Hanes Cymru / Oes y Brenhinoedd

d. 999

Maredudd ab Owain

Ŵyr Hywel Dda a reolodd Ddeheubarth a Gwynedd, brenin Cymreig mwyaf grymus ei ddydd. Safodd gyda’i bobl drwy flynyddoedd o ymosodiadau’r Llychlynwyr.

Llun: Colofn Eliseg, croes o’r nawfed ganrif ar ei thwmpath hynafol ger Glyn y Groes, Llangollen · Philip Halling, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
d. 999 (wedi’i gofnodi) Brenin y rhan fwyaf o Gymru Oes y Brenhinoedd Brenhinoedd, tywysogion a rheolwyr
Maredudd ab Owain, o Historie of Cambria (1584)
Maredudd ab Owain, o Historie of Cambria (1584) · Llun: Wikimedia Commons · David Powel and Humphrey Llwyd, Parth cyhoeddus

Ystyr yr enw

Maredudd ab Owain: Maredudd, mab Owain

Maredudd ab Owain

  • Maredudd ei enw ei hun
  • ab mab (ab o flaen llafariad)
  • Owain enw ei dad

Maredudd ab Owain, ŵyr Hywel Dda, oedd brenin Cymreig mwyaf diwedd y ddegfed ganrif. Rheolodd Ddeheubarth ar ôl ei dad Owain, enillodd Wynedd a Phowys yn 986, a daliodd y rhan fwyaf o Gymru hyd ei farw yn 999. Safodd rhwng ei bobl a llynges y Llychlynwyr, a thalodd o’i drysor ei hun i ryddhau’r Cymry a gludwyd ganddynt. Galwodd Brut y Tywysogion ef yn frenin clodforusaf y Brytaniaid.

Brenin Gwynedd986–999
Brenin Deheubarth988–999
TadOwain ap Hywel Dda
TaidHywel Dda
MerchAngharad, mam Gruffudd ap Llywelyn, brenin Cymru gyfan
Bu farw999

Y mab rhyfelgar

Maredudd oedd mab ieuengaf Owain ap Hywel. Tra heneiddiai ei dad yn Ninefwr, arweiniai Maredudd a’i frawd hŷn Einion osgordd Deheubarth. Pan syrthiodd Einion yn 984, cymerodd Maredudd y frwydr ar ei ben ei hun. Yn 986 gorymdeithiodd i’r gogledd, bwrw brenin Gwynedd i lawr, a chymryd teyrnas Rhodri Mawr. Ddwy flynedd yn ddiweddarach bu farw ei dad, a rheolodd Maredudd y gogledd a’r de gyda’i gilydd, fel y gwnaethai ei daid Hywel Dda.

Yn erbyn y Gwŷr o’r Gogledd

Dyma flynyddoedd gwaethaf cyrchoedd y Llychlynwyr ar Gymru. Ysbeiliwyd Tyddewi, Llanbadarn, Llanilltud a Llancarfan, ac yn 987 disgynnodd Godfrey fab Harold, brenin Llychlynnaidd yr ynysoedd, ar Ynys Môn a chludo dwy fil o bobl yn gaethion. Casglodd Maredudd y bobl a oedd ar ôl a’u dwyn i’r de i ddiogelwch yng Ngheredigion a Dyfed.

Yna, medd y cronicl, talodd Maredudd deyrnged i’r Llu Du o geiniog am bob person. Mae haneswyr yn ei darllen fel pris rhyddid ei bobl: talodd y brenin o’i drysor ei hun i brynu’r caethion yn rhydd ac i gadw’r ysbeilwyr o’r tir.

Brenin clodforusaf y Brytaniaid

Aeth Maredudd â’r rhyfel i ffin Lloegr hefyd, ac am dair blynedd ar ddeg ni allai’r un brenin Cymreig arall ddod yn agos ato. Pan fu farw yn 999, rhoddodd Brut y Tywysogion ffarwél iddo na roddodd i lawer: Maredudd ab Owain, brenin clodforusaf y Brytaniaid.

Bu farw Maredudd ab Owain, brenin clodforusaf y Brytaniaid.

Brut y Tywysogion, 999

Ei ferch a’i ŵyr

Priododd Angharad, merch Maredudd, â Llywelyn ap Seisyll, a reolodd Wynedd a Deheubarth mewn cyfnod a gofia’r cronicl fel un o lawnder. Eu mab oedd Gruffudd ap Llywelyn, a ddaeth yn 1055 yr unig frenin erioed i reoli Cymru gyfan. Drwy ei ferch, daeth mawredd Maredudd i lawr i’r mwyaf o’r brenhinoedd.

Ar y llinell amser

  1. Maredudd ab Owain (wedi’i gofnodi)

    Mae Maredudd, ŵyr Hywel, yn cipio Gwynedd ac yn ei huno â Deheubarth. Fe’i cofir fel brenin enwocaf y Brythoniaid yn ei ddydd.

    Maredudd ab Owain
  2. Maredudd yn rhyddhau ei bobl (wedi’i gofnodi)

    Wedi i Lychlynwyr gludo dwy fil o bobl o Fôn, mae Maredudd ab Owain yn talu ceiniog y pen i ryddhau ei bobl.

    Maredudd yn rhyddhau ei bobl

Hefyd yn yr oes hon

fl. 8th century

Elisedd ap Gwylog

Y brenin a adenillodd Bowys (wedi’i gofnodi)

Brenin Powys a adenillodd ei dir oddi ar y Saeson â’r cleddyf. Cododd ei orwyr Biler Eliseg er anrhydedd iddo ger Llangollen.

Elisedd ap Gwylog
d. 809

Elfoddw

Archesgob Gwynedd (wedi’i gofnodi)

Eglwyswr mawr Gwynedd a ddaeth â’r Brythoniaid i gytundeb â Rhufain ar ddyddiad y Pasg yn 768, a’r athro a enwir yn Hanes y Brythoniaid.

Elfoddw
fl. c. 829

Nennius

Hanesydd y Brythoniaid (wedi’i gofnodi)

Y mynach o Gymro a enwir yn gasglwr yr Historia Brittonum, y llyfr sy’n cofnodi deuddeg brwydr Arthur.

Nennius
d. 844

Merfyn Frych

Brenin Gwynedd (wedi’i gofnodi)

Brenin Gwynedd o 825 y croesawai ei lys ysgolheigion o Iwerddon, ac a sefydlodd linach Rhodri Mawr.

Merfyn Frych

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf