Hanes Cymru / Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn

Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn

Castell Henllys

Caer o Oes yr Haearn yn Sir Benfro lle mae tai crwn wedi’u hailgodi ar eu sylfeini gwreiddiol, yr unig le ym Mhrydain lle gwnaed hyn.

Llun: Tai crwn Oes yr Haearn wedi’u hailgodi yng Nghastell Henllys, Sir Benfro · Keith Ruffles, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. 500 BC 52.018° N, 4.745° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Tai crwn Oes yr Haearn wedi’u hailgodi yng Nghastell Henllys, Sir Benfro
Tai crwn Oes yr Haearn wedi’u hailgodi yng Nghastell Henllys, Sir Benfro · Llun: Keith Ruffles, CC BY 3.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ystyr yr enw

Castell Henllys: castell yr hen lys

Castell Henllys

  • Castell castell
  • Hen hen
  • llys llys

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Castell Henllys, ger Nanhyfer yng ngogledd Sir Benfro, yw’r unig le ym Mhrydain lle codwyd tai crwn Oes yr Haearn eto ar eu sylfeini eu hunain. Camwch drwy’r porth ac fe gerddwch i mewn i bentref y Demetae, Brythoniaid y de-orllewin, fel yr oedd ddwy fil o flynyddoedd yn ôl.

CodwydDechreuwyd y porth yn y 400au CC
Cloddio ers1980, dan arweiniad Harold Mytum
Yng ngofalParc Cenedlaethol Arfordir Penfro

Castell yr hen lys

Ystyr yr enw yw castell yr hen lys. Saif y gaer ar fryn isel uwchben afon fechan Duad, sy’n llifo i afon Nyfer, rhwng Trefdraeth ac Aberteifi. Mae’n fechan, tua 88 metr wrth 74, un o lawer o gaerau bach o’i bath yn ne-orllewin Cymru.

Porth o bren a cherrig

Dechreuwyd ei phrif borth yn y bumed ganrif CC: tramwyfa hir â muriau cerrig, rhwng parau o byst pren mawr a ddaliai borth mawr a phont neu dŵr uwchben mae’n debyg. Roedd celloedd gwarchod yn ei hochrau lle câi’r porthorion gysgod a lle i graffu ar bob ymwelydd. Credai’r cloddwyr mai gwaith crefftwyr medrus a ddaeth yma i’w godi ydoedd. Y tu allan, cadwai rhes o feini miniog unionsyth y ffordd i mewn, a chlawdd a ffos yn eu lle yn ddiweddarach.

Codi’r gorffennol

Saif pedwar tŷ crwn ac ysgubor bellach ar yr union fannau lle cafwyd eu pyst, wedi’u gwneud o’r un math o ddeunyddiau ag a ddefnyddiai adeiladwyr Oes yr Haearn. Cymerodd y mwyaf ar ei ben ei hun 30 o goed derw prysg, 90 o goed cyll, dwy fil o ysgubau cyrs a dwy filltir o raff gywarch.

Cyn Rhufain, yn ei hamser, ac wedyn

Bu’r Demetae yn byw yma cyn y goresgyniad Rhufeinig, yn ystod y goresgyniad ac ar ei ôl. Tua throad yr oes symudodd bywyd allan i atodiad wrth ochr y gaer, a thyfodd fferm fechan gefnog o oes y Rhufeiniaid y tu allan. Yna collwyd y lle dan goed nes ei enwi ar fap ystâd ar ddiwedd y 1700au.

Ysgol i archaeolegwyr

Ychydig o safleoedd Oes yr Haearn ym Mhrydain a gloddiwyd mor llawn. Bob haf mae archaeolegwyr ifanc yn hyfforddi yma, ac mae’r pentref yn ganolfan ddysgu i ymwelwyr o bob oed.

Beth ddigwyddodd yma

  1. Castell Henllys (archaeoleg)

    Codir caer o dai crwn ar drwyn uwchben nant yn Sir Benfro. Mae ei thai a ailadeiladwyd yn sefyll ar yr un man heddiw.

    Castell Henllys

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf