 13 Mawrth 1963, a chladdwyd ei llwch yn Llandinam.The Davies sisters: collecting art for Wales ↗Beth McIntyre, Art UK (Saesneg)Gan y curadur a’r hanesydd celf Beth McIntyre. Y pryniant cyntaf y gwyddys amdano, yn 1906, oedd dyfrlliw gan Hercules Brabazon Brabazon, a dechreuodd y chwiorydd gasglu o ddifrif yn 1908. Prynodd Gwendoline La Parisienne gan Renoir yn 1913; dyma’r gwaith mwyaf adnabyddus yn eu casgliad, a elwir yng Nghymru yn ‘The Blue Lady’. Gadawsant wyth llun gan Monet i Gymru, yn eu plith Charing Cross Bridge a thri llun Lilïau’r Dŵr. Prynodd Gwendoline Rain, Auvers gan Van Gogh yn 1920, un o’r cyntaf o’i weithiau mewn casgliad ym Mhrydain. Yn y Rhyfel Byd Cyntaf gwirfoddolodd Gwendoline i’r Groes Goch Ffrengig a helpu rhedeg cantîn yn Troyes, a phrynu eu lluniau cyntaf gan Cézanne ym Mharis. Daeth y teulu ag artistiaid, beirdd a cherddorion o ffoaduriaid o Wlad Belg i Gymru, yn eu plith y cerflunydd George Minne a’r arlunydd Valerius de Saedeleer. Cymynroddwyd rhan Gwendoline o’r casgliad i Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn 1951, a dilynodd y rhan fwyaf o gasgliad Margaret yn 1963, gan wneud y casgliad cenedlaethol yn un o bwys rhyngwladol.
Gwnaeth eu rhodd gasgliad celf cenedlaethol Cymru yn un o bwys rhyngwladol. Mae’n crogi heddiw yn Orielau Davies yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd.FfynonellauThe Davies sisters: collecting art for Wales ↗Beth McIntyre, Art UK (Saesneg)Gan y curadur a’r hanesydd celf Beth McIntyre. Y pryniant cyntaf y gwyddys amdano, yn 1906, oedd dyfrlliw gan Hercules Brabazon Brabazon, a dechreuodd y chwiorydd gasglu o ddifrif yn 1908. Prynodd Gwendoline La Parisienne gan Renoir yn 1913; dyma’r gwaith mwyaf adnabyddus yn eu casgliad, a elwir yng Nghymru yn ‘The Blue Lady’. Gadawsant wyth llun gan Monet i Gymru, yn eu plith Charing Cross Bridge a thri llun Lilïau’r Dŵr. Prynodd Gwendoline Rain, Auvers gan Van Gogh yn 1920, un o’r cyntaf o’i weithiau mewn casgliad ym Mhrydain. Yn y Rhyfel Byd Cyntaf gwirfoddolodd Gwendoline i’r Groes Goch Ffrengig a helpu rhedeg cantîn yn Troyes, a phrynu eu lluniau cyntaf gan Cézanne ym Mharis. Daeth y teulu ag artistiaid, beirdd a cherddorion o ffoaduriaid o Wlad Belg i Gymru, yn eu plith y cerflunydd George Minne a’r arlunydd Valerius de Saedeleer. Cymynroddwyd rhan Gwendoline o’r casgliad i Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn 1951, a dilynodd y rhan fwyaf o gasgliad Margaret yn 1963, gan wneud y casgliad cenedlaethol yn un o bwys rhyngwladol.Gregynog Hall ↗Wikipedia (Saesneg)Prynwyd Gregynog, plasty yn Nhregynon, bedair milltir i’r gogledd-orllewin o’r Drenewydd, gan Margaret a’i chwaer hŷn Gwendoline Davies yn 1920 i greu canolfan ragoriaeth i’r celfyddydau, y crefftau a cherddoriaeth a fyddai’n cyfoethogi bywydau pobl Cymru wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf; daeth yn enwog am gerddoriaeth, argraffu cain a chasgliadau celf y chwiorydd, sydd bellach yn Orielau Davies Amgueddfa Genedlaethol Cymru, Caerdydd; roedd eu casgliad yn un o’r casgliadau Prydeinig pwysicaf o beintio Argraffiadol ac Ôl-Argraffiadol Ffrengig a wnaed cyn 1920; crogai ochr yn ochr â’r Hen Feistri, printiau gan Dürer, Rembrandt a Whistler, cerameg Tsieineaidd ac Islamaidd, dodrefn Cymreig a chrefftau modern; Gŵyl Gerdd Gregynog, a sefydlwyd gan y chwiorydd yn 1933 gyda Syr Walford Davies, yw’r ŵyl gerddoriaeth glasurol hynaf sy’n dal i fynd yng Nghymru ac fe’i cynhelir bob Mehefin; mae Gwasg Gregynog yn parhau, yn enwog am lyfrau wedi eu hargraffu â llaw gyda darluniau wedi eu hysgythru ar bren; rhoddodd Margaret Gregynog i Brifysgol Cymru yn 1960.
Ffynonellau a darllen pellach
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf