Hanes Cymru / Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn

Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn

Llyn Cerrig Bach

Llyn bach ger RAF y Fali ar Ynys Môn lle gwnaeth pobl Oes yr Haearn offrymau o arfau a gwaith metel.

Llun: Plac efydd ar ffurf cilgant gydag addurn triskele o gelc Llyn Cerrig Bach, yn Amgueddfa Caerdydd · Wolfgang Sauber, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. 300 BC – AD 60 53.258° N, 4.527° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Plac efydd ar ffurf cilgant gydag addurn triskele o gelc Llyn Cerrig Bach, yn Amgueddfa Caerdydd
Plac efydd ar ffurf cilgant gydag addurn triskele o gelc Llyn Cerrig Bach, yn Amgueddfa Caerdydd · Llun: Wolfgang Sauber, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ystyr yr enw

Llyn Cerrig Bach: llyn y cerrig bach

Llyn Cerrig Bach

  • Llyn llyn
  • Cerrig cerrig
  • Bach bach

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Llyn bychan ger maes awyr y Fali ym Môn yw Llyn Cerrig Bach. Am genedlaethau cyn i’r Rhufeiniaid ddod, rhoddodd y Brythoniaid eu pethau gorau iddo, cleddyfau, gwaywffyn, tariannau, utgorn a gêr cerbydau, ac yn 1942 rhoddodd y llyn hwy’n ôl. Dyma’r trysor pwysicaf o’i fath a gafwyd erioed yng Nghymru.

Cafwyd1942, yn RAF y Fali
Gwrthrychau181, haearn gan mwyaf, rhai efydd
HeddiwAmgueddfa Genedlaethol Caerdydd

Y gadwyn a dynnai lorïau

Yn 1942 roedd rhedfa RAF y Fali yn cael ei hymestyn, a chodwyd mawn o’r gors ar lan ddeheuol y llyn i’w daenu dros y tir tywodlyd. Gwelodd y prif dirmon, William Owen Roberts, hen gadwyn haearn wedi’i dal yn nannedd og. Ni wyddai neb ei hoed, a’i chlymu wrth dractor i dynnu lorïau o’r mwd. Er ei bod yn ddwy fil oed, gwnaeth y gwaith heb drafferth.

Rhoddion i’r dŵr

Wedi deall beth oedd y gadwyn, dechreuodd y chwilio. Daeth saith cleddyf i’r golwg, chwe phen gwaywffon, darnau tarian, rhan o utgorn efydd, teiars haearn wageni, offer ceffylau, offer gof, darnau dau grochan a barrau haearn masnach. Roedd llawer wedi’u torri’n fwriadol cyn eu rhoi i’r llyn.

Llyn sanctaidd

Gwnaed rhai o’r trysorau ym Môn, ambell un yn Iwerddon a llawer yn ne Prydain, sy’n awgrymu bod enw’r llyn sanctaidd hwn wedi lledu ymhell y tu hwnt i’r ynys. Ni roddwyd hwy i gyd ar unwaith, ond dros gyfnod hir, o tua 300 CC hyd tua’r adeg y daeth y Rhufeiniaid. Nid oes ôl dylanwad Rhufeinig ar yr un ohonynt.

Môn y derwyddon

Pan groesodd byddin Rufeinig Suetonius Paulinus i Fôn yn OC 60 neu 61, ysgrifennodd Tacitus fod yr ynys yn ganolfan fawr i’r derwyddon. Efallai i rai o’r rhoddion olaf i Lyn Cerrig Bach gael eu cynnig wrth i’r Rhufeiniaid nesáu.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Beth ddigwyddodd yma

  1. Offrymau Llyn Cerrig Bach (archaeoleg)

    Mae pobl Oes yr Haearn yn taflu arfau, darnau cerbydau a chadwyni caethweision i lyn ar Ynys Môn. Cafwyd hyd iddynt yn 1942 wrth adeiladu maes awyr.

    Offrymau Llyn Cerrig Bach
  2. Derwyddon Môn (wedi’i gofnodi)

    Ynys Môn yw canolfan fawr y derwyddon, offeiriaid, barnwyr ac athrawon y Brythoniaid.

    Derwyddon Môn

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf