Meilyr Brydydd
Cyntaf Beirdd y Tywysogion (wedi’i gofnodi)Pencerdd Gruffudd ap Cynan a’r cyntaf o Feirdd y Tywysogion, y mae eu barddoniaeth fawr yn ymestyn am ddau gan mlynedd hyd gwymp Llywelyn.
Meilyr Brydydd
Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
d. 1170
Mab Owain Gwynedd, milwr a bardd, y mae ei gerddi serch a’i gerddi i dir Gwynedd ymhlith y mwyaf annwyl yn y Gymraeg.
Llun: Tŵr crwn Castell Dolbadarn dan fynyddoedd Bwlch Llanberis · Tilman2007, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Llenyddiaeth Gymraeg: Beirdd y Tywysogion →

Ystyr yr enw
Hywel ab Owain Gwynedd: Hywel, mab Owain Gwynedd (Owain o Wynedd)
Hywel ab Owain Gwynedd
Roedd Hywel ab Owain Gwynedd yn filwr, yn frenin ac yn un o’r beirdd gorau a fu gan Gymru erioed. Yn fab i Owain Gwynedd, ymladdodd dros deyrnas ei dad am ddeng mlynedd ar hugain a bu’n frenin Gwynedd am gyfnod byr wedi marw ei dad. Ei gerddi am gariad ac am harddwch Gwynedd yw’r cerddi serch cyntaf yn yr iaith Gymraeg, ac maent yn annwyl hyd heddiw.FfynonellauHywel ab Owain Gwynedd (died 1170), soldier and poet ↗Arthur James Roderick, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruHywel ab Owain Gwynedd, mab Owain Gwynedd a Pyfog, Gwyddeles; bu ganddo ran flaenllaw yng ngafael tŷ Gwynedd ar Geredigion, a rhoddodd ei dad dde Ceredigion iddo yn 1139; yn 1143 gyrrodd ei ewythr Cadwaladr o Geredigion, ac yn 1144 cymodwyd hwy; yn 1145 ceisiodd ef a’i hanner brawd Cynan gipio castell Aberteifi; yn 1146 ymunodd â Chadell o Ddeheubarth yn erbyn Normaniaid y Gorllewin a chipiasant gestyll Caerfyrddin, Llansteffan a Chas-wis; yn 1147 gyrrodd ef a Chynan Gadwaladr o Feirionnydd; yn 1150 cipiodd y castell newydd yn Llanrhystud; erbyn 1153 roedd tywysogion Deheubarth wedi adennill Ceredigion; yn 1157 roedd gyda’i dad yn ymgyrch Basingwerk yn erbyn Harri II; bu farw mewn brwydr yn erbyn ei hanner brodyr yn 1170; mae’n fwy adnabyddus fel bardd, y blaenaf yn ei ddydd fel bardd telynegol, yn rhydd o gyfyngiadau’r beirdd llys proffesiynol; canodd am gariad ac am harddwch naturiol ei Wynedd enedigol; mae wyth o’i gerddi wedi goroesi.Hywel ab Owain Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Hywel ab Owain Gwynedd (c. 1120–1170/1171), bardd Cymreig a brenin Gwynedd am gyfnod byr wedi marw ei dad yn 1170, mab Owain Gwynedd a Gwyddeles; gyda Chadell ap Gruffudd cipiodd gestyll Caerfyrddin, Llansteffan a Chas-wis; yn 1157 roedd gyda’i dad yn erbyn Harri II yn Basingwerk; fel y mab hynaf dilynodd ei dad yn 1170 yn ôl cyfraith ac arfer Cymru, ond o fewn misoedd bu rhaid iddo ffoi i Iwerddon, daeth yn ôl gyda byddin gan lanio ym Môn, a syrthiodd ym Mhentraeth; bu farw o leiaf dri o’i frodyr maeth yn ymladd gydag ef, a chofir y frwydr mewn tair cerdd a briodolir i un ohonynt, Peryf ap Cedifor; mae wyth o’i gerddi wedi goroesi, a’r enwocaf yw ei Orhoffedd, yn moli teyrnas ei dad, Gwynedd, ei harddwch naturiol a’i gwragedd hardd; mae cerddi eraill yn cynnwys y canu serch cynharaf y gwyddys amdano yn Gymraeg ac efallai’n dangos dylanwad Ffrengig.
| Ganwyd | Tua 1120 |
|---|---|
| Bu farw | 1170, ym Mhentraeth, Môn |
| Ei dad | Owain Gwynedd, brenin Gwynedd |
| Ei fam | Pyfog, Gwyddeles |
| Ei gerdd enwocaf | Gorhoffedd |
Roedd Hywel yn fab i Owain Gwynedd ac i Pyfog, Gwyddeles, ac felly fe’i gelwid weithiau’n Hywel ap Gwyddeles. Roedd barddoniaeth yn y teulu: roedd y bardd Gwerful Goch yn nith iddo, merch ei frawd Cynan.FfynonellauHywel ab Owain Gwynedd ↗Wicipedia CymraegHywel ab Owain Gwynedd (bu farw 1170), tywysog a bardd Cymreig, mab Owain Gwynedd a Gwyddeles o’r enw Pyfog, a gyfeirir ato weithiau fel Hywel ap Gwyddeles; roedd Gwerful Goch yn nith iddo drwy ei frawd Cynan; yn 1143 gyrrodd ei dad ef i gymryd gogledd Ceredigion, a goresgynnodd a llosgodd gastell Aberystwyth; mae wyth o’i gerddi wedi eu cadw, ac fe’i cofir yn bennaf fel bardd serch a natur; yn wahanol i eraill o Feirdd y Tywysogion nid oedd yn fardd llys, ac felly roedd yn rhydd i ganu ar bynciau amrywiol mewn cywair mwy personol; mae’r Gorhoffedd yn canu clodydd Gwynedd, ei phrydferthwch naturiol a phrydferthwch ei gwragedd; canodd hefyd bum cerdd serch i ferched anhysbys, cerddi sy’n rhagflaenu canu serch telynegol y cywyddwyr fel Dafydd ap Gwilym yn y 14g, dan ddylanwad y Trwbadwriaid efallai; mae ganddo hefyd ddwy gerdd arwrol yn dathlu buddugoliaethau Gwynedd yn erbyn lluoedd brenin Lloegr; y golygiad safonol o’i gerddi yw cyfres Beirdd y Tywysogion (Caerdydd, 1994).Hywel ab Owain Gwynedd (died 1170), soldier and poet ↗Arthur James Roderick, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruHywel ab Owain Gwynedd, mab Owain Gwynedd a Pyfog, Gwyddeles; bu ganddo ran flaenllaw yng ngafael tŷ Gwynedd ar Geredigion, a rhoddodd ei dad dde Ceredigion iddo yn 1139; yn 1143 gyrrodd ei ewythr Cadwaladr o Geredigion, ac yn 1144 cymodwyd hwy; yn 1145 ceisiodd ef a’i hanner brawd Cynan gipio castell Aberteifi; yn 1146 ymunodd â Chadell o Ddeheubarth yn erbyn Normaniaid y Gorllewin a chipiasant gestyll Caerfyrddin, Llansteffan a Chas-wis; yn 1147 gyrrodd ef a Chynan Gadwaladr o Feirionnydd; yn 1150 cipiodd y castell newydd yn Llanrhystud; erbyn 1153 roedd tywysogion Deheubarth wedi adennill Ceredigion; yn 1157 roedd gyda’i dad yn ymgyrch Basingwerk yn erbyn Harri II; bu farw mewn brwydr yn erbyn ei hanner brodyr yn 1170; mae’n fwy adnabyddus fel bardd, y blaenaf yn ei ddydd fel bardd telynegol, yn rhydd o gyfyngiadau’r beirdd llys proffesiynol; canodd am gariad ac am harddwch naturiol ei Wynedd enedigol; mae wyth o’i gerddi wedi goroesi.
Bu gan Hywel ran flaenllaw yng ngafael ei dad ar Geredigion. Rhoddodd Owain dde’r wlad honno iddo yn 1139, ac yn 1143 cipiodd Hywel gastell Aberystwyth a’i losgi. Yn 1146 ymunodd â Chadell o Ddeheubarth yn erbyn Normaniaid y Gorllewin, a gyda’i gilydd cipiasant gestyll Caerfyrddin, Llansteffan a Chas-wis. Yn 1150 cipiodd y castell newydd yn Llanrhystud. Yn 1157 safodd gyda’i dad pan ymdeithiodd y Brenin Harri II i Gymru, a daliodd y Cymry fyddin Lloegr yn y coedydd ger Basingwerk.FfynonellauHywel ab Owain Gwynedd (died 1170), soldier and poet ↗Arthur James Roderick, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruHywel ab Owain Gwynedd, mab Owain Gwynedd a Pyfog, Gwyddeles; bu ganddo ran flaenllaw yng ngafael tŷ Gwynedd ar Geredigion, a rhoddodd ei dad dde Ceredigion iddo yn 1139; yn 1143 gyrrodd ei ewythr Cadwaladr o Geredigion, ac yn 1144 cymodwyd hwy; yn 1145 ceisiodd ef a’i hanner brawd Cynan gipio castell Aberteifi; yn 1146 ymunodd â Chadell o Ddeheubarth yn erbyn Normaniaid y Gorllewin a chipiasant gestyll Caerfyrddin, Llansteffan a Chas-wis; yn 1147 gyrrodd ef a Chynan Gadwaladr o Feirionnydd; yn 1150 cipiodd y castell newydd yn Llanrhystud; erbyn 1153 roedd tywysogion Deheubarth wedi adennill Ceredigion; yn 1157 roedd gyda’i dad yn ymgyrch Basingwerk yn erbyn Harri II; bu farw mewn brwydr yn erbyn ei hanner brodyr yn 1170; mae’n fwy adnabyddus fel bardd, y blaenaf yn ei ddydd fel bardd telynegol, yn rhydd o gyfyngiadau’r beirdd llys proffesiynol; canodd am gariad ac am harddwch naturiol ei Wynedd enedigol; mae wyth o’i gerddi wedi goroesi.Hywel ab Owain Gwynedd ↗Wicipedia CymraegHywel ab Owain Gwynedd (bu farw 1170), tywysog a bardd Cymreig, mab Owain Gwynedd a Gwyddeles o’r enw Pyfog, a gyfeirir ato weithiau fel Hywel ap Gwyddeles; roedd Gwerful Goch yn nith iddo drwy ei frawd Cynan; yn 1143 gyrrodd ei dad ef i gymryd gogledd Ceredigion, a goresgynnodd a llosgodd gastell Aberystwyth; mae wyth o’i gerddi wedi eu cadw, ac fe’i cofir yn bennaf fel bardd serch a natur; yn wahanol i eraill o Feirdd y Tywysogion nid oedd yn fardd llys, ac felly roedd yn rhydd i ganu ar bynciau amrywiol mewn cywair mwy personol; mae’r Gorhoffedd yn canu clodydd Gwynedd, ei phrydferthwch naturiol a phrydferthwch ei gwragedd; canodd hefyd bum cerdd serch i ferched anhysbys, cerddi sy’n rhagflaenu canu serch telynegol y cywyddwyr fel Dafydd ap Gwilym yn y 14g, dan ddylanwad y Trwbadwriaid efallai; mae ganddo hefyd ddwy gerdd arwrol yn dathlu buddugoliaethau Gwynedd yn erbyn lluoedd brenin Lloegr; y golygiad safonol o’i gerddi yw cyfres Beirdd y Tywysogion (Caerdydd, 1994).Battle of Ewloe ↗Wikipedia (Saesneg)Gorffennaf 1157, ger Ewlo yn Sir y Fflint; anfonodd Harri II lu ysgafnach drwy goed Penarlâg, a daliwyd ef mewn cudd-ymosodiad gan feibion Owain Gwynedd, Dafydd a Chynan; lladdwyd Eustace fitz John, cwnstabl Caer; gollyngodd Harri o Essex faner y brenin a thybiodd rhai fod y brenin wedi syrthio; gwelai llawer o groniclwyr hyn yn fethiant i Harri; wedyn ildiodd Owain Degeingl ac adfer tiroedd Cadwaladr; glaniodd llynges Harri ym Môn a’i threchu; dadorchuddiwyd plac yn 2008.
Pan fu farw Owain Gwynedd ym mis Tachwedd 1170, daeth Hywel, fel y mab hynaf, yn frenin yn ôl cyfraith ac arfer Cymru. Ond bu ymryson am yr orsedd rhwng meibion niferus Owain, ac o fewn misoedd bu rhaid i Hywel groesi i Iwerddon. Daeth yn ôl yr un flwyddyn gyda byddin, gan lanio ym Môn, ac yno, ym Mhentraeth, syrthiodd mewn brwydr yn erbyn ei hanner brodyr. Bu farw o leiaf dri o’i frodyr maeth yn ymladd wrth ei ochr, a galarodd un ohonynt, y bardd Peryf ap Cedifor, amdanynt i gyd mewn tair cerdd.FfynonellauHywel ab Owain Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Hywel ab Owain Gwynedd (c. 1120–1170/1171), bardd Cymreig a brenin Gwynedd am gyfnod byr wedi marw ei dad yn 1170, mab Owain Gwynedd a Gwyddeles; gyda Chadell ap Gruffudd cipiodd gestyll Caerfyrddin, Llansteffan a Chas-wis; yn 1157 roedd gyda’i dad yn erbyn Harri II yn Basingwerk; fel y mab hynaf dilynodd ei dad yn 1170 yn ôl cyfraith ac arfer Cymru, ond o fewn misoedd bu rhaid iddo ffoi i Iwerddon, daeth yn ôl gyda byddin gan lanio ym Môn, a syrthiodd ym Mhentraeth; bu farw o leiaf dri o’i frodyr maeth yn ymladd gydag ef, a chofir y frwydr mewn tair cerdd a briodolir i un ohonynt, Peryf ap Cedifor; mae wyth o’i gerddi wedi goroesi, a’r enwocaf yw ei Orhoffedd, yn moli teyrnas ei dad, Gwynedd, ei harddwch naturiol a’i gwragedd hardd; mae cerddi eraill yn cynnwys y canu serch cynharaf y gwyddys amdano yn Gymraeg ac efallai’n dangos dylanwad Ffrengig.Hywel ab Owain Gwynedd (died 1170), soldier and poet ↗Arthur James Roderick, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruHywel ab Owain Gwynedd, mab Owain Gwynedd a Pyfog, Gwyddeles; bu ganddo ran flaenllaw yng ngafael tŷ Gwynedd ar Geredigion, a rhoddodd ei dad dde Ceredigion iddo yn 1139; yn 1143 gyrrodd ei ewythr Cadwaladr o Geredigion, ac yn 1144 cymodwyd hwy; yn 1145 ceisiodd ef a’i hanner brawd Cynan gipio castell Aberteifi; yn 1146 ymunodd â Chadell o Ddeheubarth yn erbyn Normaniaid y Gorllewin a chipiasant gestyll Caerfyrddin, Llansteffan a Chas-wis; yn 1147 gyrrodd ef a Chynan Gadwaladr o Feirionnydd; yn 1150 cipiodd y castell newydd yn Llanrhystud; erbyn 1153 roedd tywysogion Deheubarth wedi adennill Ceredigion; yn 1157 roedd gyda’i dad yn ymgyrch Basingwerk yn erbyn Harri II; bu farw mewn brwydr yn erbyn ei hanner brodyr yn 1170; mae’n fwy adnabyddus fel bardd, y blaenaf yn ei ddydd fel bardd telynegol, yn rhydd o gyfyngiadau’r beirdd llys proffesiynol; canodd am gariad ac am harddwch naturiol ei Wynedd enedigol; mae wyth o’i gerddi wedi goroesi.
Cofir Hywel yn anad dim fel bardd, bardd telynegol mwyaf ei ddydd. Yn wahanol i Feirdd eraill y Tywysogion nid oedd yn fardd llys a gâi dâl am foli, ac felly roedd yn rhydd i ganu am yr hyn a fynnai, mewn cywair mwy personol. Mae wyth o’i gerddi wedi goroesi. Yn ei Orhoffedd mae’n canu am Wynedd ei hun: ei môr gwynewyn, ei bryniau a’i dolydd, a’i gwragedd hardd. ‘Caraf ei morfa a’i mynyddedd,’ meddai am Feirionnydd. Mae ganddo hefyd ddwy gerdd arwrol am fuddugoliaethau Gwynedd ar luoedd brenin Lloegr.FfynonellauHywel ab Owain Gwynedd ↗Wicipedia CymraegHywel ab Owain Gwynedd (bu farw 1170), tywysog a bardd Cymreig, mab Owain Gwynedd a Gwyddeles o’r enw Pyfog, a gyfeirir ato weithiau fel Hywel ap Gwyddeles; roedd Gwerful Goch yn nith iddo drwy ei frawd Cynan; yn 1143 gyrrodd ei dad ef i gymryd gogledd Ceredigion, a goresgynnodd a llosgodd gastell Aberystwyth; mae wyth o’i gerddi wedi eu cadw, ac fe’i cofir yn bennaf fel bardd serch a natur; yn wahanol i eraill o Feirdd y Tywysogion nid oedd yn fardd llys, ac felly roedd yn rhydd i ganu ar bynciau amrywiol mewn cywair mwy personol; mae’r Gorhoffedd yn canu clodydd Gwynedd, ei phrydferthwch naturiol a phrydferthwch ei gwragedd; canodd hefyd bum cerdd serch i ferched anhysbys, cerddi sy’n rhagflaenu canu serch telynegol y cywyddwyr fel Dafydd ap Gwilym yn y 14g, dan ddylanwad y Trwbadwriaid efallai; mae ganddo hefyd ddwy gerdd arwrol yn dathlu buddugoliaethau Gwynedd yn erbyn lluoedd brenin Lloegr; y golygiad safonol o’i gerddi yw cyfres Beirdd y Tywysogion (Caerdydd, 1994).Hywel ab Owain Gwynedd (died 1170), soldier and poet ↗Arthur James Roderick, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruHywel ab Owain Gwynedd, mab Owain Gwynedd a Pyfog, Gwyddeles; bu ganddo ran flaenllaw yng ngafael tŷ Gwynedd ar Geredigion, a rhoddodd ei dad dde Ceredigion iddo yn 1139; yn 1143 gyrrodd ei ewythr Cadwaladr o Geredigion, ac yn 1144 cymodwyd hwy; yn 1145 ceisiodd ef a’i hanner brawd Cynan gipio castell Aberteifi; yn 1146 ymunodd â Chadell o Ddeheubarth yn erbyn Normaniaid y Gorllewin a chipiasant gestyll Caerfyrddin, Llansteffan a Chas-wis; yn 1147 gyrrodd ef a Chynan Gadwaladr o Feirionnydd; yn 1150 cipiodd y castell newydd yn Llanrhystud; erbyn 1153 roedd tywysogion Deheubarth wedi adennill Ceredigion; yn 1157 roedd gyda’i dad yn ymgyrch Basingwerk yn erbyn Harri II; bu farw mewn brwydr yn erbyn ei hanner brodyr yn 1170; mae’n fwy adnabyddus fel bardd, y blaenaf yn ei ddydd fel bardd telynegol, yn rhydd o gyfyngiadau’r beirdd llys proffesiynol; canodd am gariad ac am harddwch naturiol ei Wynedd enedigol; mae wyth o’i gerddi wedi goroesi.Hywel ab Owain Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Hywel ab Owain Gwynedd (c. 1120–1170/1171), bardd Cymreig a brenin Gwynedd am gyfnod byr wedi marw ei dad yn 1170, mab Owain Gwynedd a Gwyddeles; gyda Chadell ap Gruffudd cipiodd gestyll Caerfyrddin, Llansteffan a Chas-wis; yn 1157 roedd gyda’i dad yn erbyn Harri II yn Basingwerk; fel y mab hynaf dilynodd ei dad yn 1170 yn ôl cyfraith ac arfer Cymru, ond o fewn misoedd bu rhaid iddo ffoi i Iwerddon, daeth yn ôl gyda byddin gan lanio ym Môn, a syrthiodd ym Mhentraeth; bu farw o leiaf dri o’i frodyr maeth yn ymladd gydag ef, a chofir y frwydr mewn tair cerdd a briodolir i un ohonynt, Peryf ap Cedifor; mae wyth o’i gerddi wedi goroesi, a’r enwocaf yw ei Orhoffedd, yn moli teyrnas ei dad, Gwynedd, ei harddwch naturiol a’i gwragedd hardd; mae cerddi eraill yn cynnwys y canu serch cynharaf y gwyddys amdano yn Gymraeg ac efallai’n dangos dylanwad Ffrengig.
Pum cerdd serch Hywel i wragedd nad yw’n eu henwi yw’r canu serch cynharaf y gwyddys amdano yn yr iaith Gymraeg. Mae rhai ysgolheigion yn gweld ynddynt ddylanwad Trwbadwriaid Ffrainc, ac maent yn edrych ymlaen ddau gan mlynedd at ganu serch Dafydd ap Gwilym a beirdd y cywydd. Golygwyd ei gerddi yn 1994 yng nghyfres Beirdd y Tywysogion.FfynonellauHywel ab Owain Gwynedd ↗Wicipedia CymraegHywel ab Owain Gwynedd (bu farw 1170), tywysog a bardd Cymreig, mab Owain Gwynedd a Gwyddeles o’r enw Pyfog, a gyfeirir ato weithiau fel Hywel ap Gwyddeles; roedd Gwerful Goch yn nith iddo drwy ei frawd Cynan; yn 1143 gyrrodd ei dad ef i gymryd gogledd Ceredigion, a goresgynnodd a llosgodd gastell Aberystwyth; mae wyth o’i gerddi wedi eu cadw, ac fe’i cofir yn bennaf fel bardd serch a natur; yn wahanol i eraill o Feirdd y Tywysogion nid oedd yn fardd llys, ac felly roedd yn rhydd i ganu ar bynciau amrywiol mewn cywair mwy personol; mae’r Gorhoffedd yn canu clodydd Gwynedd, ei phrydferthwch naturiol a phrydferthwch ei gwragedd; canodd hefyd bum cerdd serch i ferched anhysbys, cerddi sy’n rhagflaenu canu serch telynegol y cywyddwyr fel Dafydd ap Gwilym yn y 14g, dan ddylanwad y Trwbadwriaid efallai; mae ganddo hefyd ddwy gerdd arwrol yn dathlu buddugoliaethau Gwynedd yn erbyn lluoedd brenin Lloegr; y golygiad safonol o’i gerddi yw cyfres Beirdd y Tywysogion (Caerdydd, 1994).Hywel ab Owain Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Hywel ab Owain Gwynedd (c. 1120–1170/1171), bardd Cymreig a brenin Gwynedd am gyfnod byr wedi marw ei dad yn 1170, mab Owain Gwynedd a Gwyddeles; gyda Chadell ap Gruffudd cipiodd gestyll Caerfyrddin, Llansteffan a Chas-wis; yn 1157 roedd gyda’i dad yn erbyn Harri II yn Basingwerk; fel y mab hynaf dilynodd ei dad yn 1170 yn ôl cyfraith ac arfer Cymru, ond o fewn misoedd bu rhaid iddo ffoi i Iwerddon, daeth yn ôl gyda byddin gan lanio ym Môn, a syrthiodd ym Mhentraeth; bu farw o leiaf dri o’i frodyr maeth yn ymladd gydag ef, a chofir y frwydr mewn tair cerdd a briodolir i un ohonynt, Peryf ap Cedifor; mae wyth o’i gerddi wedi goroesi, a’r enwocaf yw ei Orhoffedd, yn moli teyrnas ei dad, Gwynedd, ei harddwch naturiol a’i gwragedd hardd; mae cerddi eraill yn cynnwys y canu serch cynharaf y gwyddys amdano yn Gymraeg ac efallai’n dangos dylanwad Ffrengig.
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Y beirdd a ganodd i lysoedd Cymru am bedwar can mlynedd.
Pencerdd Gruffudd ap Cynan a’r cyntaf o Feirdd y Tywysogion, y mae eu barddoniaeth fawr yn ymestyn am ddau gan mlynedd hyd gwymp Llywelyn.
Meilyr BrydyddMerch Rhys ap Tewdwr. Pan gipiwyd hi o Genarth Bychan yn 1109, cododd de Cymru yn wenfflam.
Nest ferch RhysMab y Brenin Rhys ap Tewdwr, a fagwyd yn alltud yn Iwerddon ac a ddaeth adref i adennill Deheubarth oddi ar y Normaniaid. Ef oedd gŵr Gwenllian a thad yr Arglwydd Rhys.
Gruffudd ap RhysGŵr o Went y cariodd ei Hanes Brenhinoedd Prydain Arthur, Myrddin a’r Brenin Llŷr i bob llys yn Ewrop.
Sieffre o FynwyYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf