

Oes yr Adfywiad
Llangeitho
Y pentref yng Ngheredigion lle bu Daniel Rowland yn pregethu am dros hanner can mlynedd. Deuai miloedd o bob rhan o Gymru ar Suliau cymun, ac mae ei gerflun yn sefyll y tu allan i Gapel Gwynfil.
Llun: Daniel Rowland, Llangeitho · Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Llangeitho: eglwys Ceitho, un o bum sant o frodyr
Llangeitho
- Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
- geitho Ceitho Santo Ceitho (treiglad meddal: c → g)
Saif Llangeitho ym mhen uchaf Dyffryn Aeron yng Ngheredigion, tua phedair milltir i’r gorllewin o Dregaron. Yn y 18fed ganrif hon oedd calon y diwygiad Methodistaidd yng Nghymru, a thyrrai pobl yn eu miloedd o bob rhan o’r wlad i wrando ar Daniel Rowland yn pregethu.FfynonellauLlangeitho ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Llangeitho, pentref a chymuned yng nghanolbarth Ceredigion, ym mhen uchaf Dyffryn Aeron ar lan ddwyreiniol afon Aeron, ar groesffordd ar y B4342, 7 milltir i’r gogledd o Lanbedr Pont Steffan; am ganrifoedd yn gadarnle i’r iaith Gymraeg; enwog yn hanes Cymru fel cartref y diwygiwr Methodistaidd Daniel Rowland, a fu’n gurad yn Nantcwnlle a Llangeitho; cododd gapel yn Llangeitho yn 1760 a ddaeth yn adnabyddus ledled Cymru fel canolfan Fethodistaidd, a thyrrai pobl yn eu miloedd o bob rhan o’r wlad i wrando arno’n pregethu; fe’i claddwyd yn y pentref, lle mae cofgolofn iddo; enwir yr eglwys ar ôl Sant Ceitho, a cheir Ffynnon Geitho gerllaw; yng nghyffiniau’r pentref mae plasdy’r Cwrt Mawr, lle casglodd yr hynafiaethydd J. H. Davies y casgliad gwerthfawr o lawysgrifau Cymraeg a adwaenir fel Llawysgrifau Cwrtmawr, a roddodd i Lyfrgell Genedlaethol Cymru.Llangeitho ↗Wikipedia (Saesneg)Llangeitho, pentref a chymuned ar afon Aeron uchaf yng Ngheredigion, tua phedair milltir i’r gorllewin o Dregaron; cysylltir ef â Daniel Rowland a’r diwygiad Methodistaidd Cymreig yn y 18fed ganrif; bu Rowland yn gurad Llangeitho a Nantcwnlle; daeth capel y pentref, a godwyd yn 1760, yn enwog drwy Gymru fel canolfan Fethodistaidd Galfinaidd, a deuai miloedd i wrando’r pregethu; claddwyd Rowland yn y pentref, lle mae cofeb iddo; codwyd capeli mwy yn ei le yn 1764 ac 1814; gwelodd Llangeitho ddiwygiadau pellach yn y ganrif honno, y cryfaf yn 1762, â gorfoleddu, dawnsio a neidio o lawenydd, ac ysgrifennodd William Williams Pantycelyn i amddiffyn y dathlu; credir bod y bardd Dafydd Llwyd Mathau (tua 1601–1629) yn hanu o ardal Llangeitho; enwir yr eglwys a’r plwyf ar ôl Sant Ceitho, a dywedir bod dŵr Ffynnon Geitho yn oer yn yr haf ac yn gynnes yn y gaeaf; y cofnod cyntaf o ysgol yn y pentref yw ysgol Fethodistaidd Galfinaidd a sefydlwyd yn 1821.Daniel Rowland (preacher) ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Rowland (1713 – 16 Hydref 1790), un o ffigyrau pennaf diwygiad y Methodistiaid Calfinaidd yng Nghymru gyda Howell Harris a’r emynydd William Williams, ac am 55 mlynedd un o brif efengylwyr Cymru; ganed yn Nantcwnlle, Ceredigion; curad Nantcwnlle a Llangeitho am y rhan fwyaf o’i oes; wedi ei dröedigaeth dan Griffith Jones, Llanddowror, yn 1735 daeth yn enwog fel pregethwr a gwnaeth Langeitho yn ganolfan gofiadwy i Fethodistiaeth Galfinaidd yng Nghymru; roedd colli ei guradiaeth yn Nantcwnlle tua 1763 yn amhoblogaidd gyda’r plwyfolion; sefydlodd achos Methodistaidd yn Llangeitho, ac erbyn 1770 dywedid ei fod yn denu cynulleidfaoedd o dros fil, fel y bu’n rhaid iddo bregethu yn yr awyr agored; wrth i’w weinidogaeth aeddfedu rhoddodd fwy o bwyslais ar waith achubol Crist ar y Groes; ystyrid ei ddiwinyddiaeth a’i gymeriad yn gyson a sefydlog; un o’i bregethau enwocaf yw ‘Llais y Prynwr’; roedd y nofelydd Allen Raine yn un o’i or-wyrion.
| Daniel Rowland | 1713–1790FfynonellauDaniel Rowland (preacher) ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Rowland (1713 – 16 Hydref 1790), un o ffigyrau pennaf diwygiad y Methodistiaid Calfinaidd yng Nghymru gyda Howell Harris a’r emynydd William Williams, ac am 55 mlynedd un o brif efengylwyr Cymru; ganed yn Nantcwnlle, Ceredigion; curad Nantcwnlle a Llangeitho am y rhan fwyaf o’i oes; wedi ei dröedigaeth dan Griffith Jones, Llanddowror, yn 1735 daeth yn enwog fel pregethwr a gwnaeth Langeitho yn ganolfan gofiadwy i Fethodistiaeth Galfinaidd yng Nghymru; roedd colli ei guradiaeth yn Nantcwnlle tua 1763 yn amhoblogaidd gyda’r plwyfolion; sefydlodd achos Methodistaidd yn Llangeitho, ac erbyn 1770 dywedid ei fod yn denu cynulleidfaoedd o dros fil, fel y bu’n rhaid iddo bregethu yn yr awyr agored; wrth i’w weinidogaeth aeddfedu rhoddodd fwy o bwyslais ar waith achubol Crist ar y Groes; ystyrid ei ddiwinyddiaeth a’i gymeriad yn gyson a sefydlog; un o’i bregethau enwocaf yw ‘Llais y Prynwr’; roedd y nofelydd Allen Raine yn un o’i or-wyrion.Rowland, Daniel (1713–1790), Methodist cleric ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 1713 ym Mhantybeudy, Nantcwnlle; argyhoeddiad tua 1735 dan Griffith Jones; Llangeitho yn ganolfan Methodistiaeth Cymru, gyda miloedd ar Suliau cymun; collodd ei guradiaeth tua 1763; bu farw 16 Hydref 1790, a’i gladdu yn Llangeitho. |
|---|---|
| Capel cyntaf | Tua 1760FfynonellauLlangeitho ↗Wikipedia (Saesneg)Llangeitho, pentref a chymuned ar afon Aeron uchaf yng Ngheredigion, tua phedair milltir i’r gorllewin o Dregaron; cysylltir ef â Daniel Rowland a’r diwygiad Methodistaidd Cymreig yn y 18fed ganrif; bu Rowland yn gurad Llangeitho a Nantcwnlle; daeth capel y pentref, a godwyd yn 1760, yn enwog drwy Gymru fel canolfan Fethodistaidd Galfinaidd, a deuai miloedd i wrando’r pregethu; claddwyd Rowland yn y pentref, lle mae cofeb iddo; codwyd capeli mwy yn ei le yn 1764 ac 1814; gwelodd Llangeitho ddiwygiadau pellach yn y ganrif honno, y cryfaf yn 1762, â gorfoleddu, dawnsio a neidio o lawenydd, ac ysgrifennodd William Williams Pantycelyn i amddiffyn y dathlu; credir bod y bardd Dafydd Llwyd Mathau (tua 1601–1629) yn hanu o ardal Llangeitho; enwir yr eglwys a’r plwyf ar ôl Sant Ceitho, a dywedir bod dŵr Ffynnon Geitho yn oer yn yr haf ac yn gynnes yn y gaeaf; y cofnod cyntaf o ysgol yn y pentref yw ysgol Fethodistaidd Galfinaidd a sefydlwyd yn 1821.Statue of Daniel Rowland at Capel Gwynfil, Llangeitho ↗British Listed Buildings, o restriad Cadw (9918) (Saesneg)Cerflun marmor gwyn bron maint bywyd o 1883 gan Edward Griffiths o Gaer, o flaen Capel Gwynfil; sefydlodd Rowland y capel tua 1760. |
| Cerflun Rowland | 1883FfynhonnellStatue of Daniel Rowland at Capel Gwynfil, Llangeitho ↗British Listed Buildings, o restriad Cadw (9918) (Saesneg)Cerflun marmor gwyn bron maint bywyd o 1883 gan Edward Griffiths o Gaer, o flaen Capel Gwynfil; sefydlodd Rowland y capel tua 1760. |
Sant Ceitho
Enwir yr eglwys a’r plwyf ar ôl Sant Ceitho, a gerllaw mae Ffynnon Geitho, y dywedir bod ei dŵr yn oer yn yr haf ac yn gynnes yn y gaeaf.FfynonellauLlangeitho ↗Wikipedia (Saesneg)Llangeitho, pentref a chymuned ar afon Aeron uchaf yng Ngheredigion, tua phedair milltir i’r gorllewin o Dregaron; cysylltir ef â Daniel Rowland a’r diwygiad Methodistaidd Cymreig yn y 18fed ganrif; bu Rowland yn gurad Llangeitho a Nantcwnlle; daeth capel y pentref, a godwyd yn 1760, yn enwog drwy Gymru fel canolfan Fethodistaidd Galfinaidd, a deuai miloedd i wrando’r pregethu; claddwyd Rowland yn y pentref, lle mae cofeb iddo; codwyd capeli mwy yn ei le yn 1764 ac 1814; gwelodd Llangeitho ddiwygiadau pellach yn y ganrif honno, y cryfaf yn 1762, â gorfoleddu, dawnsio a neidio o lawenydd, ac ysgrifennodd William Williams Pantycelyn i amddiffyn y dathlu; credir bod y bardd Dafydd Llwyd Mathau (tua 1601–1629) yn hanu o ardal Llangeitho; enwir yr eglwys a’r plwyf ar ôl Sant Ceitho, a dywedir bod dŵr Ffynnon Geitho yn oer yn yr haf ac yn gynnes yn y gaeaf; y cofnod cyntaf o ysgol yn y pentref yw ysgol Fethodistaidd Galfinaidd a sefydlwyd yn 1821.Llangeitho ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Llangeitho, pentref a chymuned yng nghanolbarth Ceredigion, ym mhen uchaf Dyffryn Aeron ar lan ddwyreiniol afon Aeron, ar groesffordd ar y B4342, 7 milltir i’r gogledd o Lanbedr Pont Steffan; am ganrifoedd yn gadarnle i’r iaith Gymraeg; enwog yn hanes Cymru fel cartref y diwygiwr Methodistaidd Daniel Rowland, a fu’n gurad yn Nantcwnlle a Llangeitho; cododd gapel yn Llangeitho yn 1760 a ddaeth yn adnabyddus ledled Cymru fel canolfan Fethodistaidd, a thyrrai pobl yn eu miloedd o bob rhan o’r wlad i wrando arno’n pregethu; fe’i claddwyd yn y pentref, lle mae cofgolofn iddo; enwir yr eglwys ar ôl Sant Ceitho, a cheir Ffynnon Geitho gerllaw; yng nghyffiniau’r pentref mae plasdy’r Cwrt Mawr, lle casglodd yr hynafiaethydd J. H. Davies y casgliad gwerthfawr o lawysgrifau Cymraeg a adwaenir fel Llawysgrifau Cwrtmawr, a roddodd i Lyfrgell Genedlaethol Cymru.
Daniel Rowland
Roedd Daniel Rowland yn gurad Llangeitho a Nantcwnlle. Tua 1735 trodd pregethu Griffith Jones, Llanddowror, ei fywyd, ac am 55 mlynedd bu’n un o brif bregethwyr Cymru, ac yn un o arweinwyr y diwygiad Methodistaidd gyda Howel Harris a William Williams.FfynonellauDaniel Rowland (preacher) ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Rowland (1713 – 16 Hydref 1790), un o ffigyrau pennaf diwygiad y Methodistiaid Calfinaidd yng Nghymru gyda Howell Harris a’r emynydd William Williams, ac am 55 mlynedd un o brif efengylwyr Cymru; ganed yn Nantcwnlle, Ceredigion; curad Nantcwnlle a Llangeitho am y rhan fwyaf o’i oes; wedi ei dröedigaeth dan Griffith Jones, Llanddowror, yn 1735 daeth yn enwog fel pregethwr a gwnaeth Langeitho yn ganolfan gofiadwy i Fethodistiaeth Galfinaidd yng Nghymru; roedd colli ei guradiaeth yn Nantcwnlle tua 1763 yn amhoblogaidd gyda’r plwyfolion; sefydlodd achos Methodistaidd yn Llangeitho, ac erbyn 1770 dywedid ei fod yn denu cynulleidfaoedd o dros fil, fel y bu’n rhaid iddo bregethu yn yr awyr agored; wrth i’w weinidogaeth aeddfedu rhoddodd fwy o bwyslais ar waith achubol Crist ar y Groes; ystyrid ei ddiwinyddiaeth a’i gymeriad yn gyson a sefydlog; un o’i bregethau enwocaf yw ‘Llais y Prynwr’; roedd y nofelydd Allen Raine yn un o’i or-wyrion.Rowland, Daniel (1713–1790), Methodist cleric ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 1713 ym Mhantybeudy, Nantcwnlle; argyhoeddiad tua 1735 dan Griffith Jones; Llangeitho yn ganolfan Methodistiaeth Cymru, gyda miloedd ar Suliau cymun; collodd ei guradiaeth tua 1763; bu farw 16 Hydref 1790, a’i gladdu yn Llangeitho.Daniel Rowland ↗Wicipedia CymraegDaniel Rowland, Llangeitho (1713 – 16 Hydref 1790), un o arweinwyr y diwygiad Methodistaidd yng Nghymru yn y ddeunawfed ganrif, ynghyd â William Williams a Howel Harris; cafodd dröedigaeth wrth wrando ar Griffith Jones tua 1735; ‘dros y Mynydd Bach’ y byddai pererinion o mor bell i’r gogledd ag Arfon a Llŷn yn dod i wrando ar bregethu Daniel Rowland yn Llangeitho; roedd ffynnon ar lethrau’r Mynydd tua dwy filltir o Langeitho lle byddent yn ymgynnull i gael lluniaeth, diod a gorffwys ar ôl teithio trwy’r nos dros y Mynydd; byddent yn dod o Sir Gaernarfon bob ail fis gan hurio cychod pysgota o Aberdaron, Abersoch, Pwllheli neu Borthmadog i Aberystwyth, gan gychwyn eu taith ddydd Gwener; ar y Sadwrn cerddent o Aber i Langeitho dros y Mynydd Bach a dychwelyd yr un ffordd nos Sul (Henry Hughes, Trefecca, Llangeitho a’r Bala, 1896).
Dros y Mynydd Bach
Deuai pererinion o mor bell ag Arfon a Llŷn. Bob yn ail fis hwylient mewn cychod pysgota o Aberdaron, Abersoch, Pwllheli neu Borthmadog i Aberystwyth, cerdded ar y Sadwrn dros y Mynydd Bach i Langeitho, gorffwys wrth ffynnon ar y mynydd, a dychwelyd yr un ffordd nos Sul.FfynhonnellDaniel Rowland ↗Wicipedia CymraegDaniel Rowland, Llangeitho (1713 – 16 Hydref 1790), un o arweinwyr y diwygiad Methodistaidd yng Nghymru yn y ddeunawfed ganrif, ynghyd â William Williams a Howel Harris; cafodd dröedigaeth wrth wrando ar Griffith Jones tua 1735; ‘dros y Mynydd Bach’ y byddai pererinion o mor bell i’r gogledd ag Arfon a Llŷn yn dod i wrando ar bregethu Daniel Rowland yn Llangeitho; roedd ffynnon ar lethrau’r Mynydd tua dwy filltir o Langeitho lle byddent yn ymgynnull i gael lluniaeth, diod a gorffwys ar ôl teithio trwy’r nos dros y Mynydd; byddent yn dod o Sir Gaernarfon bob ail fis gan hurio cychod pysgota o Aberdaron, Abersoch, Pwllheli neu Borthmadog i Aberystwyth, gan gychwyn eu taith ddydd Gwener; ar y Sadwrn cerddent o Aber i Langeitho dros y Mynydd Bach a dychwelyd yr un ffordd nos Sul (Henry Hughes, Trefecca, Llangeitho a’r Bala, 1896).
Y capel yn Llangeitho
Tua 1760 codwyd capel i Rowland yn y pentref, a daeth yn adnabyddus drwy Gymru; dilynodd capeli mwy yn 1764 ac 1814. Erbyn 1770 dywedid bod ei gynulleidfaoedd dros fil, fel y bu’n rhaid iddo bregethu yn yr awyr agored.FfynonellauLlangeitho ↗Wikipedia (Saesneg)Llangeitho, pentref a chymuned ar afon Aeron uchaf yng Ngheredigion, tua phedair milltir i’r gorllewin o Dregaron; cysylltir ef â Daniel Rowland a’r diwygiad Methodistaidd Cymreig yn y 18fed ganrif; bu Rowland yn gurad Llangeitho a Nantcwnlle; daeth capel y pentref, a godwyd yn 1760, yn enwog drwy Gymru fel canolfan Fethodistaidd Galfinaidd, a deuai miloedd i wrando’r pregethu; claddwyd Rowland yn y pentref, lle mae cofeb iddo; codwyd capeli mwy yn ei le yn 1764 ac 1814; gwelodd Llangeitho ddiwygiadau pellach yn y ganrif honno, y cryfaf yn 1762, â gorfoleddu, dawnsio a neidio o lawenydd, ac ysgrifennodd William Williams Pantycelyn i amddiffyn y dathlu; credir bod y bardd Dafydd Llwyd Mathau (tua 1601–1629) yn hanu o ardal Llangeitho; enwir yr eglwys a’r plwyf ar ôl Sant Ceitho, a dywedir bod dŵr Ffynnon Geitho yn oer yn yr haf ac yn gynnes yn y gaeaf; y cofnod cyntaf o ysgol yn y pentref yw ysgol Fethodistaidd Galfinaidd a sefydlwyd yn 1821.Statue of Daniel Rowland at Capel Gwynfil, Llangeitho ↗British Listed Buildings, o restriad Cadw (9918) (Saesneg)Cerflun marmor gwyn bron maint bywyd o 1883 gan Edward Griffiths o Gaer, o flaen Capel Gwynfil; sefydlodd Rowland y capel tua 1760.Daniel Rowland (preacher) ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Rowland (1713 – 16 Hydref 1790), un o ffigyrau pennaf diwygiad y Methodistiaid Calfinaidd yng Nghymru gyda Howell Harris a’r emynydd William Williams, ac am 55 mlynedd un o brif efengylwyr Cymru; ganed yn Nantcwnlle, Ceredigion; curad Nantcwnlle a Llangeitho am y rhan fwyaf o’i oes; wedi ei dröedigaeth dan Griffith Jones, Llanddowror, yn 1735 daeth yn enwog fel pregethwr a gwnaeth Langeitho yn ganolfan gofiadwy i Fethodistiaeth Galfinaidd yng Nghymru; roedd colli ei guradiaeth yn Nantcwnlle tua 1763 yn amhoblogaidd gyda’r plwyfolion; sefydlodd achos Methodistaidd yn Llangeitho, ac erbyn 1770 dywedid ei fod yn denu cynulleidfaoedd o dros fil, fel y bu’n rhaid iddo bregethu yn yr awyr agored; wrth i’w weinidogaeth aeddfedu rhoddodd fwy o bwyslais ar waith achubol Crist ar y Groes; ystyrid ei ddiwinyddiaeth a’i gymeriad yn gyson a sefydlog; un o’i bregethau enwocaf yw ‘Llais y Prynwr’; roedd y nofelydd Allen Raine yn un o’i or-wyrion.
Neidio o lawenydd
Daeth y diwygiad cryfaf yn 1762, â gorfoleddu, dawnsio a neidio o lawenydd, ac ysgrifennodd William Williams Pantycelyn i’w amddiffyn. Ymhlith y rhai a drowyd gan bregethu Rowland roedd y Thomas Charles ifanc o’r Bala.FfynonellauLlangeitho ↗Wikipedia (Saesneg)Llangeitho, pentref a chymuned ar afon Aeron uchaf yng Ngheredigion, tua phedair milltir i’r gorllewin o Dregaron; cysylltir ef â Daniel Rowland a’r diwygiad Methodistaidd Cymreig yn y 18fed ganrif; bu Rowland yn gurad Llangeitho a Nantcwnlle; daeth capel y pentref, a godwyd yn 1760, yn enwog drwy Gymru fel canolfan Fethodistaidd Galfinaidd, a deuai miloedd i wrando’r pregethu; claddwyd Rowland yn y pentref, lle mae cofeb iddo; codwyd capeli mwy yn ei le yn 1764 ac 1814; gwelodd Llangeitho ddiwygiadau pellach yn y ganrif honno, y cryfaf yn 1762, â gorfoleddu, dawnsio a neidio o lawenydd, ac ysgrifennodd William Williams Pantycelyn i amddiffyn y dathlu; credir bod y bardd Dafydd Llwyd Mathau (tua 1601–1629) yn hanu o ardal Llangeitho; enwir yr eglwys a’r plwyf ar ôl Sant Ceitho, a dywedir bod dŵr Ffynnon Geitho yn oer yn yr haf ac yn gynnes yn y gaeaf; y cofnod cyntaf o ysgol yn y pentref yw ysgol Fethodistaidd Galfinaidd a sefydlwyd yn 1821.Thomas Charles ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed 14 Hydref 1755 ym mhlwyf Llanfihangel Abercywyn ger Sanclêr; cafodd dröedigaeth yn ddwy ar bymtheg dan bregeth gan Daniel Rowland; astudiodd dan John Newton yn Olney yn 1777; casglai blant tlawd y Bala i’w dŷ i’w dysgu, nes bod cymaint ohonynt fel y bu raid defnyddio’r capel; anfonid athrawon wedi’u hyfforddi i ardal am chwe mis; yn 1786 roedd ganddo saith athro, yn 1787 ddeuddeg, yn 1789 bymtheg ac yn 1794 ugain; bu ei ysgol Sul gyntaf yn 1787; roedd William Wilberforce a Henry Thornton ymhlith y rhai a roddodd i’w gronfeydd; torrodd diwygiad grymus allan yn y Bala yn hydref 1791; yn 1800 cerddodd Mary Jones, merch bymtheg oed, 26 milltir o’i chartref i gael un o’i Feiblau; ar 7 Rhagfyr 1802 siaradodd â phwyllgor y Gymdeithas Draethodau am Feiblau i Gymru; sefydlwyd y Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor ar 7 Mawrth 1804; ymddangosodd ei Thestament Newydd Cymraeg cyntaf ar 6 Mai 1806 a’r Beibl ar 7 Mai 1807, y ddau dan olygiaeth Charles; mae ei Eiriadur Ysgrythyrol mewn pedair cyfrol (1805–1811) yn dal yn safon yn ei faes yn Gymraeg; yn 1807 aeth i Iwerddon dros y London Hibernian Society; ei syniad ef oedd y Gaelic School Society (1811) yn yr Ucheldiroedd; bu farw ym mis Hydref 1814, naw diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 59, a’i gladdu yn Llanycil; fe’i hystyrir yn gwbl gywir yn un o wneuthurwyr y Gymru fodern; ei or-ŵyr Thomas Charles Edwards oedd prifathro cyntaf Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth.
Ymweld
Mae Rowland yn gorwedd yn y pentref, ac o flaen Capel Gwynfil saif ei gerflun marmor o 1883 gan Edward Griffiths o Gaer. Gerllaw mae plasdy’r Cwrt Mawr, lle casglodd J. H. Davies Lawysgrifau Cwrtmawr, sydd bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.FfynonellauLlangeitho ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Llangeitho, pentref a chymuned yng nghanolbarth Ceredigion, ym mhen uchaf Dyffryn Aeron ar lan ddwyreiniol afon Aeron, ar groesffordd ar y B4342, 7 milltir i’r gogledd o Lanbedr Pont Steffan; am ganrifoedd yn gadarnle i’r iaith Gymraeg; enwog yn hanes Cymru fel cartref y diwygiwr Methodistaidd Daniel Rowland, a fu’n gurad yn Nantcwnlle a Llangeitho; cododd gapel yn Llangeitho yn 1760 a ddaeth yn adnabyddus ledled Cymru fel canolfan Fethodistaidd, a thyrrai pobl yn eu miloedd o bob rhan o’r wlad i wrando arno’n pregethu; fe’i claddwyd yn y pentref, lle mae cofgolofn iddo; enwir yr eglwys ar ôl Sant Ceitho, a cheir Ffynnon Geitho gerllaw; yng nghyffiniau’r pentref mae plasdy’r Cwrt Mawr, lle casglodd yr hynafiaethydd J. H. Davies y casgliad gwerthfawr o lawysgrifau Cymraeg a adwaenir fel Llawysgrifau Cwrtmawr, a roddodd i Lyfrgell Genedlaethol Cymru.Statue of Daniel Rowland at Capel Gwynfil, Llangeitho ↗British Listed Buildings, o restriad Cadw (9918) (Saesneg)Cerflun marmor gwyn bron maint bywyd o 1883 gan Edward Griffiths o Gaer, o flaen Capel Gwynfil; sefydlodd Rowland y capel tua 1760.
Pobl y lle hwn
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


