Hanes Cymru / Oes y Tywysogion

Oes y Tywysogion

Castell Aberteifi

Cynhaliodd yr Arglwydd Rhys yr eisteddfod gyntaf y gwyddys amdani yma, gyda chadair i’r bardd gorau ac un arall i’r cerddor gorau.

Llun: Muriau Castell Aberteifi uwchben afon Teifi a hen bont y dref · M J Roscoe, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1176 52.081° N, 4.661° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Muriau Castell Aberteifi uwchben afon Teifi a hen bont y dref
Muriau Castell Aberteifi uwchben afon Teifi a hen bont y dref · Llun: M J Roscoe, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ystyr yr enw

Aberteifi: aber afon Teifi

Aberteifi

  • Aber ceg afon, cymer
  • teifi afon Teifi

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Castell Aberteifi uwchben y Teifi yn nhref Aberteifi. Yma y cododd yr Arglwydd Rhys y castell carreg cyntaf a godwyd gan reolwr o Gymro, ac yma adeg y Nadolig 1176 y cynhaliodd yr eisteddfod gyntaf ar glawr.

Codwyd mewn carregGan yr Arglwydd Rhys, 1171
Yr eisteddfod gyntafNadolig 1176
Ailagorwyd15 Ebrill 2015

Crug Mawr

Yn 1136 cyfarfu Owain Gwynedd a’i frawd Cadwaladr, gyda Gruffudd ap Rhys, â’r Normaniaid yng Nghrug Mawr, dwy filltir i’r gogledd-ddwyrain o Aberteifi, ac ennill buddugoliaeth fawr. Ffodd y Normaniaid at y Teifi, cipiwyd y dref, ac unwyd Ceredigion â Gwynedd.

Yr Arglwydd Rhys yn codi mewn carreg

Yn 1166 cipiodd Rhys ap Gruffudd, Arglwydd Rhys Deheubarth, y castell, ac yn 1171 ailgododd ef mewn carreg, y castell carreg cynharaf ar glawr a godwyd gan reolwr o Gymro.

Eisteddfod 1176

Adeg y Nadolig 1176 cynhaliodd Rhys ŵyl fawr o farddoniaeth a cherddoriaeth yn ei gastell, gyda dwy gadair yn wobrau. Aeth cadair y beirdd i fardd o Wynedd, a chadair y gerddoriaeth i fab Eilon y Crythwr, o lys Rhys ei hun. Daw’r manylion i lawr atom ym Mrut y Tywysogion.

Castell Llywelyn

Cipiodd Llywelyn Fawr Aberteifi yn 1215, ac yn ei gynulliad mawr yn Aberdyfi yn 1216 fe’i rhoddodd i feibion Gruffudd ap Rhys. Yn 1231 enillodd Rhys Gryg ef eto i Lywelyn, a’i daliodd hyd ei farw yn 1240.

Castell Aberteifi heddiw

Mae’r muriau sy’n sefyll heddiw, gyda thri thŵr hanner crwn, o’r castell a ailgodwyd yn yr 1240au. Wedi ymgyrch hir ac adferiad gwerth £12 miliwn, agorodd y castell i’r cyhoedd ar 15 Ebrill 2015, gyda chanolfan dreftadaeth, gerddi, cyngherddau, a bwyty o’r enw 1176 ar ôl eisteddfod yr Arglwydd Rhys.

Beth ddigwyddodd yma

  1. Buddugoliaeth Crug Mawr

    Mae Owain Gwynedd a’i frawd Cadwaladr yn chwalu byddin Normanaidd yng Nghrug Mawr ger Aberteifi. Mae’r Normaniaid sy’n ffoi yn torri’r bont dros afon Teifi.

    Buddugoliaeth Crug Mawr
  2. Yr eisteddfod gyntaf

    Adeg y Nadolig, mae’r Arglwydd Rhys yn cynnal cystadleuaeth i feirdd a cherddorion yng Nghastell Aberteifi.

    Yr eisteddfod gyntaf

Casglwch y set

Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf