Hanes Cymru / Oes y Brenhinoedd

d. 909

Cadell ap Rhodri

Mab Rhodri Mawr ac Angharad, a reolodd Seisyllwg, tir Ceredigion ac Ystrad Tywi. Ohono ef y daeth Hywel Dda, tŷ Dinefwr a’r Arglwydd Rhys.

Llun: Colofn Eliseg, croes o’r nawfed ganrif ar ei thwmpath hynafol ger Glyn y Groes, Llangollen · Philip Halling, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
d. 909 (wedi’i gofnodi) Brenin Seisyllwg, tad Hywel Dda Oes y Brenhinoedd Brenhinoedd, tywysogion a rheolwyr
Map o deyrnasoedd Cymru’r Oesoedd Canol, gyda Seisyllwg, teyrnas Cadell, yn y de-orllewin
Map o deyrnasoedd Cymru’r Oesoedd Canol, gyda Seisyllwg, teyrnas Cadell, yn y de-orllewin · Llun: Wikimedia Commons · Owj20, Parth cyhoeddus

Ystyr yr enw

Cadell ap Rhodri: Cadell, mab Rhodri (Rhodri Mawr)

Cadell ap Rhodri

  • Cadell ei enw ei hun
  • ap mab (ap, o mab)
  • Rhodri enw ei dad: Rhodri Mawr

Roedd Cadell ap Rhodri yn frenin Seisyllwg, gwlad Ceredigion ac Ystrad Tywi, o tua 872 hyd ei farw yn 909. Yn fab i Rodri Mawr, sefydlodd dŷ brenhinol Dinefwr, a reolodd dde Cymru am dri chan mlynedd, ac ef oedd tad Hywel Dda, yr enwocaf o holl frenhinoedd Cymru.

PrydBu farw 909
TeyrnasSeisyllwg
Ei rieniRhodri Mawr ac Angharad ferch Meurig
Ei feibionHywel Dda, Clydog, Morgan a Chadwgan
SefydloddDŷ Dinefwr

Mab Rhodri ac Angharad#

Roedd Cadell yn fab i Rodri Mawr, brenin Gwynedd, ac i Angharad, merch Meurig, o dŷ brenhinol Seisyllwg. Fe’i henwyd ar ôl taid ei dad, Cadell ap Brochfael, brenin Powys, fel ei fod yn ei enw ei hun yn cario cof hen linach Powys.

Brenin Seisyllwg#

Seisyllwg oedd teyrnas Ceredigion ac Ystrad Tywi, a enwyd ar ôl brenin cynharach, Seisyll ap Clydog. Boddwyd ei brenin Gwgon, brawd Angharad, yn 871 neu 872 wrth groesi afon Llwchwr yng Ngŵyr wrth ymladd y Llychlynwyr, ac ni adawodd etifedd. Drwy linach ei fam daeth y deyrnas i Gadell, a theyrnasodd arni am bron i ddeugain mlynedd.

Uno Dyfed#

Yn 904 a 905 enillodd Cadell a’i fab Hywel deyrnas Dyfed yn y de-orllewin pell, a daeth Hywel yn frenin yno, a’i hawl wedi ei chryfhau gan ei briodas ag Elen, merch Llywarch ap Hyfaidd, brenin olaf hen linach Dyfed. Yn 902 ceisiodd mintai o Lychlynwyr a yrrwyd o Ddulyn dan eu harweinydd Ingimund ymsefydlu ym Môn a chawsant eu trechu, gan fab i Gadell yn ôl yr annalau Gwyddelig.

Tad Hywel Dda#

Bu farw Cadell yn 909, ac mae’r Annales Cambriae yn cofnodi marw’r ‘Brenin Cadell fab Rhodri’. Gadawodd ei diroedd i’w feibion Hywel a Chlydog, ac wedi i Glydog farw yn 920 unodd Hywel Seisyllwg a Dyfed yn un deyrnas, Deheubarth, teyrnas y de. Aeth ei feibion eraill, Morgan a Chadwgan, gyda Hywel i goroni Eadred, brenin Lloegr, yn 946.

Tŷ Dinefwr#

O Gadell y daeth brenhinoedd Deheubarth, tŷ Dinefwr, a enwyd ar ôl eu castell mawr uwchben y Tywi: Hywel Dda, Maredudd ab Owain, Rhys ap Tewdwr a’r Arglwydd Rhys. Mae’r Bywgraffiadur Cymreig yn cyfrif Cadell a’i frawd Anarawd yn sylfaenwyr dau dŷ brenhinol mawr Cymru’r Oesoedd Canol, Dinefwr yn y de ac Aberffraw yn y gogledd.

Hefyd yn yr oes hon

fl. 8th century

Elisedd ap Gwylog

Y brenin a adenillodd Bowys (wedi’i gofnodi)

Brenin Powys a adenillodd ei dir oddi ar y Saeson â’r cleddyf. Cododd ei orwyr Biler Eliseg er anrhydedd iddo ger Llangollen.

Elisedd ap Gwylog
d. 809

Elfoddw

Archesgob Gwynedd (wedi’i gofnodi)

Eglwyswr mawr Gwynedd a ddaeth â’r Brythoniaid i gytundeb â Rhufain ar ddyddiad y Pasg yn 768, a’r athro a enwir yn Hanes y Brythoniaid.

Elfoddw
fl. c. 829

Nennius

Hanesydd y Brythoniaid (wedi’i gofnodi)

Y mynach o Gymro a enwir yn gasglwr yr Historia Brittonum, y llyfr sy’n cofnodi deuddeg brwydr Arthur.

Nennius
d. 844

Merfyn Frych

Brenin Gwynedd (wedi’i gofnodi)

Brenin Gwynedd o 825 y croesawai ei lys ysgolheigion o Iwerddon, ac a sefydlodd linach Rhodri Mawr.

Merfyn Frych

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf