Hanes Cymru / Cymru Glyndŵr

Cymru Glyndŵr

Sycharth

Cartref Owain Glyndŵr. Canmolodd y bardd Iolo Goch ei neuadd, ei bysgodlyn a’i groeso, lle nad oedd na chlo na chlicied. Llosgwyd ef gan luoedd Lloegr yn 1403.

Llun: Tomen y castell yn Sycharth o’r awyr, safle cartref Owain Glyndŵr · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. 1400 52.823° N, 3.180° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Tomen y castell yn Sycharth o’r awyr, safle cartref Owain Glyndŵr
Tomen y castell yn Sycharth o’r awyr, safle cartref Owain Glyndŵr · Llun: Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ystyr yr enw

Sycharth: y garth sych yn ôl pob tebyg (sych + garth)

Sycharth

  • Sych sych
  • arth garth yn ôl pob tebyg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Sycharth, yn nyffryn Cynllaith ger Llansilin, oedd prif lys Owain Glyndŵr a man ei eni. Dim ond ei gloddiau sy’n aros heddiw, ond mae cerdd Iolo Goch yn cadw’r llys yn fyw.

Etifeddodd Owain ef1369
Y domenTua 50 metr ar draws a 10.6 metr o uchder
Cerdd Iolo GochTua 1390

Cynllaith Owain

Roedd Sycharth ym Mhowys Fadog, rhan o hen deyrnas Powys. Ddiwedd y 13eg ganrif aeth y cwmwd i Fadog Crypl, arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith Owain ac un o ddisgynyddion uniongyrchol tywysogion Powys, a’i ŵyr yn ôl pob tebyg oedd Gruffudd Fychan, tad Owain. Etifeddodd Owain Sycharth yn 1369 a bu’n byw yma gyda’i wraig Marged Hanmer a’u plant.

Llys naw neuadd

Canmolodd Iolo Goch y llys fel naw adeilad cyhyd â deunaw plasty, tai pren teg ar fryn gwyrdd, â tho teils a simnai ar bob tŷ. Mae ei gerdd hefyd yn sôn am felin, pysgodlynnoedd, cwningar a pharc ceirw â phorthordy.

Anfynych iawn fu yno / Weled na chlicied na chlo, / … / Na gwall, na newyn, na gwarth, / Na syched fyth yn Sycharth.

Iolo Goch

Yr hyn a gafodd y cloddio

Cafodd cloddio ar ben y domen yn 1962 a 1963 olion dau adeilad ffrâm bren, derw wedi’i losgi a llechi to gleision. Byddai neuadd fawr ac adeiladau eraill wedi sefyll yn y beili siâp cilgant islaw.

Mai 1403

Ym Mai 1403 daeth y Tywysog Harri, Harri V yn ddiweddarach, i Sycharth i chwilio am Owain, ac ar 15 Mai ysgrifennodd at ei dad iddo gael lle wedi’i adeiladu’n dda, prif blasty Owain, a’i losgi. Roedd gan Owain ail lys yng Nglyndyfrdwy ger Corwen.

Ymweld

Mae’r domen a’r cloddiau yng ngofal Cadw, â maes parcio bach a byrddau ar y lôn i’r de o Lansilin. Yn 2023 gofynnodd deiseb o dros 10,000 o enwau i’r Senedd ddod â Sycharth i berchnogaeth gyhoeddus.

Casglwch y set

Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf