Edward Lhuyd
Naturiaethwr ac ieithydd (wedi’i gofnodi)Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward Lhuyd
1713–1790
Gyda Howel Harris, arweinydd y diwygiad Methodistaidd yng Nghymru. Cerddai miloedd ar draws Cymru i’w glywed yn pregethu yn Llangeitho yng Ngheredigion.
Llun: Y Bala o’r awyr, a Llyn Tegid yn ymestyn y tu ôl i’r dref · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Daniel Rowland o Langeitho oedd pregethwr mwyaf y diwygiad Methodistaidd yng Nghymru. Am fwy na hanner canrif denodd filoedd i bentref bach ym mryniau Ceredigion, nes i Langeitho ddod yn galon Methodistiaeth Cymru, a chyda Howell Harris a William Williams Pantycelyn newidiodd fywyd ysbrydol ei genedl.FfynonellauDaniel Rowland (preacher) ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Rowland (1713 – 16 Hydref 1790), un o ffigyrau pennaf diwygiad y Methodistiaid Calfinaidd yng Nghymru gyda Howell Harris a’r emynydd William Williams, ac am 55 mlynedd un o brif efengylwyr Cymru; ganed yn Nantcwnlle, Ceredigion; curad Nantcwnlle a Llangeitho am y rhan fwyaf o’i oes; wedi ei dröedigaeth dan Griffith Jones, Llanddowror, yn 1735 daeth yn enwog fel pregethwr a gwnaeth Langeitho yn ganolfan gofiadwy i Fethodistiaeth Galfinaidd yng Nghymru; roedd colli ei guradiaeth yn Nantcwnlle tua 1763 yn amhoblogaidd gyda’r plwyfolion; sefydlodd achos Methodistaidd yn Llangeitho, ac erbyn 1770 dywedid ei fod yn denu cynulleidfaoedd o dros fil, fel y bu’n rhaid iddo bregethu yn yr awyr agored; wrth i’w weinidogaeth aeddfedu rhoddodd fwy o bwyslais ar waith achubol Crist ar y Groes; ystyrid ei ddiwinyddiaeth a’i gymeriad yn gyson a sefydlog; un o’i bregethau enwocaf yw ‘Llais y Prynwr’; roedd y nofelydd Allen Raine yn un o’i or-wyrion.Rowland, Daniel (1713 – 1790), Methodist cleric ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Ganed ym Mhantybeudy, Nantcwnlle, Ceredigion, mab Daniel a Janet Rowland, a’i dad yn dal bywoliaeth Nantcwnlle a Llangeitho; yn ôl traddodiad cafodd ysgol yn ysgol ramadeg Henffordd; urddwyd yn ddiacon yn 1734 ac yn offeiriad yn 1735, a daeth yn gurad i’w frawd John yn y plwyfi hynny; yn 1734 priododd Eleanor Davies o Gaer-llugest; tua 1735 fe’i hysgydwyd yn ddwfn dan weinidogaeth Griffith Jones a dechreuodd daranu yn erbyn pechod, nes iddo, ar gyngor Philip Pugh, bregethu gras yn hytrach na’r ddeddf; teithiodd ar hyd a lled y wlad ac yn 1737 cyfarfu â Howel Harris, ac ymunodd y ddau i yrru ymlaen y diwygiad Methodistaidd mawr yng Nghymru; o 1752 arweiniai ‘bobl Rowland’, fel y gelwid ei ddilynwyr; cododd dŷ cwrdd ger eglwys blwyf Llangeitho; tua 1763 collodd ei guradiaeth, ac yn 1767 apeliodd plwyfolion Nantcwnlle yn ofer am ei gael yn ôl; o hynny ymlaen dewisodd aros gyda’i bobl yn yr ‘Eglwys Newydd’ yn Llangeitho, er iddo gael cynnig bywoliaeth gysurus Trefdraeth, Sir Benfro, yn 1769; bu farw 16 Hydref 1790 a’i gladdu yn Llangeitho ar 20 Hydref, ‘yn 77 oed’; yn bregethwr yn anad dim, gwnaeth Langeitho am amser hir yn Fecca’r Methodistiaid Cymreig, lle tyrrai miloedd o bob cwr ar Sul y Cymun, a bu iddo ddylanwad dwfn ar fywyd ysbrydol ei genhedlaeth; ymddangosodd llyfrau o’i bregethau yn 1739, 1762, 1772 a 1775, rhai wedi eu cyfieithu i’r Saesneg yn 1774, 1775 a 1788; ysgrifennodd emynau i’r casgliadau cynnar, gan gynnwys Hymnau Duwiol (1744, 1745), ac roedd yn arloeswr yr emyn Cymraeg cyn i William Williams Pantycelyn ddechrau emynydda; cyfieithodd Holy War Bunyan i’r Gymraeg yn 1744, a llyfrau eraill.Daniel Rowland ↗Wicipedia CymraegDaniel Rowland, Llangeitho (1713 – 16 Hydref 1790), un o arweinwyr y diwygiad Methodistaidd yng Nghymru yn y ddeunawfed ganrif, ynghyd â William Williams a Howel Harris; cafodd dröedigaeth wrth wrando ar Griffith Jones tua 1735; ‘dros y Mynydd Bach’ y byddai pererinion o mor bell i’r gogledd ag Arfon a Llŷn yn dod i wrando ar bregethu Daniel Rowland yn Llangeitho; roedd ffynnon ar lethrau’r Mynydd tua dwy filltir o Langeitho lle byddent yn ymgynnull i gael lluniaeth, diod a gorffwys ar ôl teithio trwy’r nos dros y Mynydd; byddent yn dod o Sir Gaernarfon bob ail fis gan hurio cychod pysgota o Aberdaron, Abersoch, Pwllheli neu Borthmadog i Aberystwyth, gan gychwyn eu taith ddydd Gwener; ar y Sadwrn cerddent o Aber i Langeitho dros y Mynydd Bach a dychwelyd yr un ffordd nos Sul (Henry Hughes, Trefecca, Llangeitho a’r Bala, 1896).
| Ganed | 1713, Pantybeudy, Nantcwnlle |
|---|---|
| Ei urddo | Diacon 1734, offeiriad 1735 |
| Trobwynt | Tua 1735, dan Griffith Jones |
| Ei gyd-arweinwyr | Howell Harris a William Williams |
| Ei eglwys | Llangeitho, Ceredigion |
| Bu farw | 16 Hydref 1790 |
Ganed Daniel yn 1713 ym Mhantybeudy ym mhlwyf Nantcwnlle, Ceredigion, mab Daniel a Janet Rowland; daliai ei dad fywiolaethau Nantcwnlle a Llangeitho. Yn ôl traddodiad cafodd ysgol yn Henffordd. Wedi ei urddo’n ddiacon yn 1734 ac yn offeiriad yn 1735, daeth yn gurad yn y ddau blwyf hynny, ac yn 1734 priododd Eleanor Davies o Gaer-llugest.FfynonellauRowland, Daniel (1713 – 1790), Methodist cleric ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Ganed ym Mhantybeudy, Nantcwnlle, Ceredigion, mab Daniel a Janet Rowland, a’i dad yn dal bywoliaeth Nantcwnlle a Llangeitho; yn ôl traddodiad cafodd ysgol yn ysgol ramadeg Henffordd; urddwyd yn ddiacon yn 1734 ac yn offeiriad yn 1735, a daeth yn gurad i’w frawd John yn y plwyfi hynny; yn 1734 priododd Eleanor Davies o Gaer-llugest; tua 1735 fe’i hysgydwyd yn ddwfn dan weinidogaeth Griffith Jones a dechreuodd daranu yn erbyn pechod, nes iddo, ar gyngor Philip Pugh, bregethu gras yn hytrach na’r ddeddf; teithiodd ar hyd a lled y wlad ac yn 1737 cyfarfu â Howel Harris, ac ymunodd y ddau i yrru ymlaen y diwygiad Methodistaidd mawr yng Nghymru; o 1752 arweiniai ‘bobl Rowland’, fel y gelwid ei ddilynwyr; cododd dŷ cwrdd ger eglwys blwyf Llangeitho; tua 1763 collodd ei guradiaeth, ac yn 1767 apeliodd plwyfolion Nantcwnlle yn ofer am ei gael yn ôl; o hynny ymlaen dewisodd aros gyda’i bobl yn yr ‘Eglwys Newydd’ yn Llangeitho, er iddo gael cynnig bywoliaeth gysurus Trefdraeth, Sir Benfro, yn 1769; bu farw 16 Hydref 1790 a’i gladdu yn Llangeitho ar 20 Hydref, ‘yn 77 oed’; yn bregethwr yn anad dim, gwnaeth Langeitho am amser hir yn Fecca’r Methodistiaid Cymreig, lle tyrrai miloedd o bob cwr ar Sul y Cymun, a bu iddo ddylanwad dwfn ar fywyd ysbrydol ei genhedlaeth; ymddangosodd llyfrau o’i bregethau yn 1739, 1762, 1772 a 1775, rhai wedi eu cyfieithu i’r Saesneg yn 1774, 1775 a 1788; ysgrifennodd emynau i’r casgliadau cynnar, gan gynnwys Hymnau Duwiol (1744, 1745), ac roedd yn arloeswr yr emyn Cymraeg cyn i William Williams Pantycelyn ddechrau emynydda; cyfieithodd Holy War Bunyan i’r Gymraeg yn 1744, a llyfrau eraill.Daniel Rowland (preacher) ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Rowland (1713 – 16 Hydref 1790), un o ffigyrau pennaf diwygiad y Methodistiaid Calfinaidd yng Nghymru gyda Howell Harris a’r emynydd William Williams, ac am 55 mlynedd un o brif efengylwyr Cymru; ganed yn Nantcwnlle, Ceredigion; curad Nantcwnlle a Llangeitho am y rhan fwyaf o’i oes; wedi ei dröedigaeth dan Griffith Jones, Llanddowror, yn 1735 daeth yn enwog fel pregethwr a gwnaeth Langeitho yn ganolfan gofiadwy i Fethodistiaeth Galfinaidd yng Nghymru; roedd colli ei guradiaeth yn Nantcwnlle tua 1763 yn amhoblogaidd gyda’r plwyfolion; sefydlodd achos Methodistaidd yn Llangeitho, ac erbyn 1770 dywedid ei fod yn denu cynulleidfaoedd o dros fil, fel y bu’n rhaid iddo bregethu yn yr awyr agored; wrth i’w weinidogaeth aeddfedu rhoddodd fwy o bwyslais ar waith achubol Crist ar y Groes; ystyrid ei ddiwinyddiaeth a’i gymeriad yn gyson a sefydlog; un o’i bregethau enwocaf yw ‘Llais y Prynwr’; roedd y nofelydd Allen Raine yn un o’i or-wyrion.
Tua 1735 clywodd y mawr Griffith Jones o Landdowror yn pregethu, a newidiwyd ei fywyd. Ar y dechrau taranai yn erbyn pechod a barn Duw, ond ar gyngor Philip Pugh daeth i bregethu gras, ac wrth i’w weinidogaeth aeddfedu soniai fwyfwy am waith achubol Crist ar y Groes. Yn 1737 cyfarfu â Howell Harris, a gyda’i gilydd gyrasant y diwygiad mawr yng Nghymru yn ei flaen.FfynonellauRowland, Daniel (1713 – 1790), Methodist cleric ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Ganed ym Mhantybeudy, Nantcwnlle, Ceredigion, mab Daniel a Janet Rowland, a’i dad yn dal bywoliaeth Nantcwnlle a Llangeitho; yn ôl traddodiad cafodd ysgol yn ysgol ramadeg Henffordd; urddwyd yn ddiacon yn 1734 ac yn offeiriad yn 1735, a daeth yn gurad i’w frawd John yn y plwyfi hynny; yn 1734 priododd Eleanor Davies o Gaer-llugest; tua 1735 fe’i hysgydwyd yn ddwfn dan weinidogaeth Griffith Jones a dechreuodd daranu yn erbyn pechod, nes iddo, ar gyngor Philip Pugh, bregethu gras yn hytrach na’r ddeddf; teithiodd ar hyd a lled y wlad ac yn 1737 cyfarfu â Howel Harris, ac ymunodd y ddau i yrru ymlaen y diwygiad Methodistaidd mawr yng Nghymru; o 1752 arweiniai ‘bobl Rowland’, fel y gelwid ei ddilynwyr; cododd dŷ cwrdd ger eglwys blwyf Llangeitho; tua 1763 collodd ei guradiaeth, ac yn 1767 apeliodd plwyfolion Nantcwnlle yn ofer am ei gael yn ôl; o hynny ymlaen dewisodd aros gyda’i bobl yn yr ‘Eglwys Newydd’ yn Llangeitho, er iddo gael cynnig bywoliaeth gysurus Trefdraeth, Sir Benfro, yn 1769; bu farw 16 Hydref 1790 a’i gladdu yn Llangeitho ar 20 Hydref, ‘yn 77 oed’; yn bregethwr yn anad dim, gwnaeth Langeitho am amser hir yn Fecca’r Methodistiaid Cymreig, lle tyrrai miloedd o bob cwr ar Sul y Cymun, a bu iddo ddylanwad dwfn ar fywyd ysbrydol ei genhedlaeth; ymddangosodd llyfrau o’i bregethau yn 1739, 1762, 1772 a 1775, rhai wedi eu cyfieithu i’r Saesneg yn 1774, 1775 a 1788; ysgrifennodd emynau i’r casgliadau cynnar, gan gynnwys Hymnau Duwiol (1744, 1745), ac roedd yn arloeswr yr emyn Cymraeg cyn i William Williams Pantycelyn ddechrau emynydda; cyfieithodd Holy War Bunyan i’r Gymraeg yn 1744, a llyfrau eraill.Daniel Rowland (preacher) ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Rowland (1713 – 16 Hydref 1790), un o ffigyrau pennaf diwygiad y Methodistiaid Calfinaidd yng Nghymru gyda Howell Harris a’r emynydd William Williams, ac am 55 mlynedd un o brif efengylwyr Cymru; ganed yn Nantcwnlle, Ceredigion; curad Nantcwnlle a Llangeitho am y rhan fwyaf o’i oes; wedi ei dröedigaeth dan Griffith Jones, Llanddowror, yn 1735 daeth yn enwog fel pregethwr a gwnaeth Langeitho yn ganolfan gofiadwy i Fethodistiaeth Galfinaidd yng Nghymru; roedd colli ei guradiaeth yn Nantcwnlle tua 1763 yn amhoblogaidd gyda’r plwyfolion; sefydlodd achos Methodistaidd yn Llangeitho, ac erbyn 1770 dywedid ei fod yn denu cynulleidfaoedd o dros fil, fel y bu’n rhaid iddo bregethu yn yr awyr agored; wrth i’w weinidogaeth aeddfedu rhoddodd fwy o bwyslais ar waith achubol Crist ar y Groes; ystyrid ei ddiwinyddiaeth a’i gymeriad yn gyson a sefydlog; un o’i bregethau enwocaf yw ‘Llais y Prynwr’; roedd y nofelydd Allen Raine yn un o’i or-wyrion.Howell Harris ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 23 Ionawr 1714 yn Nhrefeca ger Talgarth; daeth ei dröedigaeth yn 1735, rhwng Sul y Blodau a’r Sulgwyn; wedi gwrthod ei ordeinio, aeth yn bregethwr teithiol, y pregethwr awyr agored Methodistaidd cyntaf; gyda Daniel Rowland taniodd ddiwygiad Methodistaidd Cymru yn y ddeunawfed ganrif; pan bregethai wrth ochr George Whitefield, siaradai Whitefield yn Saesneg a Harris yn Gymraeg; ciliodd i Drefeca yn 1750 a sefydlu Teulu Trefeca yno, ar batrwm y Morafiaid; bu farw yn 1773 a dywedir i ryw 20,000 o bobl ddod i’w angladd yn Nhalgarth.
Teithiai Rowland ar hyd a lled y wlad yn pregethu, ond Llangeitho oedd ei gartref a’i bulpud. Erbyn 1770 dywedid bod ei gynulleidfaoedd dros fil, gormod i unrhyw adeilad, fel y pregethai yn yr awyr agored. Ar Sul y Cymun tyrrai miloedd yno o bob cwr o Gymru, ac am flynyddoedd lawer Llangeitho oedd Mecca’r Methodistiaid Cymreig.FfynonellauDaniel Rowland (preacher) ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Rowland (1713 – 16 Hydref 1790), un o ffigyrau pennaf diwygiad y Methodistiaid Calfinaidd yng Nghymru gyda Howell Harris a’r emynydd William Williams, ac am 55 mlynedd un o brif efengylwyr Cymru; ganed yn Nantcwnlle, Ceredigion; curad Nantcwnlle a Llangeitho am y rhan fwyaf o’i oes; wedi ei dröedigaeth dan Griffith Jones, Llanddowror, yn 1735 daeth yn enwog fel pregethwr a gwnaeth Langeitho yn ganolfan gofiadwy i Fethodistiaeth Galfinaidd yng Nghymru; roedd colli ei guradiaeth yn Nantcwnlle tua 1763 yn amhoblogaidd gyda’r plwyfolion; sefydlodd achos Methodistaidd yn Llangeitho, ac erbyn 1770 dywedid ei fod yn denu cynulleidfaoedd o dros fil, fel y bu’n rhaid iddo bregethu yn yr awyr agored; wrth i’w weinidogaeth aeddfedu rhoddodd fwy o bwyslais ar waith achubol Crist ar y Groes; ystyrid ei ddiwinyddiaeth a’i gymeriad yn gyson a sefydlog; un o’i bregethau enwocaf yw ‘Llais y Prynwr’; roedd y nofelydd Allen Raine yn un o’i or-wyrion.Rowland, Daniel (1713 – 1790), Methodist cleric ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Ganed ym Mhantybeudy, Nantcwnlle, Ceredigion, mab Daniel a Janet Rowland, a’i dad yn dal bywoliaeth Nantcwnlle a Llangeitho; yn ôl traddodiad cafodd ysgol yn ysgol ramadeg Henffordd; urddwyd yn ddiacon yn 1734 ac yn offeiriad yn 1735, a daeth yn gurad i’w frawd John yn y plwyfi hynny; yn 1734 priododd Eleanor Davies o Gaer-llugest; tua 1735 fe’i hysgydwyd yn ddwfn dan weinidogaeth Griffith Jones a dechreuodd daranu yn erbyn pechod, nes iddo, ar gyngor Philip Pugh, bregethu gras yn hytrach na’r ddeddf; teithiodd ar hyd a lled y wlad ac yn 1737 cyfarfu â Howel Harris, ac ymunodd y ddau i yrru ymlaen y diwygiad Methodistaidd mawr yng Nghymru; o 1752 arweiniai ‘bobl Rowland’, fel y gelwid ei ddilynwyr; cododd dŷ cwrdd ger eglwys blwyf Llangeitho; tua 1763 collodd ei guradiaeth, ac yn 1767 apeliodd plwyfolion Nantcwnlle yn ofer am ei gael yn ôl; o hynny ymlaen dewisodd aros gyda’i bobl yn yr ‘Eglwys Newydd’ yn Llangeitho, er iddo gael cynnig bywoliaeth gysurus Trefdraeth, Sir Benfro, yn 1769; bu farw 16 Hydref 1790 a’i gladdu yn Llangeitho ar 20 Hydref, ‘yn 77 oed’; yn bregethwr yn anad dim, gwnaeth Langeitho am amser hir yn Fecca’r Methodistiaid Cymreig, lle tyrrai miloedd o bob cwr ar Sul y Cymun, a bu iddo ddylanwad dwfn ar fywyd ysbrydol ei genhedlaeth; ymddangosodd llyfrau o’i bregethau yn 1739, 1762, 1772 a 1775, rhai wedi eu cyfieithu i’r Saesneg yn 1774, 1775 a 1788; ysgrifennodd emynau i’r casgliadau cynnar, gan gynnwys Hymnau Duwiol (1744, 1745), ac roedd yn arloeswr yr emyn Cymraeg cyn i William Williams Pantycelyn ddechrau emynydda; cyfieithodd Holy War Bunyan i’r Gymraeg yn 1744, a llyfrau eraill.
Deuai pererinion hyd yn oed o Arfon a Llŷn. Bob ail fis hurient gychod pysgota yn Aberdaron, Abersoch, Pwllheli neu Borthmadog a hwylio i Aberystwyth ddydd Gwener. Ar y Sadwrn cerddent dros y Mynydd Bach i Langeitho, gan orffwys wrth ffynnon ar y mynydd ddwy filltir o’r pentref, ac aent adref yr un ffordd nos Sul.FfynhonnellDaniel Rowland ↗Wicipedia CymraegDaniel Rowland, Llangeitho (1713 – 16 Hydref 1790), un o arweinwyr y diwygiad Methodistaidd yng Nghymru yn y ddeunawfed ganrif, ynghyd â William Williams a Howel Harris; cafodd dröedigaeth wrth wrando ar Griffith Jones tua 1735; ‘dros y Mynydd Bach’ y byddai pererinion o mor bell i’r gogledd ag Arfon a Llŷn yn dod i wrando ar bregethu Daniel Rowland yn Llangeitho; roedd ffynnon ar lethrau’r Mynydd tua dwy filltir o Langeitho lle byddent yn ymgynnull i gael lluniaeth, diod a gorffwys ar ôl teithio trwy’r nos dros y Mynydd; byddent yn dod o Sir Gaernarfon bob ail fis gan hurio cychod pysgota o Aberdaron, Abersoch, Pwllheli neu Borthmadog i Aberystwyth, gan gychwyn eu taith ddydd Gwener; ar y Sadwrn cerddent o Aber i Langeitho dros y Mynydd Bach a dychwelyd yr un ffordd nos Sul (Henry Hughes, Trefecca, Llangeitho a’r Bala, 1896).
Tua 1763 cymerodd yr Eglwys ei guradiaeth oddi arno, ac ymbiliodd pobl Nantcwnlle yn ofer am ei gael yn ôl. Cododd dŷ cwrdd, yr Eglwys Newydd, ger eglwys blwyf Llangeitho, ac yno yr arhosodd gyda’i bobl, er iddo gael cynnig bywoliaeth gysurus Trefdraeth yn Sir Benfro yn 1769.FfynonellauRowland, Daniel (1713 – 1790), Methodist cleric ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Ganed ym Mhantybeudy, Nantcwnlle, Ceredigion, mab Daniel a Janet Rowland, a’i dad yn dal bywoliaeth Nantcwnlle a Llangeitho; yn ôl traddodiad cafodd ysgol yn ysgol ramadeg Henffordd; urddwyd yn ddiacon yn 1734 ac yn offeiriad yn 1735, a daeth yn gurad i’w frawd John yn y plwyfi hynny; yn 1734 priododd Eleanor Davies o Gaer-llugest; tua 1735 fe’i hysgydwyd yn ddwfn dan weinidogaeth Griffith Jones a dechreuodd daranu yn erbyn pechod, nes iddo, ar gyngor Philip Pugh, bregethu gras yn hytrach na’r ddeddf; teithiodd ar hyd a lled y wlad ac yn 1737 cyfarfu â Howel Harris, ac ymunodd y ddau i yrru ymlaen y diwygiad Methodistaidd mawr yng Nghymru; o 1752 arweiniai ‘bobl Rowland’, fel y gelwid ei ddilynwyr; cododd dŷ cwrdd ger eglwys blwyf Llangeitho; tua 1763 collodd ei guradiaeth, ac yn 1767 apeliodd plwyfolion Nantcwnlle yn ofer am ei gael yn ôl; o hynny ymlaen dewisodd aros gyda’i bobl yn yr ‘Eglwys Newydd’ yn Llangeitho, er iddo gael cynnig bywoliaeth gysurus Trefdraeth, Sir Benfro, yn 1769; bu farw 16 Hydref 1790 a’i gladdu yn Llangeitho ar 20 Hydref, ‘yn 77 oed’; yn bregethwr yn anad dim, gwnaeth Langeitho am amser hir yn Fecca’r Methodistiaid Cymreig, lle tyrrai miloedd o bob cwr ar Sul y Cymun, a bu iddo ddylanwad dwfn ar fywyd ysbrydol ei genhedlaeth; ymddangosodd llyfrau o’i bregethau yn 1739, 1762, 1772 a 1775, rhai wedi eu cyfieithu i’r Saesneg yn 1774, 1775 a 1788; ysgrifennodd emynau i’r casgliadau cynnar, gan gynnwys Hymnau Duwiol (1744, 1745), ac roedd yn arloeswr yr emyn Cymraeg cyn i William Williams Pantycelyn ddechrau emynydda; cyfieithodd Holy War Bunyan i’r Gymraeg yn 1744, a llyfrau eraill.Daniel Rowland (preacher) ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Rowland (1713 – 16 Hydref 1790), un o ffigyrau pennaf diwygiad y Methodistiaid Calfinaidd yng Nghymru gyda Howell Harris a’r emynydd William Williams, ac am 55 mlynedd un o brif efengylwyr Cymru; ganed yn Nantcwnlle, Ceredigion; curad Nantcwnlle a Llangeitho am y rhan fwyaf o’i oes; wedi ei dröedigaeth dan Griffith Jones, Llanddowror, yn 1735 daeth yn enwog fel pregethwr a gwnaeth Langeitho yn ganolfan gofiadwy i Fethodistiaeth Galfinaidd yng Nghymru; roedd colli ei guradiaeth yn Nantcwnlle tua 1763 yn amhoblogaidd gyda’r plwyfolion; sefydlodd achos Methodistaidd yn Llangeitho, ac erbyn 1770 dywedid ei fod yn denu cynulleidfaoedd o dros fil, fel y bu’n rhaid iddo bregethu yn yr awyr agored; wrth i’w weinidogaeth aeddfedu rhoddodd fwy o bwyslais ar waith achubol Crist ar y Groes; ystyrid ei ddiwinyddiaeth a’i gymeriad yn gyson a sefydlog; un o’i bregethau enwocaf yw ‘Llais y Prynwr’; roedd y nofelydd Allen Raine yn un o’i or-wyrion.
Daeth llyfrau o’i bregethau allan o 1739 ymlaen, a throswyd rhai i’r Saesneg. Un o’r enwocaf yw ‘Llais y Prynwr’. Ysgrifennodd emynau i gasgliadau cyntaf y Methodistiaid, yn arloeswr yr emyn Cymraeg cyn i Bantycelyn ddechrau, ac yn 1744 trodd Holy War Bunyan i’r Gymraeg. Bu farw ar 16 Hydref 1790 a’i gladdu yn Llangeitho, yn 77 oed.FfynonellauRowland, Daniel (1713 – 1790), Methodist cleric ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Ganed ym Mhantybeudy, Nantcwnlle, Ceredigion, mab Daniel a Janet Rowland, a’i dad yn dal bywoliaeth Nantcwnlle a Llangeitho; yn ôl traddodiad cafodd ysgol yn ysgol ramadeg Henffordd; urddwyd yn ddiacon yn 1734 ac yn offeiriad yn 1735, a daeth yn gurad i’w frawd John yn y plwyfi hynny; yn 1734 priododd Eleanor Davies o Gaer-llugest; tua 1735 fe’i hysgydwyd yn ddwfn dan weinidogaeth Griffith Jones a dechreuodd daranu yn erbyn pechod, nes iddo, ar gyngor Philip Pugh, bregethu gras yn hytrach na’r ddeddf; teithiodd ar hyd a lled y wlad ac yn 1737 cyfarfu â Howel Harris, ac ymunodd y ddau i yrru ymlaen y diwygiad Methodistaidd mawr yng Nghymru; o 1752 arweiniai ‘bobl Rowland’, fel y gelwid ei ddilynwyr; cododd dŷ cwrdd ger eglwys blwyf Llangeitho; tua 1763 collodd ei guradiaeth, ac yn 1767 apeliodd plwyfolion Nantcwnlle yn ofer am ei gael yn ôl; o hynny ymlaen dewisodd aros gyda’i bobl yn yr ‘Eglwys Newydd’ yn Llangeitho, er iddo gael cynnig bywoliaeth gysurus Trefdraeth, Sir Benfro, yn 1769; bu farw 16 Hydref 1790 a’i gladdu yn Llangeitho ar 20 Hydref, ‘yn 77 oed’; yn bregethwr yn anad dim, gwnaeth Langeitho am amser hir yn Fecca’r Methodistiaid Cymreig, lle tyrrai miloedd o bob cwr ar Sul y Cymun, a bu iddo ddylanwad dwfn ar fywyd ysbrydol ei genhedlaeth; ymddangosodd llyfrau o’i bregethau yn 1739, 1762, 1772 a 1775, rhai wedi eu cyfieithu i’r Saesneg yn 1774, 1775 a 1788; ysgrifennodd emynau i’r casgliadau cynnar, gan gynnwys Hymnau Duwiol (1744, 1745), ac roedd yn arloeswr yr emyn Cymraeg cyn i William Williams Pantycelyn ddechrau emynydda; cyfieithodd Holy War Bunyan i’r Gymraeg yn 1744, a llyfrau eraill.Daniel Rowland (preacher) ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel Rowland (1713 – 16 Hydref 1790), un o ffigyrau pennaf diwygiad y Methodistiaid Calfinaidd yng Nghymru gyda Howell Harris a’r emynydd William Williams, ac am 55 mlynedd un o brif efengylwyr Cymru; ganed yn Nantcwnlle, Ceredigion; curad Nantcwnlle a Llangeitho am y rhan fwyaf o’i oes; wedi ei dröedigaeth dan Griffith Jones, Llanddowror, yn 1735 daeth yn enwog fel pregethwr a gwnaeth Langeitho yn ganolfan gofiadwy i Fethodistiaeth Galfinaidd yng Nghymru; roedd colli ei guradiaeth yn Nantcwnlle tua 1763 yn amhoblogaidd gyda’r plwyfolion; sefydlodd achos Methodistaidd yn Llangeitho, ac erbyn 1770 dywedid ei fod yn denu cynulleidfaoedd o dros fil, fel y bu’n rhaid iddo bregethu yn yr awyr agored; wrth i’w weinidogaeth aeddfedu rhoddodd fwy o bwyslais ar waith achubol Crist ar y Groes; ystyrid ei ddiwinyddiaeth a’i gymeriad yn gyson a sefydlog; un o’i bregethau enwocaf yw ‘Llais y Prynwr’; roedd y nofelydd Allen Raine yn un o’i or-wyrion.
Ffynonellau a darllen pellach
Mae Hywel Harris a Daniel Rowland yn cychwyn mudiad sy’n ail-lunio crefydd, cerddoriaeth a gwleidyddiaeth Cymru.
Y diwygiad MethodistaiddCeidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward LhuydY clerigwr o Feirionnydd y mae ei Weledigaetheu y Bardd Cwsc (1703) yn un o glasuron mawr rhyddiaith Gymraeg.
Ellis WynneMab fferm o Fôn a ddaeth yn fathemategydd blaenllaw yn Llundain ac a roddodd y symbol π i’r byd.
William JonesJohn Roberts o Gasnewydd Bach yn Sir Benfro, capten môr-ladron mwyaf llwyddiannus oes yr hwyliau, a gipiodd dros 400 o longau.
Barti DduYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf