Hanes Cymru / Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn

Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn

Bryn yr Ellyllon, yr Wyddgrug

Y twmpath claddu lle cafwyd clogyn aur yr Wyddgrug yn 1833. Mae’r clogyn ei hun yn yr Amgueddfa Brydeinig.

Llun: Clogyn aur Oes yr Efydd a gafwyd ym Mryn yr Ellyllon, yr Wyddgrug, yn yr Amgueddfa Brydeinig · Daderot, CC0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. 1900 BC 53.166° N, 3.140° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Clogyn aur Oes yr Efydd a gafwyd ym Mryn yr Ellyllon, yr Wyddgrug, yn yr Amgueddfa Brydeinig
Clogyn aur Oes yr Efydd a gafwyd ym Mryn yr Ellyllon, yr Wyddgrug, yn yr Amgueddfa Brydeinig · Llun: Daderot, CC0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ystyr yr enw

Bryn yr Ellyllon: bryn yr ellyllon, am yr hen hanesion am ffigur mewn aur a welwyd yno

Bryn yr Ellyllon

  • Bryn bryn
  • yr y fannod
  • Ellyllon ellyllon

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mewn cae ger yr Wyddgrug yn 1833, torrodd dynion a oedd yn codi cerrig i mewn i fedd o Oes yr Efydd a chael clogyn o aur solet, wedi’i guro o un ingot dros 3,500 o flynyddoedd yn ôl. Ni chafwyd dim byd tebyg iddo yn unman arall.

Cafwyd11 Hydref 1833, ym Mryn yr Ellyllon
GwnaedTua 1900 CC neu ychydig wedyn
HeddiwYr Amgueddfa Brydeinig; darnau yn yr Wyddgrug

Bryn yr Ellyllon

Gorweddai’r clogyn mewn tomen gladdu o’r enw Bryn yr Ellyllon, ym Mhentre ger yr Wyddgrug. Fe’i gosodwyd ar rywun a gladdwyd mewn bedd wedi’i leinio â cherrig garw. Gydag ef roedd rhesi o fwclis ambr, dau neu dri chant ohonynt unwaith, ac un yn unig wedi goroesi, ynghyd â brethyn garw, stribedi efydd a fu’n gefn i’r aur, a dau strap aur.

Aur o un ingot

Morthwyliwyd y clogyn cyfan o un talp o aur, 23 carat, ac yna’i orchuddio â chylchoedd uwch o asennau a bothau a all fod yn dynwared llinynnau o fwclis neu blygion brethyn. Prin fod dim aur plaen ar ôl ar ei wyneb. Mae ymhlith y darnau gwychaf o waith aur cynhanesyddol a gafwyd erioed.

Pwy a’i gwisgai?

Dim ond 46 centimetr o led yw’r clogyn, ac fe’i gwnaed i rywun main iawn, person ifanc efallai, ac mae’r pethau a gladdwyd gydag ef yn awgrymu merch. Gorchuddiai’r ysgwyddau a rhan uchaf y breichiau a daliai’r breichiau’n agos at y corff, felly nid dilledyn bob dydd mohono. Fe’i gwisgid ar gyfer seremoni, efallai gan rywun o fri ysbrydol neu fydol mawr.

Copr ac aur

Mae cyfoeth o’r fath yn dangos pobl gefnog. Cysyllta ysgolheigion wneuthurwyr y clogyn â mwynglawdd copr y Gogarth, y mwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop bryd hynny. Cred Dr Paul Belford iddo gael ei wneud yng Nghymru yn ôl pob tebyg, o aur a ddaeth o Iwerddon.

Dod ag ef adref

Gwerthwyd y clogyn i’r Amgueddfa Brydeinig yn 1836, a chedwir darnau bach yng Nghanolfan Daniel Owen yn yr Wyddgrug. Daeth adref ar fenthyg i’r Wyddgrug yn 2002 ac i Gaerdydd a Wrecsam yn 2013, ac yn 2017 ymddangosodd ar stamp. Mae Aelodau Cynulliad, aelodau seneddol, cynghorwyr ac Andrew Green, cyn-Lyfrgellydd Cenedlaethol Cymru, i gyd wedi galw am iddo ddychwelyd i Gymru am byth.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Beth ddigwyddodd yma

  1. Clogyn aur yr Wyddgrug (archaeoleg)

    Claddwyd arweinydd o Oes yr Efydd mewn clogyn a gurwyd o un talp o aur. Cafodd gweithwyr hyd iddo yn 1833 ym Mryn yr Ellyllon.

    Clogyn aur yr Wyddgrug

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf