Elisedd ap Gwylog
Y brenin a adenillodd Bowys (wedi’i gofnodi)Brenin Powys a adenillodd ei dir oddi ar y Saeson â’r cleddyf. Cododd ei orwyr Biler Eliseg er anrhydedd iddo ger Llangollen.
Elisedd ap Gwylog
Hanes Cymru / Oes y Brenhinoedd
d. 1075
Brenin Gwynedd a Phowys a ddiwygiodd gyfreithiau Hywel Dda. Galwodd cronicl Cymru ef y mwynaf a’r trugarocaf o frenhinoedd, a sefydlydd tŷ brenhinol Powys.
Llun: Colofn Eliseg, croes o’r nawfed ganrif ar ei thwmpath hynafol ger Glyn y Groes, Llangollen · Philip Halling, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Bleddyn ap Cynfyn: Bleddyn, mab Cynfyn
Bleddyn ap Cynfyn
Roedd Bleddyn ap Cynfyn yn frenin Powys a Gwynedd o 1063 hyd 1075, y brenin grymusaf yng Nghymru pan orchfygodd y Normaniaid Loegr. Ymladdodd yn eu herbyn o’r flwyddyn gyntaf un, diwygiodd gyfreithiau Hywel Dda, ac mae Brut y Tywysogion yn ei gofio fel ‘yr hawddgaraf a’r trugarocaf o’r holl frenhinoedd’. Sefydlodd dŷ brenhinol Mathrafal, a reolodd Bowys am fwy na dau gan mlynedd.FfynonellauBleddyn ap Cynfyn ↗Wikipedia (Saesneg)Bleddyn ap Cynfyn (bu farw 1075), brenin Cymreig yn yr unfed ganrif ar ddeg; gyda’i frawd Rhiwallon yn gydreolwr Gwynedd ac yn frenin Powys o 1063 hyd 1075; rheolodd ei ddisgynyddion Bowys fel tŷ Mathrafal; priododd ei dad Cynfyn ap Gwerystan Angharad, merch Maredudd ab Owain a gweddw Llywelyn ap Seisyll, fel bod Bleddyn a Rhiwallon yn hanner brodyr i Ruffudd ap Llywelyn; priododd Bleddyn Haer ferch Cillyn; adeg y Goncwest Normanaidd ef oedd y brenin grymusaf yng Nghymru; yn 1067 ymunodd y brodyr ag Eadric Wyllt yn erbyn Gwilym Goncwerwr ac ymosod ar y Normaniaid yn Henffordd, hyd at afon Llugwy, ac yn 1068 ymunasant â’r ieirll Edwin a Morcar; yn 1070 ym mrwydr Mechain syrthiodd Rhiwallon, a daeth Bleddyn yn frenin Gwynedd a Phowys ill dwy; yn 1073 ceisiodd Robert o Ruddlan ei ddal mewn cudd-ymosodiad a methu o drwch blewyn; fe’i lladdwyd yn 1075 gan Rhys ab Owain o Ddeheubarth, wedi ei fradychu gan arglwyddi Ystrad Tywi; geilw Brut y Tywysogion ef ‘yr hawddgaraf a’r trugarocaf o’r holl frenhinoedd … yn foneddigaidd wrth ei geraint, yn hael i’r tlodion, yn drugarog wrth bererinion ac amddifaid a gweddwon ac yn amddiffynnwr y gweiniaid … yn hael i bawb, yn ofnadwy mewn rhyfel, ond yn annwyl mewn heddwch’; diwygiodd gyfraith Cymru, a barhaodd mewn grym ym Mhowys, ac mae llyfr cyfraith Gwynedd yn cofnodi ei newid i faint y tyddyn yn ôl gradd; ei feibion oedd Maredudd, Cadwgan, Madog, Rhirid ac Iorwerth.Bleddyn ap Cynfyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ef a’i frawd Rhiwallon yn hanner brodyr i Ruffudd ap Llywelyn drwy eu mam Angharad; gosododd Harold a Tostig hwy yng Ngwynedd a Phowys wedi 1063; yn 1070 heriodd meibion Gruffudd ef a syrthio ym mrwydr Mechain; bu Bleddyn hefyd yn gyfrifol am ddiwygio cyfraith Cymru; lladdwyd yn 1075 gan Rys ab Owain o Ddeheubarth; geilw’r cronicl ef yr hawddgaraf a’r trugarocaf o’r holl frenhinoedd; sefydlodd linach Powys, Llinach Mathrafal, a barhaodd hyd ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg.
| Pryd | Brenin 1063 i 1075 |
|---|---|
| Teyrnasoedd | Powys a Gwynedd |
| Ei rieni | Cynfyn ap Gwerystan ac Angharad ferch Maredudd |
| Ei hanner brawd | Gruffudd ap Llywelyn |
| Sefydlodd | Dŷ Mathrafal |
Mam Bleddyn oedd Angharad, merch Maredudd ab Owain a gor-wyres Hywel Dda. Bu’n wraig gyntaf i Lywelyn ap Seisyll, a’u mab hwy oedd Gruffudd ap Llywelyn. Wedi i Lywelyn farw yn 1023 priododd Gynfyn ap Gwerystan, uchelwr o Bowys, a’u meibion hwy oedd Bleddyn a Rhiwallon, fel bod Bleddyn yn hanner brawd i’r unig frenin a reolodd Gymru gyfan erioed.FfynonellauBleddyn ap Cynfyn ↗Wikipedia (Saesneg)Bleddyn ap Cynfyn (bu farw 1075), brenin Cymreig yn yr unfed ganrif ar ddeg; gyda’i frawd Rhiwallon yn gydreolwr Gwynedd ac yn frenin Powys o 1063 hyd 1075; rheolodd ei ddisgynyddion Bowys fel tŷ Mathrafal; priododd ei dad Cynfyn ap Gwerystan Angharad, merch Maredudd ab Owain a gweddw Llywelyn ap Seisyll, fel bod Bleddyn a Rhiwallon yn hanner brodyr i Ruffudd ap Llywelyn; priododd Bleddyn Haer ferch Cillyn; adeg y Goncwest Normanaidd ef oedd y brenin grymusaf yng Nghymru; yn 1067 ymunodd y brodyr ag Eadric Wyllt yn erbyn Gwilym Goncwerwr ac ymosod ar y Normaniaid yn Henffordd, hyd at afon Llugwy, ac yn 1068 ymunasant â’r ieirll Edwin a Morcar; yn 1070 ym mrwydr Mechain syrthiodd Rhiwallon, a daeth Bleddyn yn frenin Gwynedd a Phowys ill dwy; yn 1073 ceisiodd Robert o Ruddlan ei ddal mewn cudd-ymosodiad a methu o drwch blewyn; fe’i lladdwyd yn 1075 gan Rhys ab Owain o Ddeheubarth, wedi ei fradychu gan arglwyddi Ystrad Tywi; geilw Brut y Tywysogion ef ‘yr hawddgaraf a’r trugarocaf o’r holl frenhinoedd … yn foneddigaidd wrth ei geraint, yn hael i’r tlodion, yn drugarog wrth bererinion ac amddifaid a gweddwon ac yn amddiffynnwr y gweiniaid … yn hael i bawb, yn ofnadwy mewn rhyfel, ond yn annwyl mewn heddwch’; diwygiodd gyfraith Cymru, a barhaodd mewn grym ym Mhowys, ac mae llyfr cyfraith Gwynedd yn cofnodi ei newid i faint y tyddyn yn ôl gradd; ei feibion oedd Maredudd, Cadwgan, Madog, Rhirid ac Iorwerth.Bleddyn ap Cynfyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ef a’i frawd Rhiwallon yn hanner brodyr i Ruffudd ap Llywelyn drwy eu mam Angharad; gosododd Harold a Tostig hwy yng Ngwynedd a Phowys wedi 1063; yn 1070 heriodd meibion Gruffudd ef a syrthio ym mrwydr Mechain; bu Bleddyn hefyd yn gyfrifol am ddiwygio cyfraith Cymru; lladdwyd yn 1075 gan Rys ab Owain o Ddeheubarth; geilw’r cronicl ef yr hawddgaraf a’r trugarocaf o’r holl frenhinoedd; sefydlodd linach Powys, Llinach Mathrafal, a barhaodd hyd ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg.
Pan syrthiodd Gruffudd ap Llywelyn yn 1063, rhannwyd ei deyrnas. Aeth y de yn ôl at ei hen dai brenhinol, ac aeth Gwynedd a Phowys i’w hanner brodyr, Bleddyn a Rhiwallon, a’u rheolodd gyda’i gilydd. Pan orchfygodd y Normaniaid Loegr dair blynedd yn ddiweddarach, Bleddyn oedd y brenin cryfaf yng Nghymru.FfynonellauBleddyn ap Cynfyn ↗Wikipedia (Saesneg)Bleddyn ap Cynfyn (bu farw 1075), brenin Cymreig yn yr unfed ganrif ar ddeg; gyda’i frawd Rhiwallon yn gydreolwr Gwynedd ac yn frenin Powys o 1063 hyd 1075; rheolodd ei ddisgynyddion Bowys fel tŷ Mathrafal; priododd ei dad Cynfyn ap Gwerystan Angharad, merch Maredudd ab Owain a gweddw Llywelyn ap Seisyll, fel bod Bleddyn a Rhiwallon yn hanner brodyr i Ruffudd ap Llywelyn; priododd Bleddyn Haer ferch Cillyn; adeg y Goncwest Normanaidd ef oedd y brenin grymusaf yng Nghymru; yn 1067 ymunodd y brodyr ag Eadric Wyllt yn erbyn Gwilym Goncwerwr ac ymosod ar y Normaniaid yn Henffordd, hyd at afon Llugwy, ac yn 1068 ymunasant â’r ieirll Edwin a Morcar; yn 1070 ym mrwydr Mechain syrthiodd Rhiwallon, a daeth Bleddyn yn frenin Gwynedd a Phowys ill dwy; yn 1073 ceisiodd Robert o Ruddlan ei ddal mewn cudd-ymosodiad a methu o drwch blewyn; fe’i lladdwyd yn 1075 gan Rhys ab Owain o Ddeheubarth, wedi ei fradychu gan arglwyddi Ystrad Tywi; geilw Brut y Tywysogion ef ‘yr hawddgaraf a’r trugarocaf o’r holl frenhinoedd … yn foneddigaidd wrth ei geraint, yn hael i’r tlodion, yn drugarog wrth bererinion ac amddifaid a gweddwon ac yn amddiffynnwr y gweiniaid … yn hael i bawb, yn ofnadwy mewn rhyfel, ond yn annwyl mewn heddwch’; diwygiodd gyfraith Cymru, a barhaodd mewn grym ym Mhowys, ac mae llyfr cyfraith Gwynedd yn cofnodi ei newid i faint y tyddyn yn ôl gradd; ei feibion oedd Maredudd, Cadwgan, Madog, Rhirid ac Iorwerth.Bleddyn ap Cynfyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ef a’i frawd Rhiwallon yn hanner brodyr i Ruffudd ap Llywelyn drwy eu mam Angharad; gosododd Harold a Tostig hwy yng Ngwynedd a Phowys wedi 1063; yn 1070 heriodd meibion Gruffudd ef a syrthio ym mrwydr Mechain; bu Bleddyn hefyd yn gyfrifol am ddiwygio cyfraith Cymru; lladdwyd yn 1075 gan Rys ab Owain o Ddeheubarth; geilw’r cronicl ef yr hawddgaraf a’r trugarocaf o’r holl frenhinoedd; sefydlodd linach Powys, Llinach Mathrafal, a barhaodd hyd ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg.
Ni arhosodd Bleddyn i’r Normaniaid ddod ato ef. Yn 1067 marchogodd ef a Rhiwallon gyda’r arweinydd Seisnig Eadric Wyllt yn erbyn Gwilym Goncwerwr, ymosod ar y Normaniaid yn Henffordd ac anrheithio eu tiroedd hyd at afon Llugwy. Yn 1068 ymunasant â’r ieirll mawr Edwin o Fersia a Morcar o Northumbria yn eu gwrthryfel. Gwnaeth yr ieirll heddwch â Gwilym, ond cadwodd Bleddyn ei deyrnas. Yn 1073 ceisiodd Robert o Ruddlan ei synnu a’i ddal, a dihangodd Bleddyn.FfynhonnellBleddyn ap Cynfyn ↗Wikipedia (Saesneg)Bleddyn ap Cynfyn (bu farw 1075), brenin Cymreig yn yr unfed ganrif ar ddeg; gyda’i frawd Rhiwallon yn gydreolwr Gwynedd ac yn frenin Powys o 1063 hyd 1075; rheolodd ei ddisgynyddion Bowys fel tŷ Mathrafal; priododd ei dad Cynfyn ap Gwerystan Angharad, merch Maredudd ab Owain a gweddw Llywelyn ap Seisyll, fel bod Bleddyn a Rhiwallon yn hanner brodyr i Ruffudd ap Llywelyn; priododd Bleddyn Haer ferch Cillyn; adeg y Goncwest Normanaidd ef oedd y brenin grymusaf yng Nghymru; yn 1067 ymunodd y brodyr ag Eadric Wyllt yn erbyn Gwilym Goncwerwr ac ymosod ar y Normaniaid yn Henffordd, hyd at afon Llugwy, ac yn 1068 ymunasant â’r ieirll Edwin a Morcar; yn 1070 ym mrwydr Mechain syrthiodd Rhiwallon, a daeth Bleddyn yn frenin Gwynedd a Phowys ill dwy; yn 1073 ceisiodd Robert o Ruddlan ei ddal mewn cudd-ymosodiad a methu o drwch blewyn; fe’i lladdwyd yn 1075 gan Rhys ab Owain o Ddeheubarth, wedi ei fradychu gan arglwyddi Ystrad Tywi; geilw Brut y Tywysogion ef ‘yr hawddgaraf a’r trugarocaf o’r holl frenhinoedd … yn foneddigaidd wrth ei geraint, yn hael i’r tlodion, yn drugarog wrth bererinion ac amddifaid a gweddwon ac yn amddiffynnwr y gweiniaid … yn hael i bawb, yn ofnadwy mewn rhyfel, ond yn annwyl mewn heddwch’; diwygiodd gyfraith Cymru, a barhaodd mewn grym ym Mhowys, ac mae llyfr cyfraith Gwynedd yn cofnodi ei newid i faint y tyddyn yn ôl gradd; ei feibion oedd Maredudd, Cadwgan, Madog, Rhirid ac Iorwerth.
Roedd Bleddyn hefyd yn wneuthurwr cyfraith. Diwygiodd gyfraith Cymru, a chadwyd ei newidiadau ym Mhowys am genedlaethau ar ei ôl. Mae llyfr cyfraith Gwynedd yn cofnodi un ohonynt, ei reol newydd am faint y tyddyn, cartref y teulu, a osododd yn ôl gradd ei berchennog. Yn 1070 enillodd frwydr Mechain, lle syrthiodd ei frawd Rhiwallon, ac wedi hynny rheolodd Wynedd a Phowys ar ei ben ei hun.FfynonellauBleddyn ap Cynfyn ↗Wikipedia (Saesneg)Bleddyn ap Cynfyn (bu farw 1075), brenin Cymreig yn yr unfed ganrif ar ddeg; gyda’i frawd Rhiwallon yn gydreolwr Gwynedd ac yn frenin Powys o 1063 hyd 1075; rheolodd ei ddisgynyddion Bowys fel tŷ Mathrafal; priododd ei dad Cynfyn ap Gwerystan Angharad, merch Maredudd ab Owain a gweddw Llywelyn ap Seisyll, fel bod Bleddyn a Rhiwallon yn hanner brodyr i Ruffudd ap Llywelyn; priododd Bleddyn Haer ferch Cillyn; adeg y Goncwest Normanaidd ef oedd y brenin grymusaf yng Nghymru; yn 1067 ymunodd y brodyr ag Eadric Wyllt yn erbyn Gwilym Goncwerwr ac ymosod ar y Normaniaid yn Henffordd, hyd at afon Llugwy, ac yn 1068 ymunasant â’r ieirll Edwin a Morcar; yn 1070 ym mrwydr Mechain syrthiodd Rhiwallon, a daeth Bleddyn yn frenin Gwynedd a Phowys ill dwy; yn 1073 ceisiodd Robert o Ruddlan ei ddal mewn cudd-ymosodiad a methu o drwch blewyn; fe’i lladdwyd yn 1075 gan Rhys ab Owain o Ddeheubarth, wedi ei fradychu gan arglwyddi Ystrad Tywi; geilw Brut y Tywysogion ef ‘yr hawddgaraf a’r trugarocaf o’r holl frenhinoedd … yn foneddigaidd wrth ei geraint, yn hael i’r tlodion, yn drugarog wrth bererinion ac amddifaid a gweddwon ac yn amddiffynnwr y gweiniaid … yn hael i bawb, yn ofnadwy mewn rhyfel, ond yn annwyl mewn heddwch’; diwygiodd gyfraith Cymru, a barhaodd mewn grym ym Mhowys, ac mae llyfr cyfraith Gwynedd yn cofnodi ei newid i faint y tyddyn yn ôl gradd; ei feibion oedd Maredudd, Cadwgan, Madog, Rhirid ac Iorwerth.Bleddyn ap Cynfyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ef a’i frawd Rhiwallon yn hanner brodyr i Ruffudd ap Llywelyn drwy eu mam Angharad; gosododd Harold a Tostig hwy yng Ngwynedd a Phowys wedi 1063; yn 1070 heriodd meibion Gruffudd ef a syrthio ym mrwydr Mechain; bu Bleddyn hefyd yn gyfrifol am ddiwygio cyfraith Cymru; lladdwyd yn 1075 gan Rys ab Owain o Ddeheubarth; geilw’r cronicl ef yr hawddgaraf a’r trugarocaf o’r holl frenhinoedd; sefydlodd linach Powys, Llinach Mathrafal, a barhaodd hyd ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg.
Lladdwyd Bleddyn yn 1075 yn y de, wedi ei fradychu, medd y cronicl, ‘drwy dwyll penaethiaid drwg eu bwriad’. Rhoddodd Brut y Tywysogion iddo un o’r ffarweliau gorau yn ei holl dudalennau: roedd yn ‘hawddgaraf a thrugarocaf o’r holl frenhinoedd’, ‘yn foneddigaidd wrth ei geraint, yn hael i’r tlodion, yn drugarog wrth bererinion ac amddifaid a gweddwon ac yn amddiffynnwr y gweiniaid’, ‘yn hael i bawb, yn ofnadwy mewn rhyfel, ond yn annwyl mewn heddwch’. Parhaodd ei feibion Cadwgan, Iorwerth, Maredudd a’r lleill â’r frwydr yn erbyn y Normaniaid, a rheolodd ei linach, tŷ Mathrafal, Bowys hyd ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg.FfynonellauBrut y Tywysogion, the years 1020 to 1097 ↗John Williams ab Ithel (cyf.), Rolls Series, 1860; ar maryjones.us (Saesneg)1020: Llywelyn fab Seisyll, goruchaf frenin Gwynedd, a phennaf a chlotaf frenin yr holl Frythoniaid; ymestynnai ei deyrnas o’r naill fôr i’r llall, ac nid oedd na thlawd nac anghenus yn ei holl diroedd, na threflan wag; honnodd Ysgotyn yn gelwyddog ei fod yn fab i’r brenin Maredudd, a bu’r frwydr honno yn Aber Gwili. 1037: Brwydr gyntaf Gruffudd fab Llywelyn oedd yn Rhyd y Groes ar Hafren, lle bu’n fuddugol. 1061: Syrthiodd Gruffudd, pen a tharian ac amddiffynnwr y Brythoniaid, drwy frad ei wŷr ei hun. Lladdwyd Bleddyn fab Cynfyn gan Rys fab Owain drwy dwyll penaethiaid drwg eu meddwl; bu’n dirion wrth ei geraint ac yn amddiffynnwr yr amddifaid, y gweiniaid a’r gweddwon, tirionaf a thrugarocaf o’r brenhinoedd, na wnâi niwed i neb oni chaid cam. 1079: Bu gwaith Mynydd Carn, a daeth Gwilym Fastard, brenin y Saeson a’r Ffrancod a’r Brythoniaid, ar bererindod i weddïo i Fynyw. 1089: Bu farw Sulien, esgob Mynyw, doethaf y Brythoniaid, ac enwog am ei fuchedd grefyddol; ger Llandudoch bu brwydr rhyngddynt, a Rhys a orfu. 1091: Lladdwyd Rhys ap Tewdwr, brenin y De, gan y Ffrancod a drigai ym Mrycheiniog. 1092: Dymchwelodd y Brythoniaid holl gestyll Ceredigion a Dyfed ond dau, a dymchwel eu cestyll yng Ngwynedd; gwrthwynebodd Brythoniaid Brycheiniog, Gwent a Gwynllŵg arglwyddiaeth y Ffrancod; ymosododd Cadwgan fab Bleddyn arnynt a’u gorchfygu; bu’r frwydr honno yng Nghoed Yspwys. 1096: Daeth Magnus, brenin Germania, hyd at Fôn, a chlwyfwyd iarll Huw yn ei wyneb gan law y brenin ei hun. 1097: Bu farw Rhygyfarch Ddoeth fab yr esgob Sulien, doethaf o ddoethion y Brythoniaid.Bleddyn ap Cynfyn ↗Wikipedia (Saesneg)Bleddyn ap Cynfyn (bu farw 1075), brenin Cymreig yn yr unfed ganrif ar ddeg; gyda’i frawd Rhiwallon yn gydreolwr Gwynedd ac yn frenin Powys o 1063 hyd 1075; rheolodd ei ddisgynyddion Bowys fel tŷ Mathrafal; priododd ei dad Cynfyn ap Gwerystan Angharad, merch Maredudd ab Owain a gweddw Llywelyn ap Seisyll, fel bod Bleddyn a Rhiwallon yn hanner brodyr i Ruffudd ap Llywelyn; priododd Bleddyn Haer ferch Cillyn; adeg y Goncwest Normanaidd ef oedd y brenin grymusaf yng Nghymru; yn 1067 ymunodd y brodyr ag Eadric Wyllt yn erbyn Gwilym Goncwerwr ac ymosod ar y Normaniaid yn Henffordd, hyd at afon Llugwy, ac yn 1068 ymunasant â’r ieirll Edwin a Morcar; yn 1070 ym mrwydr Mechain syrthiodd Rhiwallon, a daeth Bleddyn yn frenin Gwynedd a Phowys ill dwy; yn 1073 ceisiodd Robert o Ruddlan ei ddal mewn cudd-ymosodiad a methu o drwch blewyn; fe’i lladdwyd yn 1075 gan Rhys ab Owain o Ddeheubarth, wedi ei fradychu gan arglwyddi Ystrad Tywi; geilw Brut y Tywysogion ef ‘yr hawddgaraf a’r trugarocaf o’r holl frenhinoedd … yn foneddigaidd wrth ei geraint, yn hael i’r tlodion, yn drugarog wrth bererinion ac amddifaid a gweddwon ac yn amddiffynnwr y gweiniaid … yn hael i bawb, yn ofnadwy mewn rhyfel, ond yn annwyl mewn heddwch’; diwygiodd gyfraith Cymru, a barhaodd mewn grym ym Mhowys, ac mae llyfr cyfraith Gwynedd yn cofnodi ei newid i faint y tyddyn yn ôl gradd; ei feibion oedd Maredudd, Cadwgan, Madog, Rhirid ac Iorwerth.Cadwgan ap Bleddyn ↗Wikipedia (Saesneg)Ail fab Bleddyn ap Cynfyn; yn 1094 torrodd gwrthryfel Cymreig yn erbyn y Normaniaid, a bu Cadwgan yn rhan ohono, yn gynghreiriad i Ruffudd ap Cynan; trechodd lu Normanaidd yng Nghoed Yspwys; gyda’i frodyr cipiodd Gastell Trefaldwyn a bu bron â chipio Penfro; yn 1098 ffodd ef a Gruffudd i Iwerddon mewn ysgraff, a dod yn ôl y flwyddyn wedyn.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Brenhinoedd a thywysogion Cymru, o Ferfyn Frych a Rhodri Mawr hyd Lywelyn ein Llyw Olaf, pob un â’i dudalen ei hun.
Brenhinoedd a thywysogion pob teyrnas → Erthygl: Hywel Dda a chyfraith Cymru → Cyfreithiau Hywel Dda → Erthygl: yr Arglwydd Rhys → Erthygl: Nest ferch Rhys → Erthygl: y wlad na fynnai ei gorchfygu → Coed teulu →
Mae Bleddyn ap Cynfyn yn rheoli Gwynedd a Phowys. Fe’i cofir fel brenin tirion a thrugarog a ddiwygiodd gyfreithiau Hywel Dda.
Bleddyn ap CynfynMae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Brenhinoedd a thywysogion Powys, ac etifedd Powys a gododd dros Gymru gyfan.
Brenin Powys a adenillodd ei dir oddi ar y Saeson â’r cleddyf. Cododd ei orwyr Biler Eliseg er anrhydedd iddo ger Llangollen.
Elisedd ap GwylogEglwyswr mawr Gwynedd a ddaeth â’r Brythoniaid i gytundeb â Rhufain ar ddyddiad y Pasg yn 768, a’r athro a enwir yn Hanes y Brythoniaid.
ElfoddwY mynach o Gymro a enwir yn gasglwr yr Historia Brittonum, y llyfr sy’n cofnodi deuddeg brwydr Arthur.
NenniusBrenin Gwynedd o 825 y croesawai ei lys ysgolheigion o Iwerddon, ac a sefydlodd linach Rhodri Mawr.
Merfyn FrychYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf