
Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
Oes y Tywysogion
Castell Powys
Castell coch tywysogion Powys Wenwynwyn uwchben y Trallwng, sydd wedi bod yn gartref byth ers hynny ac sy’n enwog heddiw am ei erddi teras.
Llun: Castell Powys uwchben ei erddi teras ger y Trallwng · Mike Peel, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Powys: o’r Lladin pagenses yn ôl pob tebyg, pobl y wlad agored
Cyfyd Castell Powys ar ei grib uwchben y Trallwng. Yn anarferol i gastell yn y Mers, fe’i codwyd nid gan farwn Normanaidd ond gan dywysog Cymreig o Bowys, a daeth yn un o blastai mawr Cymru, yn enwog am ei erddi.FfynonellauPowis Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Powys, ger y Trallwng, castell canoloesol, caer a phlasty mawr, cartref teulu Herbert, ieirll Powys; galwyd ei erddi ffurfiol y pwysicaf, a’i ystafelloedd y mwyaf godidog, yn y wlad; yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, rhestredig Gradd I, a’i erddi hefyd yn Radd I; yn anarferol i gastell yn y Mers, fe’i codwyd gan dywysog Cymreig, Gruffudd ap Gwenwynwyn, tywysog hen deyrnas Powys, yn hytrach na chan farwn Normanaidd; codwyd cestyll y Trallwng gan dywysogion Cymreig Powys Wenwynwyn yn brif lys eu llinach; mae’r cyfeiriad cynharaf, yn 1111, yn dweud i Gadwgan ap Bleddyn gynllunio castell yn Nhrallwng Llywelyn, y cofnod hynaf o gastell Cymreig brodorol; efallai mai castell pren Owain Cyfeiliog neu ei fab Gwenwynwyn (t. 1197–1216) oedd y cyntaf ar y safle presennol, ac mae’r castell carreg yn cynnwys gwaith o’r 13eg ganrif gan Ruffudd ap Gwenwynwyn (t. 1241–1287) yn fwyaf tebyg; daeth ei fab Owain ap Gruffudd ap Gwenwynwyn, tywysog etifeddol olaf Powys, yn Owen de la Pole, o’r Pool, hen enw’r Trallwng; ar un adeg roedd teyrnas Powys yn cynnwys Sir Drefaldwyn, llawer o Sir Ddinbych, rhannau o Sir Faesyfed a rhannau helaeth o Swydd Amwythig; prynodd Syr Edward Herbert y castell yn 1587; daw’r Grisiau Mawr a’r gerddi teras o ddiwedd yr 17eg ganrif; ail-luniodd George Frederick Bodley ystafelloedd i’r 4ydd Iarll ddechrau’r 20fed ganrif, a thrawsnewidiodd ei wraig Violet y gerddi.Castell Powys ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Castell Powys, weithiau Castell Coch, castell canoloesol ger y Trallwng, Powys, castell Iarll Powys sydd bellach ym meddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; cydnabyddir ei erddi Baróc ymhlith y gorau o’u math yng ngwledydd Prydain, gyda gerddi ffurfiol, parc ceirw, llawer o goed afalau a thwnnel o winwydd; yn y prif goridor mae cerflun marmor o gath a neidr, o’r ganrif gyntaf neu’r ail OC, dwy fil o flynyddoedd oed, y credir mai dyma’r unig un o’i fath sydd wedi goroesi yn y byd; mae cerfluniau Rhufeinig o gathod yn brin iawn; credir i Clive ei brynu yn yr Eidal yn 1774.
| Codwyd gan | Gruffudd ap Gwenwynwyn, tywysog PowysFfynhonnellPowis Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Powys, ger y Trallwng, castell canoloesol, caer a phlasty mawr, cartref teulu Herbert, ieirll Powys; galwyd ei erddi ffurfiol y pwysicaf, a’i ystafelloedd y mwyaf godidog, yn y wlad; yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, rhestredig Gradd I, a’i erddi hefyd yn Radd I; yn anarferol i gastell yn y Mers, fe’i codwyd gan dywysog Cymreig, Gruffudd ap Gwenwynwyn, tywysog hen deyrnas Powys, yn hytrach na chan farwn Normanaidd; codwyd cestyll y Trallwng gan dywysogion Cymreig Powys Wenwynwyn yn brif lys eu llinach; mae’r cyfeiriad cynharaf, yn 1111, yn dweud i Gadwgan ap Bleddyn gynllunio castell yn Nhrallwng Llywelyn, y cofnod hynaf o gastell Cymreig brodorol; efallai mai castell pren Owain Cyfeiliog neu ei fab Gwenwynwyn (t. 1197–1216) oedd y cyntaf ar y safle presennol, ac mae’r castell carreg yn cynnwys gwaith o’r 13eg ganrif gan Ruffudd ap Gwenwynwyn (t. 1241–1287) yn fwyaf tebyg; daeth ei fab Owain ap Gruffudd ap Gwenwynwyn, tywysog etifeddol olaf Powys, yn Owen de la Pole, o’r Pool, hen enw’r Trallwng; ar un adeg roedd teyrnas Powys yn cynnwys Sir Drefaldwyn, llawer o Sir Ddinbych, rhannau o Sir Faesyfed a rhannau helaeth o Swydd Amwythig; prynodd Syr Edward Herbert y castell yn 1587; daw’r Grisiau Mawr a’r gerddi teras o ddiwedd yr 17eg ganrif; ail-luniodd George Frederick Bodley ystafelloedd i’r 4ydd Iarll ddechrau’r 20fed ganrif, a thrawsnewidiodd ei wraig Violet y gerddi. |
|---|---|
| Hefyd | Castell CochFfynhonnellCastell Powys ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Castell Powys, weithiau Castell Coch, castell canoloesol ger y Trallwng, Powys, castell Iarll Powys sydd bellach ym meddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; cydnabyddir ei erddi Baróc ymhlith y gorau o’u math yng ngwledydd Prydain, gyda gerddi ffurfiol, parc ceirw, llawer o goed afalau a thwnnel o winwydd; yn y prif goridor mae cerflun marmor o gath a neidr, o’r ganrif gyntaf neu’r ail OC, dwy fil o flynyddoedd oed, y credir mai dyma’r unig un o’i fath sydd wedi goroesi yn y byd; mae cerfluniau Rhufeinig o gathod yn brin iawn; credir i Clive ei brynu yn yr Eidal yn 1774. |
| Hyd ar hyd y grib | Tua 162 metrFfynhonnellPowis Castle; Powys Castle ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 29858): castell canoloesol wedi’i osod ar hyd crib, a ail-luniwyd ac a ailgodwyd tua 1587–1845 yn y plasty presennol; y craidd yw adeilad canoloesol wedi’i newid yn fawr tua 32–40 m ar draws o gwmpas cwrt canolog, gyda chyrtiau allanol ar hyd y grib, tua 162 m o hyd i gyd; terasau gardd helaeth i’r de-ddwyrain; dengys dyddio cylchoedd coed i’r ystafell wely wladol a’r oriel hir gael eu codi o goed a gwympwyd yn 1587. |
Llys tywysogion Powys
Codwyd cestyll y Trallwng gan dywysogion Cymreig Powys Wenwynwyn yn llys eu llinach. Yn 1111 cynlluniodd Cadwgan ap Bleddyn gastell yn Nhrallwng Llywelyn, y cofnod hynaf o gastell Cymreig brodorol. Efallai mai castell pren oedd y cyntaf ar y grib hon, gan Owain Cyfeiliog neu ei fab Gwenwynwyn, ac mae’r castell carreg yn cynnwys gwaith o’r 13eg ganrif gan Ruffudd ap Gwenwynwyn yn fwyaf tebyg.FfynhonnellPowis Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Powys, ger y Trallwng, castell canoloesol, caer a phlasty mawr, cartref teulu Herbert, ieirll Powys; galwyd ei erddi ffurfiol y pwysicaf, a’i ystafelloedd y mwyaf godidog, yn y wlad; yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, rhestredig Gradd I, a’i erddi hefyd yn Radd I; yn anarferol i gastell yn y Mers, fe’i codwyd gan dywysog Cymreig, Gruffudd ap Gwenwynwyn, tywysog hen deyrnas Powys, yn hytrach na chan farwn Normanaidd; codwyd cestyll y Trallwng gan dywysogion Cymreig Powys Wenwynwyn yn brif lys eu llinach; mae’r cyfeiriad cynharaf, yn 1111, yn dweud i Gadwgan ap Bleddyn gynllunio castell yn Nhrallwng Llywelyn, y cofnod hynaf o gastell Cymreig brodorol; efallai mai castell pren Owain Cyfeiliog neu ei fab Gwenwynwyn (t. 1197–1216) oedd y cyntaf ar y safle presennol, ac mae’r castell carreg yn cynnwys gwaith o’r 13eg ganrif gan Ruffudd ap Gwenwynwyn (t. 1241–1287) yn fwyaf tebyg; daeth ei fab Owain ap Gruffudd ap Gwenwynwyn, tywysog etifeddol olaf Powys, yn Owen de la Pole, o’r Pool, hen enw’r Trallwng; ar un adeg roedd teyrnas Powys yn cynnwys Sir Drefaldwyn, llawer o Sir Ddinbych, rhannau o Sir Faesyfed a rhannau helaeth o Swydd Amwythig; prynodd Syr Edward Herbert y castell yn 1587; daw’r Grisiau Mawr a’r gerddi teras o ddiwedd yr 17eg ganrif; ail-luniodd George Frederick Bodley ystafelloedd i’r 4ydd Iarll ddechrau’r 20fed ganrif, a thrawsnewidiodd ei wraig Violet y gerddi.
Teyrnas Powys
Ar un adeg ymestynnai Powys dros Sir Drefaldwyn, llawer o Sir Ddinbych, rhannau o Sir Faesyfed a rhannau helaeth o Swydd Amwythig. Cymerodd mab Gruffudd, Owain, tywysog etifeddol olaf Powys, yr enw Owen de la Pole, o’r Pool, hen enw Saesneg y Trallwng.FfynhonnellPowis Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Powys, ger y Trallwng, castell canoloesol, caer a phlasty mawr, cartref teulu Herbert, ieirll Powys; galwyd ei erddi ffurfiol y pwysicaf, a’i ystafelloedd y mwyaf godidog, yn y wlad; yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, rhestredig Gradd I, a’i erddi hefyd yn Radd I; yn anarferol i gastell yn y Mers, fe’i codwyd gan dywysog Cymreig, Gruffudd ap Gwenwynwyn, tywysog hen deyrnas Powys, yn hytrach na chan farwn Normanaidd; codwyd cestyll y Trallwng gan dywysogion Cymreig Powys Wenwynwyn yn brif lys eu llinach; mae’r cyfeiriad cynharaf, yn 1111, yn dweud i Gadwgan ap Bleddyn gynllunio castell yn Nhrallwng Llywelyn, y cofnod hynaf o gastell Cymreig brodorol; efallai mai castell pren Owain Cyfeiliog neu ei fab Gwenwynwyn (t. 1197–1216) oedd y cyntaf ar y safle presennol, ac mae’r castell carreg yn cynnwys gwaith o’r 13eg ganrif gan Ruffudd ap Gwenwynwyn (t. 1241–1287) yn fwyaf tebyg; daeth ei fab Owain ap Gruffudd ap Gwenwynwyn, tywysog etifeddol olaf Powys, yn Owen de la Pole, o’r Pool, hen enw’r Trallwng; ar un adeg roedd teyrnas Powys yn cynnwys Sir Drefaldwyn, llawer o Sir Ddinbych, rhannau o Sir Faesyfed a rhannau helaeth o Swydd Amwythig; prynodd Syr Edward Herbert y castell yn 1587; daw’r Grisiau Mawr a’r gerddi teras o ddiwedd yr 17eg ganrif; ail-luniodd George Frederick Bodley ystafelloedd i’r 4ydd Iarll ddechrau’r 20fed ganrif, a thrawsnewidiodd ei wraig Violet y gerddi.
O gaer i blasty
Prynodd Syr Edward Herbert y castell yn 1587, ac o hynny hyd 1845 fe’i hailgodwyd yn blasty mawr o gwmpas ei graidd canoloesol; cwympwyd coed yr ystafell wely wladol a’r oriel hir yn 1587. Daeth y Grisiau Mawr a’r gerddi teras ddiwedd yr 17eg ganrif, a dechrau’r 20fed ganrif ail-luniodd George Frederick Bodley yr ystafelloedd i’r 4ydd Iarll.FfynonellauPowis Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Powys, ger y Trallwng, castell canoloesol, caer a phlasty mawr, cartref teulu Herbert, ieirll Powys; galwyd ei erddi ffurfiol y pwysicaf, a’i ystafelloedd y mwyaf godidog, yn y wlad; yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, rhestredig Gradd I, a’i erddi hefyd yn Radd I; yn anarferol i gastell yn y Mers, fe’i codwyd gan dywysog Cymreig, Gruffudd ap Gwenwynwyn, tywysog hen deyrnas Powys, yn hytrach na chan farwn Normanaidd; codwyd cestyll y Trallwng gan dywysogion Cymreig Powys Wenwynwyn yn brif lys eu llinach; mae’r cyfeiriad cynharaf, yn 1111, yn dweud i Gadwgan ap Bleddyn gynllunio castell yn Nhrallwng Llywelyn, y cofnod hynaf o gastell Cymreig brodorol; efallai mai castell pren Owain Cyfeiliog neu ei fab Gwenwynwyn (t. 1197–1216) oedd y cyntaf ar y safle presennol, ac mae’r castell carreg yn cynnwys gwaith o’r 13eg ganrif gan Ruffudd ap Gwenwynwyn (t. 1241–1287) yn fwyaf tebyg; daeth ei fab Owain ap Gruffudd ap Gwenwynwyn, tywysog etifeddol olaf Powys, yn Owen de la Pole, o’r Pool, hen enw’r Trallwng; ar un adeg roedd teyrnas Powys yn cynnwys Sir Drefaldwyn, llawer o Sir Ddinbych, rhannau o Sir Faesyfed a rhannau helaeth o Swydd Amwythig; prynodd Syr Edward Herbert y castell yn 1587; daw’r Grisiau Mawr a’r gerddi teras o ddiwedd yr 17eg ganrif; ail-luniodd George Frederick Bodley ystafelloedd i’r 4ydd Iarll ddechrau’r 20fed ganrif, a thrawsnewidiodd ei wraig Violet y gerddi.Powis Castle; Powys Castle ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 29858): castell canoloesol wedi’i osod ar hyd crib, a ail-luniwyd ac a ailgodwyd tua 1587–1845 yn y plasty presennol; y craidd yw adeilad canoloesol wedi’i newid yn fawr tua 32–40 m ar draws o gwmpas cwrt canolog, gyda chyrtiau allanol ar hyd y grib, tua 162 m o hyd i gyd; terasau gardd helaeth i’r de-ddwyrain; dengys dyddio cylchoedd coed i’r ystafell wely wladol a’r oriel hir gael eu codi o goed a gwympwyd yn 1587.
Y gerddi a’r gath Rufeinig
Cyfrifir ei erddi Baróc teras ymhlith y gorau ym Mhrydain, gyda gerddi ffurfiol, parc ceirw, coed afalau a thwnnel o winwydd, a’u trawsnewid gan Violet, gwraig y 4ydd Iarll. Yn y prif goridor saif cath a neidr o farmor o’r ganrif gyntaf neu’r ail OC, y credir mai dyma’r unig gerflun Rhufeinig o’i fath sydd ar ôl yn y byd.FfynonellauCastell Powys ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Castell Powys, weithiau Castell Coch, castell canoloesol ger y Trallwng, Powys, castell Iarll Powys sydd bellach ym meddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; cydnabyddir ei erddi Baróc ymhlith y gorau o’u math yng ngwledydd Prydain, gyda gerddi ffurfiol, parc ceirw, llawer o goed afalau a thwnnel o winwydd; yn y prif goridor mae cerflun marmor o gath a neidr, o’r ganrif gyntaf neu’r ail OC, dwy fil o flynyddoedd oed, y credir mai dyma’r unig un o’i fath sydd wedi goroesi yn y byd; mae cerfluniau Rhufeinig o gathod yn brin iawn; credir i Clive ei brynu yn yr Eidal yn 1774.Powis Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Powys, ger y Trallwng, castell canoloesol, caer a phlasty mawr, cartref teulu Herbert, ieirll Powys; galwyd ei erddi ffurfiol y pwysicaf, a’i ystafelloedd y mwyaf godidog, yn y wlad; yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, rhestredig Gradd I, a’i erddi hefyd yn Radd I; yn anarferol i gastell yn y Mers, fe’i codwyd gan dywysog Cymreig, Gruffudd ap Gwenwynwyn, tywysog hen deyrnas Powys, yn hytrach na chan farwn Normanaidd; codwyd cestyll y Trallwng gan dywysogion Cymreig Powys Wenwynwyn yn brif lys eu llinach; mae’r cyfeiriad cynharaf, yn 1111, yn dweud i Gadwgan ap Bleddyn gynllunio castell yn Nhrallwng Llywelyn, y cofnod hynaf o gastell Cymreig brodorol; efallai mai castell pren Owain Cyfeiliog neu ei fab Gwenwynwyn (t. 1197–1216) oedd y cyntaf ar y safle presennol, ac mae’r castell carreg yn cynnwys gwaith o’r 13eg ganrif gan Ruffudd ap Gwenwynwyn (t. 1241–1287) yn fwyaf tebyg; daeth ei fab Owain ap Gruffudd ap Gwenwynwyn, tywysog etifeddol olaf Powys, yn Owen de la Pole, o’r Pool, hen enw’r Trallwng; ar un adeg roedd teyrnas Powys yn cynnwys Sir Drefaldwyn, llawer o Sir Ddinbych, rhannau o Sir Faesyfed a rhannau helaeth o Swydd Amwythig; prynodd Syr Edward Herbert y castell yn 1587; daw’r Grisiau Mawr a’r gerddi teras o ddiwedd yr 17eg ganrif; ail-luniodd George Frederick Bodley ystafelloedd i’r 4ydd Iarll ddechrau’r 20fed ganrif, a thrawsnewidiodd ei wraig Violet y gerddi.
Ymweld
Mae’r castell a’i erddi, y ddau’n rhestredig Gradd I, yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Galwyd ei erddi y pwysicaf, a’i ystafelloedd y mwyaf godidog, yn y wlad.FfynhonnellPowis Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Powys, ger y Trallwng, castell canoloesol, caer a phlasty mawr, cartref teulu Herbert, ieirll Powys; galwyd ei erddi ffurfiol y pwysicaf, a’i ystafelloedd y mwyaf godidog, yn y wlad; yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, rhestredig Gradd I, a’i erddi hefyd yn Radd I; yn anarferol i gastell yn y Mers, fe’i codwyd gan dywysog Cymreig, Gruffudd ap Gwenwynwyn, tywysog hen deyrnas Powys, yn hytrach na chan farwn Normanaidd; codwyd cestyll y Trallwng gan dywysogion Cymreig Powys Wenwynwyn yn brif lys eu llinach; mae’r cyfeiriad cynharaf, yn 1111, yn dweud i Gadwgan ap Bleddyn gynllunio castell yn Nhrallwng Llywelyn, y cofnod hynaf o gastell Cymreig brodorol; efallai mai castell pren Owain Cyfeiliog neu ei fab Gwenwynwyn (t. 1197–1216) oedd y cyntaf ar y safle presennol, ac mae’r castell carreg yn cynnwys gwaith o’r 13eg ganrif gan Ruffudd ap Gwenwynwyn (t. 1241–1287) yn fwyaf tebyg; daeth ei fab Owain ap Gruffudd ap Gwenwynwyn, tywysog etifeddol olaf Powys, yn Owen de la Pole, o’r Pool, hen enw’r Trallwng; ar un adeg roedd teyrnas Powys yn cynnwys Sir Drefaldwyn, llawer o Sir Ddinbych, rhannau o Sir Faesyfed a rhannau helaeth o Swydd Amwythig; prynodd Syr Edward Herbert y castell yn 1587; daw’r Grisiau Mawr a’r gerddi teras o ddiwedd yr 17eg ganrif; ail-luniodd George Frederick Bodley ystafelloedd i’r 4ydd Iarll ddechrau’r 20fed ganrif, a thrawsnewidiodd ei wraig Violet y gerddi.
Pobl y lle hwn
Ddoe a heddiw


Dechreuodd Castell Powys fel cadarnle rheolwyr Powys. Yn 1775 safai ar graig foel; heddiw mae terasau’r ardd oddi tano, a osodwyd gyntaf tua 1700, yn llawn ywen fawr a blodau.
Ddoe: y castell ar ei graig · Richard Bernard Godfrey, CC0, Wikimedia CommonsHeddiw: y castell coch uwchben terasau’r ardd · Julian Paren, CC BY-SA 2.0, Wikimedia CommonsYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


