Madog ap Llywelyn
Tywysog Cymru yng ngwrthryfel 1294 (wedi’i gofnodi)Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.
Madog ap Llywelyn
c. 1420–1490
Un o feirdd mawr y bymthegfed ganrif, a deithiodd Gymru gyfan yn canu i’w theuluoedd ac a ganodd y farwnad fwyaf ingol yn y Gymraeg i’w fab bach.
Llun: Castell Harlech ar ei graig uwchben y dref · Cmao20, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Llenyddiaeth Gymraeg: Beirdd yr Uchelwyr →

Ystyr yr enw
Lewys Glyn Cothi: Lewys o Lyn Cothi
Lewys Glyn Cothi
Roedd Lewys Glyn Cothi yn un o feirdd mwyaf Cymru’r bymthegfed ganrif, ac mae tua 230 o’i gerddi wedi goroesi, llawer ohonynt yn ei law ei hun. Canodd i dai mawr pob cwr o’r wlad, o Fôn i Went, safodd yn ffyddlon gyda Siasbar Tudur drwy Ryfeloedd y Rhosynnau, a bu fyw i gyfarch Harri Tudur yn frenin.FfynonellauLewis Glyn Cothi or Llywelyn y Glyn (fl. 1447–1486), one of the greatest of the fifteenth-century Welsh bards ↗Evan David Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCymerodd ei enw barddol o fforest Glyn Cothi, ac o fewn ei therfynau y ganed ef yn ôl pob tebyg, efallai ym Mhwllcynbyd ym mhlwyf Llanybydder; yn gynnar yn ei oes bu ar herw yng ngogledd Cymru gydag Owain ap Gruffudd ap Nicolas; ei gerdd gynharaf y gellir ei dyddio yw ei farwnad i Syr Gruffudd Fychan o Gegidfa yn 1447; safodd gyda Lancaster yn Rhyfeloedd y Rhosynnau, a Siasbar Tudur oedd ei arwr; aeth ar herw o’i ffyddlondeb i Siasbar wedi Mortimer’s Cross yn 1461; ychydig o feirdd a wasgarodd eu mawl mor eang dros Gymru; roedd ganddo fab, Siôn, a fu farw yn bump oed; ceir ei waith gorau yn ei gerddi i uchelwyr sir Gaerfyrddin, de Ceredigion a sir Faesyfed; adfywiodd ei sêl dros Siasbar tua diwedd ei oes a chynyddodd y darogan yn ei ganu; mae traddodiad iddo gael ei gladdu yn Abergwili; cadwyd llawer o’i farddoniaeth yn ei law ei hun, a dengys ei lawysgrifau ei fod yn gyfarwydd â herodraeth; ysgrifennodd ychydig golofnau o Lyfr Coch Hergest, a dywedir mai ef a ysgrifennodd y rhan fwyaf o Lyfr Gwyn Hergest, a gollwyd mewn tân ar ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg; cadwyd tua 230 o’i gerddi.Lewys Glyn Cothi ↗Wikipedia (Saesneg)Lewys Glyn Cothi (tua 1420 – 1490), a elwir hefyd Llywelyn y Glyn, un o bwysicaf Beirdd yr Uchelwyr, beirdd proffesiynol teithiol yr Oesoedd Canol diweddar; ganed tua 1420, efallai ym Mhwllcynbyd ger Rhydcymerau ym mhlwyf Llanybydder; efallai iddo gael peth addysg ym Mhriordy Caerfyrddin; Lancastriad, yn cefnogi Siasbar Tudur ac wedyn Harri Tudur; teithiodd yn eang drwy Gymru ac roedd ganddo hoffter arbennig o Fôn, gan ganu ‘Gorddu yw brig Iwerddon / gan fwg ceginau o Fôn’; arweiniodd marw ei fab Siôn yn bump oed at un o’i gerddi grymusaf, Marwnad Siôn y Glyn; mae un o’i gerddi olaf i Harri Tudur wedi iddo gael ei goroni yn Harri VII; cadwyd tua 230 o gerddi; copïydd medrus, y credir iddo lunio llawer o Lyfr Gwyn Hergest; mae Peniarth 109 yn cynnwys dros gant o’i gerddi yn ei law ei hun, wedi’u haddurno ganddo ag arfau teuluoedd bonheddig Cymru; cyhoeddwyd ei waith cyflawn yn 1953, dan olygyddiaeth E. D. Jones.Lewys Glyn Cothi ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg o’r bymthegfed ganrif (tua 1425 – tua 1490), cynhyrchiol iawn, a ganai’n rhwydd ac eglur ar sawl mesur; brodor o blwyfi Llanybydder a Llanfihangel Rhos-y-corn, sy’n cynnwys fforest frenhinol Glyn Cothi; gellir dyddio ei gerdd olaf i fis Mawrth 1489; awgryma un o’i lawysgrifau iddo wasanaethu ym Mhriordy Caerfyrddin a derbyn peth addysg yno; medrai ysgrifennu, camp anghyffredin yn yr Oesoedd Canol, ac roedd yn Lladinwr da; ar sail un o’i gerddi bu’n dyst i Frwydr Mortimer’s Cross (1461) gyda meibion Gruffudd ap Nicolas, a threuliodd gyfnod ar herw yn ardal Pumlumon ac wedyn yn Eryri; cefnogwr brwd i’r Lancastriaid a ganodd hefyd i rai o’r Iorciaid yng Nghymru, ond ‘mae’n amlwg hefyd fod buddiannau Cymru’n bwysicach yn ei olwg na llwyddiant unrhyw un o bleidiau Lloegr’; dengys ei gerddi ei fod yn gyfarwydd â phob rhan o Gymru, o Fôn i Fynwy; cedwir 238 o’i awdlau a’i gywyddau, yn eu plith naw cerdd grefyddol gan gynnwys awdl nodedig ‘I Saint Cymru’; ymhlith ei noddwyr roedd Siasbar Tudur, Edmwnd Tudur, Harri Tudur, Syr Rhys ap Tomas a Gruffudd ap Nicolas; canodd sawl cerdd darogan.
| Ganed | Tua 1420, yn fforest Glyn Cothi |
|---|---|
| Enw arall | Llywelyn y Glyn |
| Ei arwr | Siasbar Tudur, iarll Penfro |
| Ei gerddi | Mae tua 230 wedi goroesi |
| Yn ei law ei hun | Llawysgrif Peniarth 109, gyda dros gant o’i gerddi |
| Bu farw | Tua 1490; yn ôl traddodiad fe’i claddwyd yn Abergwili |
Llywelyn oedd ei enw bedydd, ond yn ei gerddi galwai ei hun yn Lewys. Cymerodd ei enw barddol o fforest frenhinol Glyn Cothi, ym mhlwyfi Llanybydder a Llanfihangel Rhos-y-corn yn sir Gaerfyrddin, a chafodd ei eni yno yn y 1420au, efallai ym Mhwllcynbyd ger Rhydcymerau. Awgryma un o’i lawysgrifau iddo gael ei addysg ym Mhriordy Caerfyrddin, a fu’n enwog am ei sgriptoriwm. Medrai ysgrifennu, camp anghyffredin yn yr Oesoedd Canol, ac roedd yn Lladinwr da.FfynonellauLewys Glyn Cothi ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg o’r bymthegfed ganrif (tua 1425 – tua 1490), cynhyrchiol iawn, a ganai’n rhwydd ac eglur ar sawl mesur; brodor o blwyfi Llanybydder a Llanfihangel Rhos-y-corn, sy’n cynnwys fforest frenhinol Glyn Cothi; gellir dyddio ei gerdd olaf i fis Mawrth 1489; awgryma un o’i lawysgrifau iddo wasanaethu ym Mhriordy Caerfyrddin a derbyn peth addysg yno; medrai ysgrifennu, camp anghyffredin yn yr Oesoedd Canol, ac roedd yn Lladinwr da; ar sail un o’i gerddi bu’n dyst i Frwydr Mortimer’s Cross (1461) gyda meibion Gruffudd ap Nicolas, a threuliodd gyfnod ar herw yn ardal Pumlumon ac wedyn yn Eryri; cefnogwr brwd i’r Lancastriaid a ganodd hefyd i rai o’r Iorciaid yng Nghymru, ond ‘mae’n amlwg hefyd fod buddiannau Cymru’n bwysicach yn ei olwg na llwyddiant unrhyw un o bleidiau Lloegr’; dengys ei gerddi ei fod yn gyfarwydd â phob rhan o Gymru, o Fôn i Fynwy; cedwir 238 o’i awdlau a’i gywyddau, yn eu plith naw cerdd grefyddol gan gynnwys awdl nodedig ‘I Saint Cymru’; ymhlith ei noddwyr roedd Siasbar Tudur, Edmwnd Tudur, Harri Tudur, Syr Rhys ap Tomas a Gruffudd ap Nicolas; canodd sawl cerdd darogan.Lewys Glyn Cothi ↗Wikipedia (Saesneg)Lewys Glyn Cothi (tua 1420 – 1490), a elwir hefyd Llywelyn y Glyn, un o bwysicaf Beirdd yr Uchelwyr, beirdd proffesiynol teithiol yr Oesoedd Canol diweddar; ganed tua 1420, efallai ym Mhwllcynbyd ger Rhydcymerau ym mhlwyf Llanybydder; efallai iddo gael peth addysg ym Mhriordy Caerfyrddin; Lancastriad, yn cefnogi Siasbar Tudur ac wedyn Harri Tudur; teithiodd yn eang drwy Gymru ac roedd ganddo hoffter arbennig o Fôn, gan ganu ‘Gorddu yw brig Iwerddon / gan fwg ceginau o Fôn’; arweiniodd marw ei fab Siôn yn bump oed at un o’i gerddi grymusaf, Marwnad Siôn y Glyn; mae un o’i gerddi olaf i Harri Tudur wedi iddo gael ei goroni yn Harri VII; cadwyd tua 230 o gerddi; copïydd medrus, y credir iddo lunio llawer o Lyfr Gwyn Hergest; mae Peniarth 109 yn cynnwys dros gant o’i gerddi yn ei law ei hun, wedi’u haddurno ganddo ag arfau teuluoedd bonheddig Cymru; cyhoeddwyd ei waith cyflawn yn 1953, dan olygyddiaeth E. D. Jones.Lewis Glyn Cothi or Llywelyn y Glyn (fl. 1447–1486), one of the greatest of the fifteenth-century Welsh bards ↗Evan David Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCymerodd ei enw barddol o fforest Glyn Cothi, ac o fewn ei therfynau y ganed ef yn ôl pob tebyg, efallai ym Mhwllcynbyd ym mhlwyf Llanybydder; yn gynnar yn ei oes bu ar herw yng ngogledd Cymru gydag Owain ap Gruffudd ap Nicolas; ei gerdd gynharaf y gellir ei dyddio yw ei farwnad i Syr Gruffudd Fychan o Gegidfa yn 1447; safodd gyda Lancaster yn Rhyfeloedd y Rhosynnau, a Siasbar Tudur oedd ei arwr; aeth ar herw o’i ffyddlondeb i Siasbar wedi Mortimer’s Cross yn 1461; ychydig o feirdd a wasgarodd eu mawl mor eang dros Gymru; roedd ganddo fab, Siôn, a fu farw yn bump oed; ceir ei waith gorau yn ei gerddi i uchelwyr sir Gaerfyrddin, de Ceredigion a sir Faesyfed; adfywiodd ei sêl dros Siasbar tua diwedd ei oes a chynyddodd y darogan yn ei ganu; mae traddodiad iddo gael ei gladdu yn Abergwili; cadwyd llawer o’i farddoniaeth yn ei law ei hun, a dengys ei lawysgrifau ei fod yn gyfarwydd â herodraeth; ysgrifennodd ychydig golofnau o Lyfr Coch Hergest, a dywedir mai ef a ysgrifennodd y rhan fwyaf o Lyfr Gwyn Hergest, a gollwyd mewn tân ar ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg; cadwyd tua 230 o’i gerddi.
Yn Rhyfeloedd y Rhosynnau cymerodd Lewys ochr Lancaster, a Siasbar Tudur, iarll Penfro, oedd ei arwr. Dengys un o’i gerddi iddo fod ym mrwydr Mortimer’s Cross yn 1461 gyda meibion Gruffudd ap Nicolas, ac wedi’r golled honno aeth ar herw er mwyn Siasbar, gan fyw yn herwr yn ardal Pumlumon ac wedyn yn Eryri. Canodd i rai o deuluoedd York hefyd, ond, fel y dywed Wicipedia, roedd lles Cymru’n bwysicach yn ei olwg na llwyddiant unrhyw un o bleidiau Lloegr.FfynonellauLewis Glyn Cothi or Llywelyn y Glyn (fl. 1447–1486), one of the greatest of the fifteenth-century Welsh bards ↗Evan David Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCymerodd ei enw barddol o fforest Glyn Cothi, ac o fewn ei therfynau y ganed ef yn ôl pob tebyg, efallai ym Mhwllcynbyd ym mhlwyf Llanybydder; yn gynnar yn ei oes bu ar herw yng ngogledd Cymru gydag Owain ap Gruffudd ap Nicolas; ei gerdd gynharaf y gellir ei dyddio yw ei farwnad i Syr Gruffudd Fychan o Gegidfa yn 1447; safodd gyda Lancaster yn Rhyfeloedd y Rhosynnau, a Siasbar Tudur oedd ei arwr; aeth ar herw o’i ffyddlondeb i Siasbar wedi Mortimer’s Cross yn 1461; ychydig o feirdd a wasgarodd eu mawl mor eang dros Gymru; roedd ganddo fab, Siôn, a fu farw yn bump oed; ceir ei waith gorau yn ei gerddi i uchelwyr sir Gaerfyrddin, de Ceredigion a sir Faesyfed; adfywiodd ei sêl dros Siasbar tua diwedd ei oes a chynyddodd y darogan yn ei ganu; mae traddodiad iddo gael ei gladdu yn Abergwili; cadwyd llawer o’i farddoniaeth yn ei law ei hun, a dengys ei lawysgrifau ei fod yn gyfarwydd â herodraeth; ysgrifennodd ychydig golofnau o Lyfr Coch Hergest, a dywedir mai ef a ysgrifennodd y rhan fwyaf o Lyfr Gwyn Hergest, a gollwyd mewn tân ar ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg; cadwyd tua 230 o’i gerddi.Lewys Glyn Cothi ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg o’r bymthegfed ganrif (tua 1425 – tua 1490), cynhyrchiol iawn, a ganai’n rhwydd ac eglur ar sawl mesur; brodor o blwyfi Llanybydder a Llanfihangel Rhos-y-corn, sy’n cynnwys fforest frenhinol Glyn Cothi; gellir dyddio ei gerdd olaf i fis Mawrth 1489; awgryma un o’i lawysgrifau iddo wasanaethu ym Mhriordy Caerfyrddin a derbyn peth addysg yno; medrai ysgrifennu, camp anghyffredin yn yr Oesoedd Canol, ac roedd yn Lladinwr da; ar sail un o’i gerddi bu’n dyst i Frwydr Mortimer’s Cross (1461) gyda meibion Gruffudd ap Nicolas, a threuliodd gyfnod ar herw yn ardal Pumlumon ac wedyn yn Eryri; cefnogwr brwd i’r Lancastriaid a ganodd hefyd i rai o’r Iorciaid yng Nghymru, ond ‘mae’n amlwg hefyd fod buddiannau Cymru’n bwysicach yn ei olwg na llwyddiant unrhyw un o bleidiau Lloegr’; dengys ei gerddi ei fod yn gyfarwydd â phob rhan o Gymru, o Fôn i Fynwy; cedwir 238 o’i awdlau a’i gywyddau, yn eu plith naw cerdd grefyddol gan gynnwys awdl nodedig ‘I Saint Cymru’; ymhlith ei noddwyr roedd Siasbar Tudur, Edmwnd Tudur, Harri Tudur, Syr Rhys ap Tomas a Gruffudd ap Nicolas; canodd sawl cerdd darogan.Siasbar Tudur ↗Wicipedia CymraegUchelwr Cymreig (Tachwedd 1431 – 21 Rhagfyr 1495), iarll Penfro a dug Bedford, hanner brawd i Harri VI ac ewythr i Harri Tudur; gyda’i frawd hŷn Edmwnd, tad Harri Tudur, yr oedd yn un o bum plentyn Owain Tudur ac yn ddisgynnydd uniongyrchol i Ednyfed Fychan, distain grymus Llywelyn Fawr; i bob pwrpas ef oedd yn rheoli de-orllewin Cymru o’i gadarnle yng nghastell Penfro, a bu ganddo ran allweddol yn Rhyfeloedd y Rhosynnau fel prif gynrychiolydd y Lancastriaid yng Nghymru ac yn ymgyrchoedd ei nai a’i ward i ennill y goron; erbyn 1460 roedd ei swyddi niferus yn ei wneud bron yn rheolwr y wlad; wedi Mortimer’s Cross bu’n alltud yn yr Alban a Ffrainc, ac wedi Tewkesbury ym Mai 1471 dihangodd gyda Harri, a chwythodd y gwynt eu llong i Le Conquet yn Llydaw, lle croesawyd hwy gan y Dug François II; buont yn Llydaw rhwng 1471 a 1484 cyn dychwelyd i Benfro gyda milwyr arfog a gorymdeithio drwy Gymru i Fosworth; fel y rhan fwyaf o uchelwyr Cymru noddai’r beirdd; dywed Lewys Glyn Cothi, Lancastriad brwd a gwladgarwr pybyr, iddo fynd ‘ar herw er mwyn arglwydd Penfro’, a chanodd awdl frud iddo ef a’i nai; canodd Dafydd Nanmor iddo hefyd.
Ychydig o feirdd a wasgarodd eu mawl mor eang dros Gymru. Dengys ei gerddi ei fod yn adnabod pob rhan o’r wlad, a chanodd yn anad dim i uchelwyr sir Gaerfyrddin, de Ceredigion a sir Faesyfed. Roedd ganddo gariad arbennig at Fôn, lle’r oedd y croeso mor gynnes nes iddo ganu bod coed Iwerddon wedi duo gan fwg ceginau Môn. Canodd hefyd naw cerdd grefyddol, yn eu plith awdl gain i saint Cymru.FfynonellauLewis Glyn Cothi or Llywelyn y Glyn (fl. 1447–1486), one of the greatest of the fifteenth-century Welsh bards ↗Evan David Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCymerodd ei enw barddol o fforest Glyn Cothi, ac o fewn ei therfynau y ganed ef yn ôl pob tebyg, efallai ym Mhwllcynbyd ym mhlwyf Llanybydder; yn gynnar yn ei oes bu ar herw yng ngogledd Cymru gydag Owain ap Gruffudd ap Nicolas; ei gerdd gynharaf y gellir ei dyddio yw ei farwnad i Syr Gruffudd Fychan o Gegidfa yn 1447; safodd gyda Lancaster yn Rhyfeloedd y Rhosynnau, a Siasbar Tudur oedd ei arwr; aeth ar herw o’i ffyddlondeb i Siasbar wedi Mortimer’s Cross yn 1461; ychydig o feirdd a wasgarodd eu mawl mor eang dros Gymru; roedd ganddo fab, Siôn, a fu farw yn bump oed; ceir ei waith gorau yn ei gerddi i uchelwyr sir Gaerfyrddin, de Ceredigion a sir Faesyfed; adfywiodd ei sêl dros Siasbar tua diwedd ei oes a chynyddodd y darogan yn ei ganu; mae traddodiad iddo gael ei gladdu yn Abergwili; cadwyd llawer o’i farddoniaeth yn ei law ei hun, a dengys ei lawysgrifau ei fod yn gyfarwydd â herodraeth; ysgrifennodd ychydig golofnau o Lyfr Coch Hergest, a dywedir mai ef a ysgrifennodd y rhan fwyaf o Lyfr Gwyn Hergest, a gollwyd mewn tân ar ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg; cadwyd tua 230 o’i gerddi.Lewys Glyn Cothi ↗Wikipedia (Saesneg)Lewys Glyn Cothi (tua 1420 – 1490), a elwir hefyd Llywelyn y Glyn, un o bwysicaf Beirdd yr Uchelwyr, beirdd proffesiynol teithiol yr Oesoedd Canol diweddar; ganed tua 1420, efallai ym Mhwllcynbyd ger Rhydcymerau ym mhlwyf Llanybydder; efallai iddo gael peth addysg ym Mhriordy Caerfyrddin; Lancastriad, yn cefnogi Siasbar Tudur ac wedyn Harri Tudur; teithiodd yn eang drwy Gymru ac roedd ganddo hoffter arbennig o Fôn, gan ganu ‘Gorddu yw brig Iwerddon / gan fwg ceginau o Fôn’; arweiniodd marw ei fab Siôn yn bump oed at un o’i gerddi grymusaf, Marwnad Siôn y Glyn; mae un o’i gerddi olaf i Harri Tudur wedi iddo gael ei goroni yn Harri VII; cadwyd tua 230 o gerddi; copïydd medrus, y credir iddo lunio llawer o Lyfr Gwyn Hergest; mae Peniarth 109 yn cynnwys dros gant o’i gerddi yn ei law ei hun, wedi’u haddurno ganddo ag arfau teuluoedd bonheddig Cymru; cyhoeddwyd ei waith cyflawn yn 1953, dan olygyddiaeth E. D. Jones.Lewys Glyn Cothi ↗Wicipedia CymraegBardd Cymraeg o’r bymthegfed ganrif (tua 1425 – tua 1490), cynhyrchiol iawn, a ganai’n rhwydd ac eglur ar sawl mesur; brodor o blwyfi Llanybydder a Llanfihangel Rhos-y-corn, sy’n cynnwys fforest frenhinol Glyn Cothi; gellir dyddio ei gerdd olaf i fis Mawrth 1489; awgryma un o’i lawysgrifau iddo wasanaethu ym Mhriordy Caerfyrddin a derbyn peth addysg yno; medrai ysgrifennu, camp anghyffredin yn yr Oesoedd Canol, ac roedd yn Lladinwr da; ar sail un o’i gerddi bu’n dyst i Frwydr Mortimer’s Cross (1461) gyda meibion Gruffudd ap Nicolas, a threuliodd gyfnod ar herw yn ardal Pumlumon ac wedyn yn Eryri; cefnogwr brwd i’r Lancastriaid a ganodd hefyd i rai o’r Iorciaid yng Nghymru, ond ‘mae’n amlwg hefyd fod buddiannau Cymru’n bwysicach yn ei olwg na llwyddiant unrhyw un o bleidiau Lloegr’; dengys ei gerddi ei fod yn gyfarwydd â phob rhan o Gymru, o Fôn i Fynwy; cedwir 238 o’i awdlau a’i gywyddau, yn eu plith naw cerdd grefyddol gan gynnwys awdl nodedig ‘I Saint Cymru’; ymhlith ei noddwyr roedd Siasbar Tudur, Edmwnd Tudur, Harri Tudur, Syr Rhys ap Tomas a Gruffudd ap Nicolas; canodd sawl cerdd darogan.
Gorddu yw brig Iwerddon / gan fwg ceginau o Fôn.
Lewys Glyn Cothi, yn moli Môn
Roedd gan Lewys fab, Siôn, a fu farw yn bump oed. Ei farwnad i’r bachgen, Marwnad Siôn y Glyn, yw un o’r cerddi grymusaf a ganodd erioed, ac un o gerddi galar tyneraf yr iaith Gymraeg.FfynonellauLewys Glyn Cothi ↗Wikipedia (Saesneg)Lewys Glyn Cothi (tua 1420 – 1490), a elwir hefyd Llywelyn y Glyn, un o bwysicaf Beirdd yr Uchelwyr, beirdd proffesiynol teithiol yr Oesoedd Canol diweddar; ganed tua 1420, efallai ym Mhwllcynbyd ger Rhydcymerau ym mhlwyf Llanybydder; efallai iddo gael peth addysg ym Mhriordy Caerfyrddin; Lancastriad, yn cefnogi Siasbar Tudur ac wedyn Harri Tudur; teithiodd yn eang drwy Gymru ac roedd ganddo hoffter arbennig o Fôn, gan ganu ‘Gorddu yw brig Iwerddon / gan fwg ceginau o Fôn’; arweiniodd marw ei fab Siôn yn bump oed at un o’i gerddi grymusaf, Marwnad Siôn y Glyn; mae un o’i gerddi olaf i Harri Tudur wedi iddo gael ei goroni yn Harri VII; cadwyd tua 230 o gerddi; copïydd medrus, y credir iddo lunio llawer o Lyfr Gwyn Hergest; mae Peniarth 109 yn cynnwys dros gant o’i gerddi yn ei law ei hun, wedi’u haddurno ganddo ag arfau teuluoedd bonheddig Cymru; cyhoeddwyd ei waith cyflawn yn 1953, dan olygyddiaeth E. D. Jones.Lewis Glyn Cothi or Llywelyn y Glyn (fl. 1447–1486), one of the greatest of the fifteenth-century Welsh bards ↗Evan David Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCymerodd ei enw barddol o fforest Glyn Cothi, ac o fewn ei therfynau y ganed ef yn ôl pob tebyg, efallai ym Mhwllcynbyd ym mhlwyf Llanybydder; yn gynnar yn ei oes bu ar herw yng ngogledd Cymru gydag Owain ap Gruffudd ap Nicolas; ei gerdd gynharaf y gellir ei dyddio yw ei farwnad i Syr Gruffudd Fychan o Gegidfa yn 1447; safodd gyda Lancaster yn Rhyfeloedd y Rhosynnau, a Siasbar Tudur oedd ei arwr; aeth ar herw o’i ffyddlondeb i Siasbar wedi Mortimer’s Cross yn 1461; ychydig o feirdd a wasgarodd eu mawl mor eang dros Gymru; roedd ganddo fab, Siôn, a fu farw yn bump oed; ceir ei waith gorau yn ei gerddi i uchelwyr sir Gaerfyrddin, de Ceredigion a sir Faesyfed; adfywiodd ei sêl dros Siasbar tua diwedd ei oes a chynyddodd y darogan yn ei ganu; mae traddodiad iddo gael ei gladdu yn Abergwili; cadwyd llawer o’i farddoniaeth yn ei law ei hun, a dengys ei lawysgrifau ei fod yn gyfarwydd â herodraeth; ysgrifennodd ychydig golofnau o Lyfr Coch Hergest, a dywedir mai ef a ysgrifennodd y rhan fwyaf o Lyfr Gwyn Hergest, a gollwyd mewn tân ar ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg; cadwyd tua 230 o’i gerddi.
Roedd Lewys yn gopïydd medrus ac yn arbenigwr ar herodraeth. Mae llawysgrif Peniarth 109, sydd heddiw yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, yn cynnwys dros gant o’i gerddi yn ei law ei hun, wedi’u haddurno ganddo ag arfau teuluoedd bonheddig Cymru, ac mae’n agor â cherddi i Wiliam Herbert a’i frawd Rhisiart. Ysgrifennodd ychydig golofnau o Lyfr Coch Hergest, a chredir mai ei waith ef oedd llawer o Lyfr Gwyn Hergest, a gollwyd mewn tân yng ngweithdy rhwymwr llyfrau yn Llundain ar ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg.FfynonellauLewys Glyn Cothi ↗Wikipedia (Saesneg)Lewys Glyn Cothi (tua 1420 – 1490), a elwir hefyd Llywelyn y Glyn, un o bwysicaf Beirdd yr Uchelwyr, beirdd proffesiynol teithiol yr Oesoedd Canol diweddar; ganed tua 1420, efallai ym Mhwllcynbyd ger Rhydcymerau ym mhlwyf Llanybydder; efallai iddo gael peth addysg ym Mhriordy Caerfyrddin; Lancastriad, yn cefnogi Siasbar Tudur ac wedyn Harri Tudur; teithiodd yn eang drwy Gymru ac roedd ganddo hoffter arbennig o Fôn, gan ganu ‘Gorddu yw brig Iwerddon / gan fwg ceginau o Fôn’; arweiniodd marw ei fab Siôn yn bump oed at un o’i gerddi grymusaf, Marwnad Siôn y Glyn; mae un o’i gerddi olaf i Harri Tudur wedi iddo gael ei goroni yn Harri VII; cadwyd tua 230 o gerddi; copïydd medrus, y credir iddo lunio llawer o Lyfr Gwyn Hergest; mae Peniarth 109 yn cynnwys dros gant o’i gerddi yn ei law ei hun, wedi’u haddurno ganddo ag arfau teuluoedd bonheddig Cymru; cyhoeddwyd ei waith cyflawn yn 1953, dan olygyddiaeth E. D. Jones.Poetry by Lewys Glyn Cothi ↗oriel ddigidol Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Peniarth 109: 106 o gerddi gan Lewys Glyn Cothi ac un gan Hywel Cilan, a ysgrifennwyd yn ail hanner y 1470au, un golofn i’r dudalen, gydag arfbeisiau teuluoedd bonheddig Cymru; mae’n agor â cherddi i William Herbert (m. 1469) a’i frawd Richard.Lewis Glyn Cothi or Llywelyn y Glyn (fl. 1447–1486), one of the greatest of the fifteenth-century Welsh bards ↗Evan David Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCymerodd ei enw barddol o fforest Glyn Cothi, ac o fewn ei therfynau y ganed ef yn ôl pob tebyg, efallai ym Mhwllcynbyd ym mhlwyf Llanybydder; yn gynnar yn ei oes bu ar herw yng ngogledd Cymru gydag Owain ap Gruffudd ap Nicolas; ei gerdd gynharaf y gellir ei dyddio yw ei farwnad i Syr Gruffudd Fychan o Gegidfa yn 1447; safodd gyda Lancaster yn Rhyfeloedd y Rhosynnau, a Siasbar Tudur oedd ei arwr; aeth ar herw o’i ffyddlondeb i Siasbar wedi Mortimer’s Cross yn 1461; ychydig o feirdd a wasgarodd eu mawl mor eang dros Gymru; roedd ganddo fab, Siôn, a fu farw yn bump oed; ceir ei waith gorau yn ei gerddi i uchelwyr sir Gaerfyrddin, de Ceredigion a sir Faesyfed; adfywiodd ei sêl dros Siasbar tua diwedd ei oes a chynyddodd y darogan yn ei ganu; mae traddodiad iddo gael ei gladdu yn Abergwili; cadwyd llawer o’i farddoniaeth yn ei law ei hun, a dengys ei lawysgrifau ei fod yn gyfarwydd â herodraeth; ysgrifennodd ychydig golofnau o Lyfr Coch Hergest, a dywedir mai ef a ysgrifennodd y rhan fwyaf o Lyfr Gwyn Hergest, a gollwyd mewn tân ar ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg; cadwyd tua 230 o’i gerddi.
Tua diwedd ei oes daeth ei sêl dros Siasbar i’r amlwg eto, a chryfhaodd y darogan yn ei ganu, gan ragweld dychweliad y Tuduriaid. Bu fyw i’w weld: mae un o’i gerddi olaf i Harri Tudur wedi iddo gael ei goroni’n Frenin Harri VII. Bu farw Lewys tua 1490 ac, yn ôl traddodiad, fe’i claddwyd yn Abergwili. Cyhoeddwyd ei waith cyflawn gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru a Gwasg Prifysgol Cymru yn 1953.FfynonellauLewis Glyn Cothi or Llywelyn y Glyn (fl. 1447–1486), one of the greatest of the fifteenth-century Welsh bards ↗Evan David Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCymerodd ei enw barddol o fforest Glyn Cothi, ac o fewn ei therfynau y ganed ef yn ôl pob tebyg, efallai ym Mhwllcynbyd ym mhlwyf Llanybydder; yn gynnar yn ei oes bu ar herw yng ngogledd Cymru gydag Owain ap Gruffudd ap Nicolas; ei gerdd gynharaf y gellir ei dyddio yw ei farwnad i Syr Gruffudd Fychan o Gegidfa yn 1447; safodd gyda Lancaster yn Rhyfeloedd y Rhosynnau, a Siasbar Tudur oedd ei arwr; aeth ar herw o’i ffyddlondeb i Siasbar wedi Mortimer’s Cross yn 1461; ychydig o feirdd a wasgarodd eu mawl mor eang dros Gymru; roedd ganddo fab, Siôn, a fu farw yn bump oed; ceir ei waith gorau yn ei gerddi i uchelwyr sir Gaerfyrddin, de Ceredigion a sir Faesyfed; adfywiodd ei sêl dros Siasbar tua diwedd ei oes a chynyddodd y darogan yn ei ganu; mae traddodiad iddo gael ei gladdu yn Abergwili; cadwyd llawer o’i farddoniaeth yn ei law ei hun, a dengys ei lawysgrifau ei fod yn gyfarwydd â herodraeth; ysgrifennodd ychydig golofnau o Lyfr Coch Hergest, a dywedir mai ef a ysgrifennodd y rhan fwyaf o Lyfr Gwyn Hergest, a gollwyd mewn tân ar ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg; cadwyd tua 230 o’i gerddi.Lewys Glyn Cothi ↗Wikipedia (Saesneg)Lewys Glyn Cothi (tua 1420 – 1490), a elwir hefyd Llywelyn y Glyn, un o bwysicaf Beirdd yr Uchelwyr, beirdd proffesiynol teithiol yr Oesoedd Canol diweddar; ganed tua 1420, efallai ym Mhwllcynbyd ger Rhydcymerau ym mhlwyf Llanybydder; efallai iddo gael peth addysg ym Mhriordy Caerfyrddin; Lancastriad, yn cefnogi Siasbar Tudur ac wedyn Harri Tudur; teithiodd yn eang drwy Gymru ac roedd ganddo hoffter arbennig o Fôn, gan ganu ‘Gorddu yw brig Iwerddon / gan fwg ceginau o Fôn’; arweiniodd marw ei fab Siôn yn bump oed at un o’i gerddi grymusaf, Marwnad Siôn y Glyn; mae un o’i gerddi olaf i Harri Tudur wedi iddo gael ei goroni yn Harri VII; cadwyd tua 230 o gerddi; copïydd medrus, y credir iddo lunio llawer o Lyfr Gwyn Hergest; mae Peniarth 109 yn cynnwys dros gant o’i gerddi yn ei law ei hun, wedi’u haddurno ganddo ag arfau teuluoedd bonheddig Cymru; cyhoeddwyd ei waith cyflawn yn 1953, dan olygyddiaeth E. D. Jones.Mab Darogan ↗Wikipedia (Saesneg)Y Mab Darogan yw gwaredwr cerddi brud y Cymry; aeth y gobaith at Owain Lawgoch yn y bedwaredd ganrif ar ddeg; galwyd Owain Glyndŵr yn Fab Darogan yn ei ddydd ei hun; hawliodd cefnogwyr Harri Tudur a beirdd Cymru mai ef oedd y Mab Darogan cyn Bosworth yn 1485, a galwodd ei fab cyntaf yn Arthur.
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Y beirdd a ganodd i lysoedd Cymru am bedwar can mlynedd.
Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.
Madog ap LlywelynArglwydd Cymreig Senghennydd a gododd yn 1316 dros bobl Morgannwg, ac a ildiodd er mwyn achub ei ddilynwyr.
Llywelyn BrenBardd mwyaf Cymru’r Oesoedd Canol, a ganodd am gariad a natur yn ffraeth a beiddgar.
Dafydd ap GwilymPrifardd y cywydd y mae ei gerdd i gartref Owain Glyndŵr yn Sycharth yn un o’r darluniau gorau o lys uchelwr Cymreig.
Iolo GochYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf