Llywelyn Bren
Arglwydd Senghennydd (wedi’i gofnodi)Arglwydd Cymreig Senghennydd a gododd yn 1316 dros bobl Morgannwg, ac a ildiodd er mwyn achub ei ddilynwyr.
Llywelyn Bren
fl. 1294–1295
Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.
Llun: Castell Harlech ar ei graig uwchben y dref · Cmao20, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Madog ap Llywelyn: Madog, mab Llywelyn
Madog ap Llywelyn
Arweiniodd Madog ap Llywelyn wrthryfel mawr y Cymry yn 1294 a 1295, ddeuddeng mlynedd wedi cwymp Llywelyn ap Gruffudd. O dŷ brenhinol Gwynedd, cymerodd y teitl Tywysog Cymru, cipiodd ei wŷr Gaernarfon, ac am aeaf cyfan cadwodd Edward I ei hun ar yr amddiffynnol. O’r holl wrthryfeloedd yn erbyn rheolaeth Lloegr, dim ond un Owain Glyndŵr a barhaodd yn hwy.FfynonellauMadog ap Llywelyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mab hynaf Llywelyn ap Maredudd, arglwydd olaf Meirionnydd, o gangen iau o deulu Aberffraw; ar Ŵyl Fihangel, 29 Medi 1294, arweiniodd wrthryfel cenedlaethol, gydag ymosodiadau ar draws Cymru ar yr un diwrnod; galwodd ei hun yn Dywysog Cymru yn nogfen Penmachno; goresgynnwyd Caernarfon gan wŷr Madog a meddiannwyd y castell, a chymerwyd Castell y Bere, Penarlâg, Rhuthun a Dinbych; cododd Cynan ap Maredudd, Maelgwn ap Rhys a Morgan ap Maredudd yn y canolbarth a’r de; cyrhaeddodd Edward I Gonwy cyn y Nadolig 1294, fe’i caewyd i mewn yno a’i achub o’r môr; ym Maes Moydog ar 5 Mawrth 1295 safodd y gwaywffonwyr yn erbyn y marchogion ond dioddef dan y saethwyr; daliwyd Madog yn haf 1295 a’i gadw yn Llundain, yn fyw o hyd yn 1305.Madog ap Llywelyn, rebel of 1294 ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Llywelyn ap Maredudd, arglwydd olaf Meirionnydd; wedi 1282 mae’n ymddangos iddo ddychwelyd i Gymru a chael tiroedd ym Môn; ysbrydolodd ei berthynas â hen dŷ brenhinol Aberffraw (roedd yn bumed cefnder i Lywelyn ap Gruffudd) ef i ymgymryd â rôl arweinydd gwladgarol; pan gododd pobl Cymru yn 1294 rhoddodd ei hun ar ben gwŷr y gogledd a hawlio bod yn ‘Dywysog Cymru’; dechreuodd y gwrthryfel yn dda, a thrwy aeaf 1294–5 cadwasant Edward ar yr amddiffynnol ger Conwy; ym mis Mawrth arweiniodd lu i Bowys, lle daliwyd ef yn ddiarwybod gan iarll Warwig ym Maes Meidog yng Nghaereinion; dihangodd i fryniau Eryri ac arhosodd yn rhydd nes ildio i John de Havering ddiwedd Gorffennaf neu ddechrau Awst 1295; aed ag ef i Lundain ac ni roddwyd ef i farwolaeth.Madog ap Llywelyn ↗Wicipedia CymraegPrif arweinydd gwrthryfel Cymreig 1294–95, a elwir weithiau’n ‘Wrthryfel Madog’, a Thywysog Cymru (fl. 1277–1312); gyda Chynan ap Maredudd yn y Canolbarth a Maelgwn ap Rhys yn y De llwyddodd am gyfnod i ryddhau rhannau o Gymru fel arweinydd gwrthryfel cenedlaethol a ymladdwyd ar draws Cymru; yn aelod o deulu brenhinol Gwynedd, mabwysiadodd y teitl Tywysog Cymru mewn dogfen a elwir yn ‘Gytundeb Penmachno’ ac arweiniodd y Cymry, wedi’u digio gan drethi newydd a thelerau sarhaus Statud Rhuddlan (1284), mewn cyfres o ymosodiadau ar filwyr Edward I; uchafbwynt y gwrthryfel oedd yr ymosodiad ar dref a chastell Caernarfon yn 1294; bu’n weithgar yn y Canolbarth, ym Môn ac yn y Berfeddwlad, yn arbennig yn arglwyddiaeth Dinbych; cyrhaeddodd Edward Gastell Conwy ar Ŵyl San Steffan 1294 a bu dan warchae yno am ddeg diwrnod ym mis Ionawr; yn 1295, ar y ffordd i Bowys, trechwyd Madog gan Iarll Warwig ym Maes Meidog; cymerwyd 74 o wystlon o Sir Gaernarfon a Meirionnydd, ond nid yw enw Madog yn eu plith.
| Yn ei flodau | 1277 hyd 1295, yn fyw yn 1305 |
|---|---|
| Ei dad | Llywelyn ap Maredudd, arglwydd olaf Meirionnydd |
| Ei dŷ | Aberffraw, llinach frenhinol Gwynedd |
| Ei deitl | Tywysog Cymru |
| Y gwrthryfel | Gŵyl Fihangel 1294 hyd haf 1295 |
| Ei feibion | Maredudd a Hywel |
Madog oedd mab hynaf Llywelyn ap Maredudd, arglwydd olaf Meirionnydd, o gangen iau o dŷ Aberffraw, ac yn bumed cefnder i Lywelyn ap Gruffudd. Wedi 1282 daeth adref i Gymru a dal tiroedd ym Môn. Gwnaeth ei waed brenhinol ef yn arweinydd naturiol pan oedd pobl Cymru, yn ddig wrth drethi newydd a thelerau llym Statud Rhuddlan, yn barod i godi.FfynonellauMadog ap Llywelyn, rebel of 1294 ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Llywelyn ap Maredudd, arglwydd olaf Meirionnydd; wedi 1282 mae’n ymddangos iddo ddychwelyd i Gymru a chael tiroedd ym Môn; ysbrydolodd ei berthynas â hen dŷ brenhinol Aberffraw (roedd yn bumed cefnder i Lywelyn ap Gruffudd) ef i ymgymryd â rôl arweinydd gwladgarol; pan gododd pobl Cymru yn 1294 rhoddodd ei hun ar ben gwŷr y gogledd a hawlio bod yn ‘Dywysog Cymru’; dechreuodd y gwrthryfel yn dda, a thrwy aeaf 1294–5 cadwasant Edward ar yr amddiffynnol ger Conwy; ym mis Mawrth arweiniodd lu i Bowys, lle daliwyd ef yn ddiarwybod gan iarll Warwig ym Maes Meidog yng Nghaereinion; dihangodd i fryniau Eryri ac arhosodd yn rhydd nes ildio i John de Havering ddiwedd Gorffennaf neu ddechrau Awst 1295; aed ag ef i Lundain ac ni roddwyd ef i farwolaeth.Madog ap Llywelyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mab hynaf Llywelyn ap Maredudd, arglwydd olaf Meirionnydd, o gangen iau o deulu Aberffraw; ar Ŵyl Fihangel, 29 Medi 1294, arweiniodd wrthryfel cenedlaethol, gydag ymosodiadau ar draws Cymru ar yr un diwrnod; galwodd ei hun yn Dywysog Cymru yn nogfen Penmachno; goresgynnwyd Caernarfon gan wŷr Madog a meddiannwyd y castell, a chymerwyd Castell y Bere, Penarlâg, Rhuthun a Dinbych; cododd Cynan ap Maredudd, Maelgwn ap Rhys a Morgan ap Maredudd yn y canolbarth a’r de; cyrhaeddodd Edward I Gonwy cyn y Nadolig 1294, fe’i caewyd i mewn yno a’i achub o’r môr; ym Maes Moydog ar 5 Mawrth 1295 safodd y gwaywffonwyr yn erbyn y marchogion ond dioddef dan y saethwyr; daliwyd Madog yn haf 1295 a’i gadw yn Llundain, yn fyw o hyd yn 1305.Madog ap Llywelyn ↗Wicipedia CymraegPrif arweinydd gwrthryfel Cymreig 1294–95, a elwir weithiau’n ‘Wrthryfel Madog’, a Thywysog Cymru (fl. 1277–1312); gyda Chynan ap Maredudd yn y Canolbarth a Maelgwn ap Rhys yn y De llwyddodd am gyfnod i ryddhau rhannau o Gymru fel arweinydd gwrthryfel cenedlaethol a ymladdwyd ar draws Cymru; yn aelod o deulu brenhinol Gwynedd, mabwysiadodd y teitl Tywysog Cymru mewn dogfen a elwir yn ‘Gytundeb Penmachno’ ac arweiniodd y Cymry, wedi’u digio gan drethi newydd a thelerau sarhaus Statud Rhuddlan (1284), mewn cyfres o ymosodiadau ar filwyr Edward I; uchafbwynt y gwrthryfel oedd yr ymosodiad ar dref a chastell Caernarfon yn 1294; bu’n weithgar yn y Canolbarth, ym Môn ac yn y Berfeddwlad, yn arbennig yn arglwyddiaeth Dinbych; cyrhaeddodd Edward Gastell Conwy ar Ŵyl San Steffan 1294 a bu dan warchae yno am ddeg diwrnod ym mis Ionawr; yn 1295, ar y ffordd i Bowys, trechwyd Madog gan Iarll Warwig ym Maes Meidog; cymerwyd 74 o wystlon o Sir Gaernarfon a Meirionnydd, ond nid yw enw Madog yn eu plith.
Roedd y gwrthryfel wedi’i gynllunio ers misoedd. Ar Ŵyl Fihangel, 29 Medi 1294, torrodd ymosodiadau allan ar draws Cymru ar yr un diwrnod. Arweiniai Madog y gogledd, cododd Cynan ap Maredudd yn y Canolbarth, Maelgwn ap Rhys yn y de-orllewin, a Morgan ap Maredudd ym Morgannwg. Dewisasant eu hamser yn dda: roedd y Brenin Edward a’i fyddin i fod ar eu ffordd i Ffrainc.FfynonellauMadog ap Llywelyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mab hynaf Llywelyn ap Maredudd, arglwydd olaf Meirionnydd, o gangen iau o deulu Aberffraw; ar Ŵyl Fihangel, 29 Medi 1294, arweiniodd wrthryfel cenedlaethol, gydag ymosodiadau ar draws Cymru ar yr un diwrnod; galwodd ei hun yn Dywysog Cymru yn nogfen Penmachno; goresgynnwyd Caernarfon gan wŷr Madog a meddiannwyd y castell, a chymerwyd Castell y Bere, Penarlâg, Rhuthun a Dinbych; cododd Cynan ap Maredudd, Maelgwn ap Rhys a Morgan ap Maredudd yn y canolbarth a’r de; cyrhaeddodd Edward I Gonwy cyn y Nadolig 1294, fe’i caewyd i mewn yno a’i achub o’r môr; ym Maes Moydog ar 5 Mawrth 1295 safodd y gwaywffonwyr yn erbyn y marchogion ond dioddef dan y saethwyr; daliwyd Madog yn haf 1295 a’i gadw yn Llundain, yn fyw o hyd yn 1305.Madog ap Llywelyn ↗Wicipedia CymraegPrif arweinydd gwrthryfel Cymreig 1294–95, a elwir weithiau’n ‘Wrthryfel Madog’, a Thywysog Cymru (fl. 1277–1312); gyda Chynan ap Maredudd yn y Canolbarth a Maelgwn ap Rhys yn y De llwyddodd am gyfnod i ryddhau rhannau o Gymru fel arweinydd gwrthryfel cenedlaethol a ymladdwyd ar draws Cymru; yn aelod o deulu brenhinol Gwynedd, mabwysiadodd y teitl Tywysog Cymru mewn dogfen a elwir yn ‘Gytundeb Penmachno’ ac arweiniodd y Cymry, wedi’u digio gan drethi newydd a thelerau sarhaus Statud Rhuddlan (1284), mewn cyfres o ymosodiadau ar filwyr Edward I; uchafbwynt y gwrthryfel oedd yr ymosodiad ar dref a chastell Caernarfon yn 1294; bu’n weithgar yn y Canolbarth, ym Môn ac yn y Berfeddwlad, yn arbennig yn arglwyddiaeth Dinbych; cyrhaeddodd Edward Gastell Conwy ar Ŵyl San Steffan 1294 a bu dan warchae yno am ddeg diwrnod ym mis Ionawr; yn 1295, ar y ffordd i Bowys, trechwyd Madog gan Iarll Warwig ym Maes Meidog; cymerwyd 74 o wystlon o Sir Gaernarfon a Meirionnydd, ond nid yw enw Madog yn eu plith.
Uchafbwynt y gwrthryfel oedd cipio Caernarfon, canolfan lywodraeth newydd Edward yn y gogledd: goresgynnodd gwŷr Madog y dref a meddiannu’r castell. Syrthiodd Castell y Bere, Penarlâg, Rhuthun a Dinbych hefyd, bu Cricieth a Harlech dan warchae am fisoedd, ac ar 11 Tachwedd chwalodd y Cymry Henry de Lacy, arglwydd Dinbych, y tu allan i’w dref ei hun. Yn y De cipiwyd Morlais a bu Llanfair-ym-Muallt dan warchae am chwe wythnos.FfynonellauMadog ap Llywelyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mab hynaf Llywelyn ap Maredudd, arglwydd olaf Meirionnydd, o gangen iau o deulu Aberffraw; ar Ŵyl Fihangel, 29 Medi 1294, arweiniodd wrthryfel cenedlaethol, gydag ymosodiadau ar draws Cymru ar yr un diwrnod; galwodd ei hun yn Dywysog Cymru yn nogfen Penmachno; goresgynnwyd Caernarfon gan wŷr Madog a meddiannwyd y castell, a chymerwyd Castell y Bere, Penarlâg, Rhuthun a Dinbych; cododd Cynan ap Maredudd, Maelgwn ap Rhys a Morgan ap Maredudd yn y canolbarth a’r de; cyrhaeddodd Edward I Gonwy cyn y Nadolig 1294, fe’i caewyd i mewn yno a’i achub o’r môr; ym Maes Moydog ar 5 Mawrth 1295 safodd y gwaywffonwyr yn erbyn y marchogion ond dioddef dan y saethwyr; daliwyd Madog yn haf 1295 a’i gadw yn Llundain, yn fyw o hyd yn 1305.Madog ap Llywelyn ↗Wicipedia CymraegPrif arweinydd gwrthryfel Cymreig 1294–95, a elwir weithiau’n ‘Wrthryfel Madog’, a Thywysog Cymru (fl. 1277–1312); gyda Chynan ap Maredudd yn y Canolbarth a Maelgwn ap Rhys yn y De llwyddodd am gyfnod i ryddhau rhannau o Gymru fel arweinydd gwrthryfel cenedlaethol a ymladdwyd ar draws Cymru; yn aelod o deulu brenhinol Gwynedd, mabwysiadodd y teitl Tywysog Cymru mewn dogfen a elwir yn ‘Gytundeb Penmachno’ ac arweiniodd y Cymry, wedi’u digio gan drethi newydd a thelerau sarhaus Statud Rhuddlan (1284), mewn cyfres o ymosodiadau ar filwyr Edward I; uchafbwynt y gwrthryfel oedd yr ymosodiad ar dref a chastell Caernarfon yn 1294; bu’n weithgar yn y Canolbarth, ym Môn ac yn y Berfeddwlad, yn arbennig yn arglwyddiaeth Dinbych; cyrhaeddodd Edward Gastell Conwy ar Ŵyl San Steffan 1294 a bu dan warchae yno am ddeg diwrnod ym mis Ionawr; yn 1295, ar y ffordd i Bowys, trechwyd Madog gan Iarll Warwig ym Maes Meidog; cymerwyd 74 o wystlon o Sir Gaernarfon a Meirionnydd, ond nid yw enw Madog yn eu plith.
Bu’n rhaid i Edward roi’r gorau i’w ryfel yn Ffrainc a dod i Gymru ei hun. Cyrhaeddodd Gonwy adeg Nadolig 1294, ond ymosododd y Cymry ar ei gertiau, llosgi’r dref a chau’r brenin yn ei gastell, lle bu dan warchae nes i’w longau ddod â chymorth. Drwy’r gaeaf hwnnw, fel y dywed y Bywgraffiadur, cadwodd Madog Edward ar yr amddiffynnol.FfynonellauMadog ap Llywelyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mab hynaf Llywelyn ap Maredudd, arglwydd olaf Meirionnydd, o gangen iau o deulu Aberffraw; ar Ŵyl Fihangel, 29 Medi 1294, arweiniodd wrthryfel cenedlaethol, gydag ymosodiadau ar draws Cymru ar yr un diwrnod; galwodd ei hun yn Dywysog Cymru yn nogfen Penmachno; goresgynnwyd Caernarfon gan wŷr Madog a meddiannwyd y castell, a chymerwyd Castell y Bere, Penarlâg, Rhuthun a Dinbych; cododd Cynan ap Maredudd, Maelgwn ap Rhys a Morgan ap Maredudd yn y canolbarth a’r de; cyrhaeddodd Edward I Gonwy cyn y Nadolig 1294, fe’i caewyd i mewn yno a’i achub o’r môr; ym Maes Moydog ar 5 Mawrth 1295 safodd y gwaywffonwyr yn erbyn y marchogion ond dioddef dan y saethwyr; daliwyd Madog yn haf 1295 a’i gadw yn Llundain, yn fyw o hyd yn 1305.Madog ap Llywelyn, rebel of 1294 ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Llywelyn ap Maredudd, arglwydd olaf Meirionnydd; wedi 1282 mae’n ymddangos iddo ddychwelyd i Gymru a chael tiroedd ym Môn; ysbrydolodd ei berthynas â hen dŷ brenhinol Aberffraw (roedd yn bumed cefnder i Lywelyn ap Gruffudd) ef i ymgymryd â rôl arweinydd gwladgarol; pan gododd pobl Cymru yn 1294 rhoddodd ei hun ar ben gwŷr y gogledd a hawlio bod yn ‘Dywysog Cymru’; dechreuodd y gwrthryfel yn dda, a thrwy aeaf 1294–5 cadwasant Edward ar yr amddiffynnol ger Conwy; ym mis Mawrth arweiniodd lu i Bowys, lle daliwyd ef yn ddiarwybod gan iarll Warwig ym Maes Meidog yng Nghaereinion; dihangodd i fryniau Eryri ac arhosodd yn rhydd nes ildio i John de Havering ddiwedd Gorffennaf neu ddechrau Awst 1295; aed ag ef i Lundain ac ni roddwyd ef i farwolaeth.Madog ap Llywelyn ↗Wicipedia CymraegPrif arweinydd gwrthryfel Cymreig 1294–95, a elwir weithiau’n ‘Wrthryfel Madog’, a Thywysog Cymru (fl. 1277–1312); gyda Chynan ap Maredudd yn y Canolbarth a Maelgwn ap Rhys yn y De llwyddodd am gyfnod i ryddhau rhannau o Gymru fel arweinydd gwrthryfel cenedlaethol a ymladdwyd ar draws Cymru; yn aelod o deulu brenhinol Gwynedd, mabwysiadodd y teitl Tywysog Cymru mewn dogfen a elwir yn ‘Gytundeb Penmachno’ ac arweiniodd y Cymry, wedi’u digio gan drethi newydd a thelerau sarhaus Statud Rhuddlan (1284), mewn cyfres o ymosodiadau ar filwyr Edward I; uchafbwynt y gwrthryfel oedd yr ymosodiad ar dref a chastell Caernarfon yn 1294; bu’n weithgar yn y Canolbarth, ym Môn ac yn y Berfeddwlad, yn arbennig yn arglwyddiaeth Dinbych; cyrhaeddodd Edward Gastell Conwy ar Ŵyl San Steffan 1294 a bu dan warchae yno am ddeg diwrnod ym mis Ionawr; yn 1295, ar y ffordd i Bowys, trechwyd Madog gan Iarll Warwig ym Maes Meidog; cymerwyd 74 o wystlon o Sir Gaernarfon a Meirionnydd, ond nid yw enw Madog yn eu plith.
Yn ystod y gwrthryfel seliodd Madog rodd o dir lle galwai ei hun yn Dywysog Cymru, y ddogfen a elwir heddiw yn Gytundeb Penmachno. Mae’n dangos bod Madog, fel Llywelyn o’i flaen, yn sefyll dros Gymru dan ei thywysog ei hun.FfynonellauMadog ap Llywelyn ↗Wicipedia CymraegPrif arweinydd gwrthryfel Cymreig 1294–95, a elwir weithiau’n ‘Wrthryfel Madog’, a Thywysog Cymru (fl. 1277–1312); gyda Chynan ap Maredudd yn y Canolbarth a Maelgwn ap Rhys yn y De llwyddodd am gyfnod i ryddhau rhannau o Gymru fel arweinydd gwrthryfel cenedlaethol a ymladdwyd ar draws Cymru; yn aelod o deulu brenhinol Gwynedd, mabwysiadodd y teitl Tywysog Cymru mewn dogfen a elwir yn ‘Gytundeb Penmachno’ ac arweiniodd y Cymry, wedi’u digio gan drethi newydd a thelerau sarhaus Statud Rhuddlan (1284), mewn cyfres o ymosodiadau ar filwyr Edward I; uchafbwynt y gwrthryfel oedd yr ymosodiad ar dref a chastell Caernarfon yn 1294; bu’n weithgar yn y Canolbarth, ym Môn ac yn y Berfeddwlad, yn arbennig yn arglwyddiaeth Dinbych; cyrhaeddodd Edward Gastell Conwy ar Ŵyl San Steffan 1294 a bu dan warchae yno am ddeg diwrnod ym mis Ionawr; yn 1295, ar y ffordd i Bowys, trechwyd Madog gan Iarll Warwig ym Maes Meidog; cymerwyd 74 o wystlon o Sir Gaernarfon a Meirionnydd, ond nid yw enw Madog yn eu plith.Madog ap Llywelyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mab hynaf Llywelyn ap Maredudd, arglwydd olaf Meirionnydd, o gangen iau o deulu Aberffraw; ar Ŵyl Fihangel, 29 Medi 1294, arweiniodd wrthryfel cenedlaethol, gydag ymosodiadau ar draws Cymru ar yr un diwrnod; galwodd ei hun yn Dywysog Cymru yn nogfen Penmachno; goresgynnwyd Caernarfon gan wŷr Madog a meddiannwyd y castell, a chymerwyd Castell y Bere, Penarlâg, Rhuthun a Dinbych; cododd Cynan ap Maredudd, Maelgwn ap Rhys a Morgan ap Maredudd yn y canolbarth a’r de; cyrhaeddodd Edward I Gonwy cyn y Nadolig 1294, fe’i caewyd i mewn yno a’i achub o’r môr; ym Maes Moydog ar 5 Mawrth 1295 safodd y gwaywffonwyr yn erbyn y marchogion ond dioddef dan y saethwyr; daliwyd Madog yn haf 1295 a’i gadw yn Llundain, yn fyw o hyd yn 1305.
Ym mis Mawrth 1295 arweiniodd Madog ei fyddin i Bowys. Ym Maes Moydog yng Nghaereinion, ar 5 Mawrth, daeth Iarll Warwig arnynt yn ddirybudd. Ffurfiodd y gwaywffonwyr Cymreig wrych o bicellau a thaflu’r marchogion Seisnig yn ôl, ond fe’u treuliwyd gan y saethwyr. Dihangodd Madog i fynyddoedd Eryri a dal allan hyd yr haf, pan ildiodd i John de Havering.FfynonellauMadog ap Llywelyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mab hynaf Llywelyn ap Maredudd, arglwydd olaf Meirionnydd, o gangen iau o deulu Aberffraw; ar Ŵyl Fihangel, 29 Medi 1294, arweiniodd wrthryfel cenedlaethol, gydag ymosodiadau ar draws Cymru ar yr un diwrnod; galwodd ei hun yn Dywysog Cymru yn nogfen Penmachno; goresgynnwyd Caernarfon gan wŷr Madog a meddiannwyd y castell, a chymerwyd Castell y Bere, Penarlâg, Rhuthun a Dinbych; cododd Cynan ap Maredudd, Maelgwn ap Rhys a Morgan ap Maredudd yn y canolbarth a’r de; cyrhaeddodd Edward I Gonwy cyn y Nadolig 1294, fe’i caewyd i mewn yno a’i achub o’r môr; ym Maes Moydog ar 5 Mawrth 1295 safodd y gwaywffonwyr yn erbyn y marchogion ond dioddef dan y saethwyr; daliwyd Madog yn haf 1295 a’i gadw yn Llundain, yn fyw o hyd yn 1305.Madog ap Llywelyn, rebel of 1294 ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Llywelyn ap Maredudd, arglwydd olaf Meirionnydd; wedi 1282 mae’n ymddangos iddo ddychwelyd i Gymru a chael tiroedd ym Môn; ysbrydolodd ei berthynas â hen dŷ brenhinol Aberffraw (roedd yn bumed cefnder i Lywelyn ap Gruffudd) ef i ymgymryd â rôl arweinydd gwladgarol; pan gododd pobl Cymru yn 1294 rhoddodd ei hun ar ben gwŷr y gogledd a hawlio bod yn ‘Dywysog Cymru’; dechreuodd y gwrthryfel yn dda, a thrwy aeaf 1294–5 cadwasant Edward ar yr amddiffynnol ger Conwy; ym mis Mawrth arweiniodd lu i Bowys, lle daliwyd ef yn ddiarwybod gan iarll Warwig ym Maes Meidog yng Nghaereinion; dihangodd i fryniau Eryri ac arhosodd yn rhydd nes ildio i John de Havering ddiwedd Gorffennaf neu ddechrau Awst 1295; aed ag ef i Lundain ac ni roddwyd ef i farwolaeth.
Aed â Madog i Lundain, ond ni roddwyd ef i farwolaeth, ac roedd yn fyw o hyd yn 1305. Bu ei feibion Maredudd a Hywel fyw ar ei ôl. Ryw ugain mlynedd yn ddiweddarach cododd Llywelyn Bren ym Morgannwg, ac aeth yr achos yr ymladdodd Madog drosto ymlaen at Owain Lawgoch ac Owain Glyndŵr.FfynonellauMadog ap Llywelyn, rebel of 1294 ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Llywelyn ap Maredudd, arglwydd olaf Meirionnydd; wedi 1282 mae’n ymddangos iddo ddychwelyd i Gymru a chael tiroedd ym Môn; ysbrydolodd ei berthynas â hen dŷ brenhinol Aberffraw (roedd yn bumed cefnder i Lywelyn ap Gruffudd) ef i ymgymryd â rôl arweinydd gwladgarol; pan gododd pobl Cymru yn 1294 rhoddodd ei hun ar ben gwŷr y gogledd a hawlio bod yn ‘Dywysog Cymru’; dechreuodd y gwrthryfel yn dda, a thrwy aeaf 1294–5 cadwasant Edward ar yr amddiffynnol ger Conwy; ym mis Mawrth arweiniodd lu i Bowys, lle daliwyd ef yn ddiarwybod gan iarll Warwig ym Maes Meidog yng Nghaereinion; dihangodd i fryniau Eryri ac arhosodd yn rhydd nes ildio i John de Havering ddiwedd Gorffennaf neu ddechrau Awst 1295; aed ag ef i Lundain ac ni roddwyd ef i farwolaeth.Madog ap Llywelyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mab hynaf Llywelyn ap Maredudd, arglwydd olaf Meirionnydd, o gangen iau o deulu Aberffraw; ar Ŵyl Fihangel, 29 Medi 1294, arweiniodd wrthryfel cenedlaethol, gydag ymosodiadau ar draws Cymru ar yr un diwrnod; galwodd ei hun yn Dywysog Cymru yn nogfen Penmachno; goresgynnwyd Caernarfon gan wŷr Madog a meddiannwyd y castell, a chymerwyd Castell y Bere, Penarlâg, Rhuthun a Dinbych; cododd Cynan ap Maredudd, Maelgwn ap Rhys a Morgan ap Maredudd yn y canolbarth a’r de; cyrhaeddodd Edward I Gonwy cyn y Nadolig 1294, fe’i caewyd i mewn yno a’i achub o’r môr; ym Maes Moydog ar 5 Mawrth 1295 safodd y gwaywffonwyr yn erbyn y marchogion ond dioddef dan y saethwyr; daliwyd Madog yn haf 1295 a’i gadw yn Llundain, yn fyw o hyd yn 1305.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Brenhinoedd a thywysogion Cymru, o Ferfyn Frych a Rhodri Mawr hyd Lywelyn ein Llyw Olaf, pob un â’i dudalen ei hun.
Brenhinoedd a thywysogion pob teyrnas → Erthygl: Hywel Dda a chyfraith Cymru → Cyfreithiau Hywel Dda → Erthygl: yr Arglwydd Rhys → Erthygl: Nest ferch Rhys → Erthygl: y wlad na fynnai ei gorchfygu → Coed teulu →
Mae gwrthryfel ledled y wlad yn cipio Caernarfon ac yn llosgi’r dref newydd. Ateb Edward yw codi Biwmares, yr olaf o’i gestyll mawr.
Gwrthryfel Madog ap LlywelynMae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Y rhai a safodd yn erbyn Rhufain, y Normaniaid a choron Lloegr.
Arglwydd Cymreig Senghennydd a gododd yn 1316 dros bobl Morgannwg, ac a ildiodd er mwyn achub ei ddilynwyr.
Llywelyn BrenBardd mwyaf Cymru’r Oesoedd Canol, a ganodd am gariad a natur yn ffraeth a beiddgar.
Dafydd ap GwilymPrifardd y cywydd y mae ei gerdd i gartref Owain Glyndŵr yn Sycharth yn un o’r darluniau gorau o lys uchelwr Cymreig.
Iolo GochUchelwr, cyfreithiwr a noddwr o Barcrhydderch yng Ngheredigion, yr ysgrifennwyd Llyfr Gwyn Rhydderch iddo tua 1350, y llyfr cyflawn hynaf o chwedlau’r Mabinogi.
Rhydderch ab Ieuan LlwydYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf