
Hanes Cymru / Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn
Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn
Llyn Cerrig Bach
Llyn bach ger RAF y Fali ar Ynys Môn lle gwnaeth pobl Oes yr Haearn offrymau o arfau a gwaith metel.
Llun: Plac efydd ar ffurf cilgant gydag addurn triskele o gelc Llyn Cerrig Bach, yn Amgueddfa Caerdydd · Wolfgang Sauber, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Llyn Cerrig Bach: llyn y cerrig bach
Llyn Cerrig Bach
- Llyn llyn
- Cerrig cerrig
- Bach bach
Llyn bychan ger maes awyr y Fali ym Môn yw Llyn Cerrig Bach. Am genedlaethau cyn i’r Rhufeiniaid ddod, rhoddodd y Brythoniaid eu pethau gorau iddo, cleddyfau, gwaywffyn, tariannau, utgorn a gêr cerbydau, ac yn 1942 rhoddodd y llyn hwy’n ôl. Dyma’r trysor pwysicaf o’i fath a gafwyd erioed yng Nghymru.FfynonellauLlyn Cerrig Bach ↗Wikipedia (Saesneg)Llyn Cerrig Bach, llyn bach tua 1.8 erw rhwng Rhosneigr a’r Fali yng ngorllewin Môn; cafwyd dros 150 o wrthrychau metel Oes yr Haearn yno yn 1942, wedi’u rhoi yn y llyn fel offrymau mae’n debyg, y casgliad pwysicaf o’i fath yng Nghymru; cafwyd gan William Owen Roberts, prif dirmon RAF y Fali, wrth godi mawn o Gors yr Ynys ar lan ddeheuol y llyn i’w daenu dros dir tywodlyd i ymestyn y rhedfa; y darganfyddiad cyntaf, cadwyn haearn dros 3 m o hyd â phum cylch gwddf, yn pwyso 6.66 kg, a ddaliwyd yn nannedd og ac a ddefnyddiwyd gyda thractor i dynnu lorïau o’r mwd cyn i neb wybod ei hoed; at ei gilydd mae 181 o wrthrychau’n hysbys, a ddisgrifir gan yr Amgueddfa Genedlaethol fel saith cleddyf, chwe phen gwaywffon, darnau tarian, rhan o utgorn efydd, ail gadwyn, teiars haearn wageni, offer ceffylau, offer gof, darnau dau grochan, barrau haearn masnach ac esgyrn anifeiliaid; torrwyd llawer yn fwriadol; rhai wedi’u gwneud yn lleol, ambell un yn Iwerddon, llawer yn ne Lloegr, sy’n awgrymu bod enw’r lle sanctaidd wedi lledu ymhell; dim dylanwad Rhufeinig uniongyrchol ar yr un gwrthrych; ystyrir yn awr yn offrymau lawer dros gyfnod hir, o tua 300 CC i OC 100; mae Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd yn dal pob un ond pedwar.Llyn Cerrig Bach ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: llyn bychan yng ngogledd-orllewin Môn ger maes awyr RAF y Fali, heb fod ymhell o Gaergeiliog, yng nghymuned Llanfair-yn-Neubwll; adnabyddus am y llu o eitemau Oes yr Haearn a gafwyd yno yn 1942, offrymau i bob golwg; cafwyd gan William Owen Roberts; tynnodd y gadwyn, tua 2,000 oed, lorïau o’r mwd heb broblem; 181 o eitemau i gyd, haearn gan mwyaf a rhai efydd, yn cynnwys cleddyfau, pennau gwaywffon, tariannau, darnau cerbydau a harnes ceffylau, a barrau haearn a ddefnyddid efallai fel arian; efallai fod Llyn Cerrig Bach mor sanctaidd ac enwog nes bod llwythau pellennig yn anfon offrymau; pan ymosododd byddin Rufeinig dan Gaius Suetonius Paulinus ar Fôn yn OC 60 neu 61, dywed Tacitus fod yr ynys yn ganolfan bwysig i’r derwyddon, ac efallai fod rhai offrymau’n ymateb i fygythiad y Rhufeiniaid; gellir gweld y rhan fwyaf yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd.Llyn Cerrig Bach ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Cafwyd yn 1942 wrth weithio ar redfa RAF y Fali; dros 150 o wrthrychau Oes yr Haearn gan gynnwys cleddyfau, gwaywffyn, utgorn, rhannau wagen, cadwyn â phum cylch gwddf; rhoddwyd o tua 300 CC i OC 100; Cyril Fox a derwyddon Tacitus; bron y cyfan yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd.
| Cafwyd | 1942, yn RAF y FaliFfynhonnellLlyn Cerrig Bach ↗Wikipedia (Saesneg)Llyn Cerrig Bach, llyn bach tua 1.8 erw rhwng Rhosneigr a’r Fali yng ngorllewin Môn; cafwyd dros 150 o wrthrychau metel Oes yr Haearn yno yn 1942, wedi’u rhoi yn y llyn fel offrymau mae’n debyg, y casgliad pwysicaf o’i fath yng Nghymru; cafwyd gan William Owen Roberts, prif dirmon RAF y Fali, wrth godi mawn o Gors yr Ynys ar lan ddeheuol y llyn i’w daenu dros dir tywodlyd i ymestyn y rhedfa; y darganfyddiad cyntaf, cadwyn haearn dros 3 m o hyd â phum cylch gwddf, yn pwyso 6.66 kg, a ddaliwyd yn nannedd og ac a ddefnyddiwyd gyda thractor i dynnu lorïau o’r mwd cyn i neb wybod ei hoed; at ei gilydd mae 181 o wrthrychau’n hysbys, a ddisgrifir gan yr Amgueddfa Genedlaethol fel saith cleddyf, chwe phen gwaywffon, darnau tarian, rhan o utgorn efydd, ail gadwyn, teiars haearn wageni, offer ceffylau, offer gof, darnau dau grochan, barrau haearn masnach ac esgyrn anifeiliaid; torrwyd llawer yn fwriadol; rhai wedi’u gwneud yn lleol, ambell un yn Iwerddon, llawer yn ne Lloegr, sy’n awgrymu bod enw’r lle sanctaidd wedi lledu ymhell; dim dylanwad Rhufeinig uniongyrchol ar yr un gwrthrych; ystyrir yn awr yn offrymau lawer dros gyfnod hir, o tua 300 CC i OC 100; mae Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd yn dal pob un ond pedwar. |
|---|---|
| Gwrthrychau | 181, haearn gan mwyaf, rhai efyddFfynonellauLlyn Cerrig Bach ↗Wikipedia (Saesneg)Llyn Cerrig Bach, llyn bach tua 1.8 erw rhwng Rhosneigr a’r Fali yng ngorllewin Môn; cafwyd dros 150 o wrthrychau metel Oes yr Haearn yno yn 1942, wedi’u rhoi yn y llyn fel offrymau mae’n debyg, y casgliad pwysicaf o’i fath yng Nghymru; cafwyd gan William Owen Roberts, prif dirmon RAF y Fali, wrth godi mawn o Gors yr Ynys ar lan ddeheuol y llyn i’w daenu dros dir tywodlyd i ymestyn y rhedfa; y darganfyddiad cyntaf, cadwyn haearn dros 3 m o hyd â phum cylch gwddf, yn pwyso 6.66 kg, a ddaliwyd yn nannedd og ac a ddefnyddiwyd gyda thractor i dynnu lorïau o’r mwd cyn i neb wybod ei hoed; at ei gilydd mae 181 o wrthrychau’n hysbys, a ddisgrifir gan yr Amgueddfa Genedlaethol fel saith cleddyf, chwe phen gwaywffon, darnau tarian, rhan o utgorn efydd, ail gadwyn, teiars haearn wageni, offer ceffylau, offer gof, darnau dau grochan, barrau haearn masnach ac esgyrn anifeiliaid; torrwyd llawer yn fwriadol; rhai wedi’u gwneud yn lleol, ambell un yn Iwerddon, llawer yn ne Lloegr, sy’n awgrymu bod enw’r lle sanctaidd wedi lledu ymhell; dim dylanwad Rhufeinig uniongyrchol ar yr un gwrthrych; ystyrir yn awr yn offrymau lawer dros gyfnod hir, o tua 300 CC i OC 100; mae Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd yn dal pob un ond pedwar.Llyn Cerrig Bach ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: llyn bychan yng ngogledd-orllewin Môn ger maes awyr RAF y Fali, heb fod ymhell o Gaergeiliog, yng nghymuned Llanfair-yn-Neubwll; adnabyddus am y llu o eitemau Oes yr Haearn a gafwyd yno yn 1942, offrymau i bob golwg; cafwyd gan William Owen Roberts; tynnodd y gadwyn, tua 2,000 oed, lorïau o’r mwd heb broblem; 181 o eitemau i gyd, haearn gan mwyaf a rhai efydd, yn cynnwys cleddyfau, pennau gwaywffon, tariannau, darnau cerbydau a harnes ceffylau, a barrau haearn a ddefnyddid efallai fel arian; efallai fod Llyn Cerrig Bach mor sanctaidd ac enwog nes bod llwythau pellennig yn anfon offrymau; pan ymosododd byddin Rufeinig dan Gaius Suetonius Paulinus ar Fôn yn OC 60 neu 61, dywed Tacitus fod yr ynys yn ganolfan bwysig i’r derwyddon, ac efallai fod rhai offrymau’n ymateb i fygythiad y Rhufeiniaid; gellir gweld y rhan fwyaf yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd. |
| Heddiw | Amgueddfa Genedlaethol CaerdyddFfynonellauLlyn Cerrig Bach ↗Wikipedia (Saesneg)Llyn Cerrig Bach, llyn bach tua 1.8 erw rhwng Rhosneigr a’r Fali yng ngorllewin Môn; cafwyd dros 150 o wrthrychau metel Oes yr Haearn yno yn 1942, wedi’u rhoi yn y llyn fel offrymau mae’n debyg, y casgliad pwysicaf o’i fath yng Nghymru; cafwyd gan William Owen Roberts, prif dirmon RAF y Fali, wrth godi mawn o Gors yr Ynys ar lan ddeheuol y llyn i’w daenu dros dir tywodlyd i ymestyn y rhedfa; y darganfyddiad cyntaf, cadwyn haearn dros 3 m o hyd â phum cylch gwddf, yn pwyso 6.66 kg, a ddaliwyd yn nannedd og ac a ddefnyddiwyd gyda thractor i dynnu lorïau o’r mwd cyn i neb wybod ei hoed; at ei gilydd mae 181 o wrthrychau’n hysbys, a ddisgrifir gan yr Amgueddfa Genedlaethol fel saith cleddyf, chwe phen gwaywffon, darnau tarian, rhan o utgorn efydd, ail gadwyn, teiars haearn wageni, offer ceffylau, offer gof, darnau dau grochan, barrau haearn masnach ac esgyrn anifeiliaid; torrwyd llawer yn fwriadol; rhai wedi’u gwneud yn lleol, ambell un yn Iwerddon, llawer yn ne Lloegr, sy’n awgrymu bod enw’r lle sanctaidd wedi lledu ymhell; dim dylanwad Rhufeinig uniongyrchol ar yr un gwrthrych; ystyrir yn awr yn offrymau lawer dros gyfnod hir, o tua 300 CC i OC 100; mae Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd yn dal pob un ond pedwar.Llyn Cerrig Bach ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: llyn bychan yng ngogledd-orllewin Môn ger maes awyr RAF y Fali, heb fod ymhell o Gaergeiliog, yng nghymuned Llanfair-yn-Neubwll; adnabyddus am y llu o eitemau Oes yr Haearn a gafwyd yno yn 1942, offrymau i bob golwg; cafwyd gan William Owen Roberts; tynnodd y gadwyn, tua 2,000 oed, lorïau o’r mwd heb broblem; 181 o eitemau i gyd, haearn gan mwyaf a rhai efydd, yn cynnwys cleddyfau, pennau gwaywffon, tariannau, darnau cerbydau a harnes ceffylau, a barrau haearn a ddefnyddid efallai fel arian; efallai fod Llyn Cerrig Bach mor sanctaidd ac enwog nes bod llwythau pellennig yn anfon offrymau; pan ymosododd byddin Rufeinig dan Gaius Suetonius Paulinus ar Fôn yn OC 60 neu 61, dywed Tacitus fod yr ynys yn ganolfan bwysig i’r derwyddon, ac efallai fod rhai offrymau’n ymateb i fygythiad y Rhufeiniaid; gellir gweld y rhan fwyaf yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd. |
Y gadwyn a dynnai lorïau
Yn 1942 roedd rhedfa RAF y Fali yn cael ei hymestyn, a chodwyd mawn o’r gors ar lan ddeheuol y llyn i’w daenu dros y tir tywodlyd. Gwelodd y prif dirmon, William Owen Roberts, hen gadwyn haearn wedi’i dal yn nannedd og. Ni wyddai neb ei hoed, a’i chlymu wrth dractor i dynnu lorïau o’r mwd. Er ei bod yn ddwy fil oed, gwnaeth y gwaith heb drafferth.FfynonellauLlyn Cerrig Bach ↗Wikipedia (Saesneg)Llyn Cerrig Bach, llyn bach tua 1.8 erw rhwng Rhosneigr a’r Fali yng ngorllewin Môn; cafwyd dros 150 o wrthrychau metel Oes yr Haearn yno yn 1942, wedi’u rhoi yn y llyn fel offrymau mae’n debyg, y casgliad pwysicaf o’i fath yng Nghymru; cafwyd gan William Owen Roberts, prif dirmon RAF y Fali, wrth godi mawn o Gors yr Ynys ar lan ddeheuol y llyn i’w daenu dros dir tywodlyd i ymestyn y rhedfa; y darganfyddiad cyntaf, cadwyn haearn dros 3 m o hyd â phum cylch gwddf, yn pwyso 6.66 kg, a ddaliwyd yn nannedd og ac a ddefnyddiwyd gyda thractor i dynnu lorïau o’r mwd cyn i neb wybod ei hoed; at ei gilydd mae 181 o wrthrychau’n hysbys, a ddisgrifir gan yr Amgueddfa Genedlaethol fel saith cleddyf, chwe phen gwaywffon, darnau tarian, rhan o utgorn efydd, ail gadwyn, teiars haearn wageni, offer ceffylau, offer gof, darnau dau grochan, barrau haearn masnach ac esgyrn anifeiliaid; torrwyd llawer yn fwriadol; rhai wedi’u gwneud yn lleol, ambell un yn Iwerddon, llawer yn ne Lloegr, sy’n awgrymu bod enw’r lle sanctaidd wedi lledu ymhell; dim dylanwad Rhufeinig uniongyrchol ar yr un gwrthrych; ystyrir yn awr yn offrymau lawer dros gyfnod hir, o tua 300 CC i OC 100; mae Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd yn dal pob un ond pedwar.Llyn Cerrig Bach ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: llyn bychan yng ngogledd-orllewin Môn ger maes awyr RAF y Fali, heb fod ymhell o Gaergeiliog, yng nghymuned Llanfair-yn-Neubwll; adnabyddus am y llu o eitemau Oes yr Haearn a gafwyd yno yn 1942, offrymau i bob golwg; cafwyd gan William Owen Roberts; tynnodd y gadwyn, tua 2,000 oed, lorïau o’r mwd heb broblem; 181 o eitemau i gyd, haearn gan mwyaf a rhai efydd, yn cynnwys cleddyfau, pennau gwaywffon, tariannau, darnau cerbydau a harnes ceffylau, a barrau haearn a ddefnyddid efallai fel arian; efallai fod Llyn Cerrig Bach mor sanctaidd ac enwog nes bod llwythau pellennig yn anfon offrymau; pan ymosododd byddin Rufeinig dan Gaius Suetonius Paulinus ar Fôn yn OC 60 neu 61, dywed Tacitus fod yr ynys yn ganolfan bwysig i’r derwyddon, ac efallai fod rhai offrymau’n ymateb i fygythiad y Rhufeiniaid; gellir gweld y rhan fwyaf yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd.
Rhoddion i’r dŵr
Wedi deall beth oedd y gadwyn, dechreuodd y chwilio. Daeth saith cleddyf i’r golwg, chwe phen gwaywffon, darnau tarian, rhan o utgorn efydd, teiars haearn wageni, offer ceffylau, offer gof, darnau dau grochan a barrau haearn masnach. Roedd llawer wedi’u torri’n fwriadol cyn eu rhoi i’r llyn.FfynonellauLlyn Cerrig Bach ↗Wikipedia (Saesneg)Llyn Cerrig Bach, llyn bach tua 1.8 erw rhwng Rhosneigr a’r Fali yng ngorllewin Môn; cafwyd dros 150 o wrthrychau metel Oes yr Haearn yno yn 1942, wedi’u rhoi yn y llyn fel offrymau mae’n debyg, y casgliad pwysicaf o’i fath yng Nghymru; cafwyd gan William Owen Roberts, prif dirmon RAF y Fali, wrth godi mawn o Gors yr Ynys ar lan ddeheuol y llyn i’w daenu dros dir tywodlyd i ymestyn y rhedfa; y darganfyddiad cyntaf, cadwyn haearn dros 3 m o hyd â phum cylch gwddf, yn pwyso 6.66 kg, a ddaliwyd yn nannedd og ac a ddefnyddiwyd gyda thractor i dynnu lorïau o’r mwd cyn i neb wybod ei hoed; at ei gilydd mae 181 o wrthrychau’n hysbys, a ddisgrifir gan yr Amgueddfa Genedlaethol fel saith cleddyf, chwe phen gwaywffon, darnau tarian, rhan o utgorn efydd, ail gadwyn, teiars haearn wageni, offer ceffylau, offer gof, darnau dau grochan, barrau haearn masnach ac esgyrn anifeiliaid; torrwyd llawer yn fwriadol; rhai wedi’u gwneud yn lleol, ambell un yn Iwerddon, llawer yn ne Lloegr, sy’n awgrymu bod enw’r lle sanctaidd wedi lledu ymhell; dim dylanwad Rhufeinig uniongyrchol ar yr un gwrthrych; ystyrir yn awr yn offrymau lawer dros gyfnod hir, o tua 300 CC i OC 100; mae Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd yn dal pob un ond pedwar.Llyn Cerrig Bach ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: llyn bychan yng ngogledd-orllewin Môn ger maes awyr RAF y Fali, heb fod ymhell o Gaergeiliog, yng nghymuned Llanfair-yn-Neubwll; adnabyddus am y llu o eitemau Oes yr Haearn a gafwyd yno yn 1942, offrymau i bob golwg; cafwyd gan William Owen Roberts; tynnodd y gadwyn, tua 2,000 oed, lorïau o’r mwd heb broblem; 181 o eitemau i gyd, haearn gan mwyaf a rhai efydd, yn cynnwys cleddyfau, pennau gwaywffon, tariannau, darnau cerbydau a harnes ceffylau, a barrau haearn a ddefnyddid efallai fel arian; efallai fod Llyn Cerrig Bach mor sanctaidd ac enwog nes bod llwythau pellennig yn anfon offrymau; pan ymosododd byddin Rufeinig dan Gaius Suetonius Paulinus ar Fôn yn OC 60 neu 61, dywed Tacitus fod yr ynys yn ganolfan bwysig i’r derwyddon, ac efallai fod rhai offrymau’n ymateb i fygythiad y Rhufeiniaid; gellir gweld y rhan fwyaf yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd.
Llyn sanctaidd
Gwnaed rhai o’r trysorau ym Môn, ambell un yn Iwerddon a llawer yn ne Prydain, sy’n awgrymu bod enw’r llyn sanctaidd hwn wedi lledu ymhell y tu hwnt i’r ynys. Ni roddwyd hwy i gyd ar unwaith, ond dros gyfnod hir, o tua 300 CC hyd tua’r adeg y daeth y Rhufeiniaid. Nid oes ôl dylanwad Rhufeinig ar yr un ohonynt.FfynonellauLlyn Cerrig Bach ↗Wikipedia (Saesneg)Llyn Cerrig Bach, llyn bach tua 1.8 erw rhwng Rhosneigr a’r Fali yng ngorllewin Môn; cafwyd dros 150 o wrthrychau metel Oes yr Haearn yno yn 1942, wedi’u rhoi yn y llyn fel offrymau mae’n debyg, y casgliad pwysicaf o’i fath yng Nghymru; cafwyd gan William Owen Roberts, prif dirmon RAF y Fali, wrth godi mawn o Gors yr Ynys ar lan ddeheuol y llyn i’w daenu dros dir tywodlyd i ymestyn y rhedfa; y darganfyddiad cyntaf, cadwyn haearn dros 3 m o hyd â phum cylch gwddf, yn pwyso 6.66 kg, a ddaliwyd yn nannedd og ac a ddefnyddiwyd gyda thractor i dynnu lorïau o’r mwd cyn i neb wybod ei hoed; at ei gilydd mae 181 o wrthrychau’n hysbys, a ddisgrifir gan yr Amgueddfa Genedlaethol fel saith cleddyf, chwe phen gwaywffon, darnau tarian, rhan o utgorn efydd, ail gadwyn, teiars haearn wageni, offer ceffylau, offer gof, darnau dau grochan, barrau haearn masnach ac esgyrn anifeiliaid; torrwyd llawer yn fwriadol; rhai wedi’u gwneud yn lleol, ambell un yn Iwerddon, llawer yn ne Lloegr, sy’n awgrymu bod enw’r lle sanctaidd wedi lledu ymhell; dim dylanwad Rhufeinig uniongyrchol ar yr un gwrthrych; ystyrir yn awr yn offrymau lawer dros gyfnod hir, o tua 300 CC i OC 100; mae Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd yn dal pob un ond pedwar.Llyn Cerrig Bach ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: llyn bychan yng ngogledd-orllewin Môn ger maes awyr RAF y Fali, heb fod ymhell o Gaergeiliog, yng nghymuned Llanfair-yn-Neubwll; adnabyddus am y llu o eitemau Oes yr Haearn a gafwyd yno yn 1942, offrymau i bob golwg; cafwyd gan William Owen Roberts; tynnodd y gadwyn, tua 2,000 oed, lorïau o’r mwd heb broblem; 181 o eitemau i gyd, haearn gan mwyaf a rhai efydd, yn cynnwys cleddyfau, pennau gwaywffon, tariannau, darnau cerbydau a harnes ceffylau, a barrau haearn a ddefnyddid efallai fel arian; efallai fod Llyn Cerrig Bach mor sanctaidd ac enwog nes bod llwythau pellennig yn anfon offrymau; pan ymosododd byddin Rufeinig dan Gaius Suetonius Paulinus ar Fôn yn OC 60 neu 61, dywed Tacitus fod yr ynys yn ganolfan bwysig i’r derwyddon, ac efallai fod rhai offrymau’n ymateb i fygythiad y Rhufeiniaid; gellir gweld y rhan fwyaf yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd.
Môn y derwyddon
Pan groesodd byddin Rufeinig Suetonius Paulinus i Fôn yn OC 60 neu 61, ysgrifennodd Tacitus fod yr ynys yn ganolfan fawr i’r derwyddon. Efallai i rai o’r rhoddion olaf i Lyn Cerrig Bach gael eu cynnig wrth i’r Rhufeiniaid nesáu.FfynhonnellLlyn Cerrig Bach ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: llyn bychan yng ngogledd-orllewin Môn ger maes awyr RAF y Fali, heb fod ymhell o Gaergeiliog, yng nghymuned Llanfair-yn-Neubwll; adnabyddus am y llu o eitemau Oes yr Haearn a gafwyd yno yn 1942, offrymau i bob golwg; cafwyd gan William Owen Roberts; tynnodd y gadwyn, tua 2,000 oed, lorïau o’r mwd heb broblem; 181 o eitemau i gyd, haearn gan mwyaf a rhai efydd, yn cynnwys cleddyfau, pennau gwaywffon, tariannau, darnau cerbydau a harnes ceffylau, a barrau haearn a ddefnyddid efallai fel arian; efallai fod Llyn Cerrig Bach mor sanctaidd ac enwog nes bod llwythau pellennig yn anfon offrymau; pan ymosododd byddin Rufeinig dan Gaius Suetonius Paulinus ar Fôn yn OC 60 neu 61, dywed Tacitus fod yr ynys yn ganolfan bwysig i’r derwyddon, ac efallai fod rhai offrymau’n ymateb i fygythiad y Rhufeiniaid; gellir gweld y rhan fwyaf yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd.
Ffynonellau a darllen pellach
Beth ddigwyddodd yma
Offrymau Llyn Cerrig Bach (archaeoleg)
Mae pobl Oes yr Haearn yn taflu arfau, darnau cerbydau a chadwyni caethweision i lyn ar Ynys Môn. Cafwyd hyd iddynt yn 1942 wrth adeiladu maes awyr.
Offrymau Llyn Cerrig BachDerwyddon Môn (wedi’i gofnodi)
Ynys Môn yw canolfan fawr y derwyddon, offeiriaid, barnwyr ac athrawon y Brythoniaid.
Derwyddon Môn
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Cyn hanes
0 / 9Ogofâu, beddrodau, aur a bryngaerau pobl gyntaf Cymru.
1/9Ogof Bontnewydd c. 230,000 BCPC
2/9Ogof Pafiland c. 31,000 BCPI
3/9Pentre Ifan c. 3500 BCBD
4/9Bryn Celli Ddu c. 3000 BCGM
5/9Mwyngloddiau’r Gogarth c. 2000 BCBM
6/9Bryn yr Ellyllon, yr Wyddgrug c. 1900 BCLB
7/9Llyn Cerrig Bach c. 300 BC – AD 60TC
8/9Tre’r Ceiri c. 200 BCCH
9/9Castell Henllys c. 500 BCYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf





