Edward Lhuyd
Naturiaethwr ac ieithydd (wedi’i gofnodi)Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward Lhuyd
1714–1773
Pregethwr tanbaid y diwygiad Methodistaidd a sefydlodd gymuned grefyddol yn Nhrefeca.
Llun: Y Bala o’r awyr, a Llyn Tegid yn ymestyn y tu ôl i’r dref · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Howel Harris o Drefeca oedd calon danllyd y diwygiad Methodistaidd yng Nghymru, y pregethwr Methodistaidd cyntaf i fynd â’r efengyl i’r awyr agored. Marchogodd hyd a lled Cymru yn pregethu yn Gymraeg, casglodd y dychweledigion i’r seiat, sefydlodd Deulu Trefeca, a deffrôdd genedl. Cred llawer mai ef oedd Cymro mwyaf ei oes.FfynonellauHowell Harris ↗Wikipedia (Saesneg)Efengylydd Methodistaidd Calfinaidd (23 Ionawr 1714 – 21 Gorffennaf 1773), un o brif arweinwyr y diwygiad Methodistaidd yng Nghymru gyda Daniel Rowland, William Williams Pantycelyn a George Whitefield; y pregethwr awyr agored Methodistaidd cyntaf; ganed yn Nhrefeca ger Talgarth, yr ieuengaf o bump o blant Howell Powel neu Harris, saer, a Susannah; cododd ei frawd Joseph i swydd yn y Bathdy Brenhinol, a daeth ei frawd Thomas yn Uchel Siryf Brycheiniog; priododd Anne Williams ar 18 Mai 1744, a fu’n aml yn rhannu yn ei genhadaeth ac yn teithio gydag ef; wedi ei droi yn 1735 gan bregeth Sul y Blodau Pryce Davies, cafodd lawenydd mawr yn y Cymun ar y Sulgwyn a dechreuodd ar unwaith gynnal cyfarfodydd yn ei gartref; ffurfiodd gymdeithasau elusennol i gynorthwyo’r tlodion a esgeuluswyd; cefnogwyd ef o 1738 gan Marmaduke Gwynne; cyfarfu â George Whitefield ym Mawrth 1739, ac roedd Whitefield wedi ysgrifennu ato yn Rhagfyr 1738, ‘Rwy’n dy garu, a dymunaf iti fod yn dad ysbrydol i filoedd’; cyfarfu â John Wesley ym Mryste yn 1739; yn Ebrill 1743 pregethodd ef a Whitefield yn yr awyr agored ym Mhont-y-pŵl, y Fenni, Caerllion, Casnewydd a mannau eraill i filoedd, Whitefield yn Saesneg a Harris yn Gymraeg; ymosodwyd arno ef a’i gymdeithion yn aml gan dyrfaoedd; yn ystod y Rhyfel Saith Mlynedd bu’n gapten ym Milisia Brycheiniog.Harris, Howell (1714 – 1773), religious reformer ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruDaeth ei dad o Langadog i Dalgarth tua 1700 a phriodi Susanna Powell o Drefeca-fach yn 1702; ganed Hywel, y mab ieuengaf, ar 23 Ionawr 1714 a’i addysgu yn Llwyn-llwyd; o 1732 hyd 1735 bu’n ysgolfeistr yn Llan-gors a Llangasti; yn 1735 gweithiodd pregethu Pryce Davies, ficer Talgarth, yn rhyfeddol arno a dechreuodd efengylu yng nghyffiniau ei gartref; yn 1737 daeth i gysylltiad â Daniel Rowland a dechreuodd y ddau gydweithio, ac ymhlith eu dychweledigion cyntaf roedd Howel Davies a William Williams Pantycelyn; yn 1742 ffurfiwyd hwy a’u seiadau yn Gymdeithasfa; ar 18 Mai 1744 priododd Anne, merch John Williams o Ysgrîn, Sir Faesyfed; yn 1752 ymsefydlodd yn Nhrefeca a sefydlu ‘Teulu’ yno, gydag adeiladau helaeth a llawer o grefftau i’w gynnal; roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas Amaethyddol Brycheiniog (1755), y gyntaf o’i bath yng Nghymru; pan ofnid ymosodiad o Ffrainc ffurfiodd gwmni o filwyr o blith y Teulu a’i hun yn gapten; yn 1762 ailymunodd â’i hen gyfeillion a phregethu eto; cefnogodd Iarlles Huntingdon, a agorodd goleg yn Nhrefeca-isaf yn 1768 i hyfforddi pregethwyr; bu farw ar 21 Gorffennaf 1773 a’i gladdu ger canllawiau’r allor yn eglwys Talgarth; ysgrifennodd emynau a gadawodd lu o ddyddiaduron; deffrôdd ei bregethu werin Cymru a datguddio iddynt eu doniau ysbrydol; roedd yn un o wneuthurwyr y Gymru fodern, y grym ysbrydol mwyaf yn ei genhedlaeth, a chred llawer mai ef oedd Cymro mwyaf ei oes.Howell Harris ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 23 Ionawr 1714 yn Nhrefeca ger Talgarth; daeth ei dröedigaeth yn 1735, rhwng Sul y Blodau a’r Sulgwyn; wedi gwrthod ei ordeinio, aeth yn bregethwr teithiol, y pregethwr awyr agored Methodistaidd cyntaf; gyda Daniel Rowland taniodd ddiwygiad Methodistaidd Cymru yn y ddeunawfed ganrif; pan bregethai wrth ochr George Whitefield, siaradai Whitefield yn Saesneg a Harris yn Gymraeg; ciliodd i Drefeca yn 1750 a sefydlu Teulu Trefeca yno, ar batrwm y Morafiaid; bu farw yn 1773 a dywedir i ryw 20,000 o bobl ddod i’w angladd yn Nhalgarth.
| Ganed | 23 Ionawr 1714, Trefeca, ger Talgarth |
|---|---|
| Y trobwynt | Y Sulgwyn 1735 |
| Ei gyd-arweinwyr | Daniel Rowland, Pantycelyn, George Whitefield |
| Sefydlodd | Y seiat; Teulu Trefeca, 1752 |
| Priododd | Anne Williams o Ysgrîn, 1744 |
| Bu farw | 21 Gorffennaf 1773; claddwyd yn Nhalgarth |
Ganed Hywel yn Nhrefeca, ger Talgarth ym Mrycheiniog, ar 23 Ionawr 1714, yr ieuengaf o bump o blant Howell Powell, neu Harris, saer a ddaethai o Langadog, a Susanna Powell o Drefeca-fach. Llwyddodd ei frodyr hefyd: cododd Joseph i swydd yn y Bathdy Brenhinol, a daeth Thomas yn Uchel Siryf Brycheiniog. Addysgwyd Hywel yn yr academi yn Llwyn-llwyd ac o 1732 hyd 1735 cadwodd ysgol yn Llan-gors a Llangasti.FfynonellauHarris, Howell (1714 – 1773), religious reformer ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruDaeth ei dad o Langadog i Dalgarth tua 1700 a phriodi Susanna Powell o Drefeca-fach yn 1702; ganed Hywel, y mab ieuengaf, ar 23 Ionawr 1714 a’i addysgu yn Llwyn-llwyd; o 1732 hyd 1735 bu’n ysgolfeistr yn Llan-gors a Llangasti; yn 1735 gweithiodd pregethu Pryce Davies, ficer Talgarth, yn rhyfeddol arno a dechreuodd efengylu yng nghyffiniau ei gartref; yn 1737 daeth i gysylltiad â Daniel Rowland a dechreuodd y ddau gydweithio, ac ymhlith eu dychweledigion cyntaf roedd Howel Davies a William Williams Pantycelyn; yn 1742 ffurfiwyd hwy a’u seiadau yn Gymdeithasfa; ar 18 Mai 1744 priododd Anne, merch John Williams o Ysgrîn, Sir Faesyfed; yn 1752 ymsefydlodd yn Nhrefeca a sefydlu ‘Teulu’ yno, gydag adeiladau helaeth a llawer o grefftau i’w gynnal; roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas Amaethyddol Brycheiniog (1755), y gyntaf o’i bath yng Nghymru; pan ofnid ymosodiad o Ffrainc ffurfiodd gwmni o filwyr o blith y Teulu a’i hun yn gapten; yn 1762 ailymunodd â’i hen gyfeillion a phregethu eto; cefnogodd Iarlles Huntingdon, a agorodd goleg yn Nhrefeca-isaf yn 1768 i hyfforddi pregethwyr; bu farw ar 21 Gorffennaf 1773 a’i gladdu ger canllawiau’r allor yn eglwys Talgarth; ysgrifennodd emynau a gadawodd lu o ddyddiaduron; deffrôdd ei bregethu werin Cymru a datguddio iddynt eu doniau ysbrydol; roedd yn un o wneuthurwyr y Gymru fodern, y grym ysbrydol mwyaf yn ei genhedlaeth, a chred llawer mai ef oedd Cymro mwyaf ei oes.Howell Harris ↗Wikipedia (Saesneg)Efengylydd Methodistaidd Calfinaidd (23 Ionawr 1714 – 21 Gorffennaf 1773), un o brif arweinwyr y diwygiad Methodistaidd yng Nghymru gyda Daniel Rowland, William Williams Pantycelyn a George Whitefield; y pregethwr awyr agored Methodistaidd cyntaf; ganed yn Nhrefeca ger Talgarth, yr ieuengaf o bump o blant Howell Powel neu Harris, saer, a Susannah; cododd ei frawd Joseph i swydd yn y Bathdy Brenhinol, a daeth ei frawd Thomas yn Uchel Siryf Brycheiniog; priododd Anne Williams ar 18 Mai 1744, a fu’n aml yn rhannu yn ei genhadaeth ac yn teithio gydag ef; wedi ei droi yn 1735 gan bregeth Sul y Blodau Pryce Davies, cafodd lawenydd mawr yn y Cymun ar y Sulgwyn a dechreuodd ar unwaith gynnal cyfarfodydd yn ei gartref; ffurfiodd gymdeithasau elusennol i gynorthwyo’r tlodion a esgeuluswyd; cefnogwyd ef o 1738 gan Marmaduke Gwynne; cyfarfu â George Whitefield ym Mawrth 1739, ac roedd Whitefield wedi ysgrifennu ato yn Rhagfyr 1738, ‘Rwy’n dy garu, a dymunaf iti fod yn dad ysbrydol i filoedd’; cyfarfu â John Wesley ym Mryste yn 1739; yn Ebrill 1743 pregethodd ef a Whitefield yn yr awyr agored ym Mhont-y-pŵl, y Fenni, Caerllion, Casnewydd a mannau eraill i filoedd, Whitefield yn Saesneg a Harris yn Gymraeg; ymosodwyd arno ef a’i gymdeithion yn aml gan dyrfaoedd; yn ystod y Rhyfel Saith Mlynedd bu’n gapten ym Milisia Brycheiniog.Howel Harris ↗Wicipedia CymraegUn o arloeswyr y Diwygiad Methodistaidd (23 Ionawr 1714 – 21 Gorffennaf 1773), brodor o Drefeca ym Mrycheiniog; yn Academi Llwyn-llwyd nes oedd yn 17 oed, yna’n ysgolfeistr yn Llan-gors, Llangasti a Thalgarth; cafodd droedigaeth rhwng Sul y Blodau 1735, pan glywodd Ficer Talgarth yn pregethu, a’r Sulgwyn; ef fu’n gyfrifol am gychwyn y seiat, mor bwysig i’r Methodistiaid, lle deuai’r rhai dan ei ddylanwad ynghyd i astudio’r Beibl a thrafod y ffordd Gristnogol o fyw; yn 1737 cyfarfu gyntaf â Daniel Rowland, Llangeitho; ei freuddwyd oedd Teulu Trefeca: gwahoddodd lawer i fyw yn Nhrefeca, rhai yn gweithio ar y tir ac eraill wrth grefftau megis gwneud basgedi, gwaith lledr, turnio, rhwymo llyfrau, argraffu a nyddu, a deuai pawb ynghyd dair gwaith y dydd i gydaddoli; sefydlwyd Coleg Trefeca ar safle ei gartref a daeth yn ganolfan bwysig i Fethodistiaeth Cymru ac i Eglwys Bresbyteraidd Cymru; mae wedi ei gladdu wrth yr allor yn eglwys Talgarth; ysgrifennodd Cynan ddrama amdano, Hywel Harris (1931).
Ar Sul y Blodau 1735 pregethodd ficer Talgarth, Pryce Davies, ar yr angen i ddod at y Cymun, ac aeth ei eiriau at galon yr ysgolfeistr ifanc. Dilynodd wythnosau o chwilio, ac yn y Cymun ar y Sulgwyn cafodd Harris lawenydd mawr a sicrwydd o drugaredd. Dechreuodd ar unwaith ddweud wrth eraill, gan gynnal cyfarfodydd yn ei gartref ac ymweld â’r tlodion yn eu bythynnod.FfynonellauHowell Harris ↗Wikipedia (Saesneg)Efengylydd Methodistaidd Calfinaidd (23 Ionawr 1714 – 21 Gorffennaf 1773), un o brif arweinwyr y diwygiad Methodistaidd yng Nghymru gyda Daniel Rowland, William Williams Pantycelyn a George Whitefield; y pregethwr awyr agored Methodistaidd cyntaf; ganed yn Nhrefeca ger Talgarth, yr ieuengaf o bump o blant Howell Powel neu Harris, saer, a Susannah; cododd ei frawd Joseph i swydd yn y Bathdy Brenhinol, a daeth ei frawd Thomas yn Uchel Siryf Brycheiniog; priododd Anne Williams ar 18 Mai 1744, a fu’n aml yn rhannu yn ei genhadaeth ac yn teithio gydag ef; wedi ei droi yn 1735 gan bregeth Sul y Blodau Pryce Davies, cafodd lawenydd mawr yn y Cymun ar y Sulgwyn a dechreuodd ar unwaith gynnal cyfarfodydd yn ei gartref; ffurfiodd gymdeithasau elusennol i gynorthwyo’r tlodion a esgeuluswyd; cefnogwyd ef o 1738 gan Marmaduke Gwynne; cyfarfu â George Whitefield ym Mawrth 1739, ac roedd Whitefield wedi ysgrifennu ato yn Rhagfyr 1738, ‘Rwy’n dy garu, a dymunaf iti fod yn dad ysbrydol i filoedd’; cyfarfu â John Wesley ym Mryste yn 1739; yn Ebrill 1743 pregethodd ef a Whitefield yn yr awyr agored ym Mhont-y-pŵl, y Fenni, Caerllion, Casnewydd a mannau eraill i filoedd, Whitefield yn Saesneg a Harris yn Gymraeg; ymosodwyd arno ef a’i gymdeithion yn aml gan dyrfaoedd; yn ystod y Rhyfel Saith Mlynedd bu’n gapten ym Milisia Brycheiniog.Howel Harris ↗Wicipedia CymraegUn o arloeswyr y Diwygiad Methodistaidd (23 Ionawr 1714 – 21 Gorffennaf 1773), brodor o Drefeca ym Mrycheiniog; yn Academi Llwyn-llwyd nes oedd yn 17 oed, yna’n ysgolfeistr yn Llan-gors, Llangasti a Thalgarth; cafodd droedigaeth rhwng Sul y Blodau 1735, pan glywodd Ficer Talgarth yn pregethu, a’r Sulgwyn; ef fu’n gyfrifol am gychwyn y seiat, mor bwysig i’r Methodistiaid, lle deuai’r rhai dan ei ddylanwad ynghyd i astudio’r Beibl a thrafod y ffordd Gristnogol o fyw; yn 1737 cyfarfu gyntaf â Daniel Rowland, Llangeitho; ei freuddwyd oedd Teulu Trefeca: gwahoddodd lawer i fyw yn Nhrefeca, rhai yn gweithio ar y tir ac eraill wrth grefftau megis gwneud basgedi, gwaith lledr, turnio, rhwymo llyfrau, argraffu a nyddu, a deuai pawb ynghyd dair gwaith y dydd i gydaddoli; sefydlwyd Coleg Trefeca ar safle ei gartref a daeth yn ganolfan bwysig i Fethodistiaeth Cymru ac i Eglwys Bresbyteraidd Cymru; mae wedi ei gladdu wrth yr allor yn eglwys Talgarth; ysgrifennodd Cynan ddrama amdano, Hywel Harris (1931).Harris, Howell (1714 – 1773), religious reformer ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruDaeth ei dad o Langadog i Dalgarth tua 1700 a phriodi Susanna Powell o Drefeca-fach yn 1702; ganed Hywel, y mab ieuengaf, ar 23 Ionawr 1714 a’i addysgu yn Llwyn-llwyd; o 1732 hyd 1735 bu’n ysgolfeistr yn Llan-gors a Llangasti; yn 1735 gweithiodd pregethu Pryce Davies, ficer Talgarth, yn rhyfeddol arno a dechreuodd efengylu yng nghyffiniau ei gartref; yn 1737 daeth i gysylltiad â Daniel Rowland a dechreuodd y ddau gydweithio, ac ymhlith eu dychweledigion cyntaf roedd Howel Davies a William Williams Pantycelyn; yn 1742 ffurfiwyd hwy a’u seiadau yn Gymdeithasfa; ar 18 Mai 1744 priododd Anne, merch John Williams o Ysgrîn, Sir Faesyfed; yn 1752 ymsefydlodd yn Nhrefeca a sefydlu ‘Teulu’ yno, gydag adeiladau helaeth a llawer o grefftau i’w gynnal; roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas Amaethyddol Brycheiniog (1755), y gyntaf o’i bath yng Nghymru; pan ofnid ymosodiad o Ffrainc ffurfiodd gwmni o filwyr o blith y Teulu a’i hun yn gapten; yn 1762 ailymunodd â’i hen gyfeillion a phregethu eto; cefnogodd Iarlles Huntingdon, a agorodd goleg yn Nhrefeca-isaf yn 1768 i hyfforddi pregethwyr; bu farw ar 21 Gorffennaf 1773 a’i gladdu ger canllawiau’r allor yn eglwys Talgarth; ysgrifennodd emynau a gadawodd lu o ddyddiaduron; deffrôdd ei bregethu werin Cymru a datguddio iddynt eu doniau ysbrydol; roedd yn un o wneuthurwyr y Gymru fodern, y grym ysbrydol mwyaf yn ei genhedlaeth, a chred llawer mai ef oedd Cymro mwyaf ei oes.
Ac yntau heb ei ordeinio, ni allai bregethu o’r pulpudau, felly pregethai lle bynnag y deuai pobl ynghyd: mewn tai, yn y caeau ac yn yr awyr agored. Daeth yn bregethwr awyr agored Methodistaidd cyntaf, gan farchogaeth drwy Gymru gyfan a wynebu tyrfaoedd dig yn aml, ond ni throdd yn ôl erioed. O 1738 safodd y sgweier Marmaduke Gwynne wrth ei ochr.FfynonellauHowell Harris ↗Wikipedia (Saesneg)Efengylydd Methodistaidd Calfinaidd (23 Ionawr 1714 – 21 Gorffennaf 1773), un o brif arweinwyr y diwygiad Methodistaidd yng Nghymru gyda Daniel Rowland, William Williams Pantycelyn a George Whitefield; y pregethwr awyr agored Methodistaidd cyntaf; ganed yn Nhrefeca ger Talgarth, yr ieuengaf o bump o blant Howell Powel neu Harris, saer, a Susannah; cododd ei frawd Joseph i swydd yn y Bathdy Brenhinol, a daeth ei frawd Thomas yn Uchel Siryf Brycheiniog; priododd Anne Williams ar 18 Mai 1744, a fu’n aml yn rhannu yn ei genhadaeth ac yn teithio gydag ef; wedi ei droi yn 1735 gan bregeth Sul y Blodau Pryce Davies, cafodd lawenydd mawr yn y Cymun ar y Sulgwyn a dechreuodd ar unwaith gynnal cyfarfodydd yn ei gartref; ffurfiodd gymdeithasau elusennol i gynorthwyo’r tlodion a esgeuluswyd; cefnogwyd ef o 1738 gan Marmaduke Gwynne; cyfarfu â George Whitefield ym Mawrth 1739, ac roedd Whitefield wedi ysgrifennu ato yn Rhagfyr 1738, ‘Rwy’n dy garu, a dymunaf iti fod yn dad ysbrydol i filoedd’; cyfarfu â John Wesley ym Mryste yn 1739; yn Ebrill 1743 pregethodd ef a Whitefield yn yr awyr agored ym Mhont-y-pŵl, y Fenni, Caerllion, Casnewydd a mannau eraill i filoedd, Whitefield yn Saesneg a Harris yn Gymraeg; ymosodwyd arno ef a’i gymdeithion yn aml gan dyrfaoedd; yn ystod y Rhyfel Saith Mlynedd bu’n gapten ym Milisia Brycheiniog.Howell Harris ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 23 Ionawr 1714 yn Nhrefeca ger Talgarth; daeth ei dröedigaeth yn 1735, rhwng Sul y Blodau a’r Sulgwyn; wedi gwrthod ei ordeinio, aeth yn bregethwr teithiol, y pregethwr awyr agored Methodistaidd cyntaf; gyda Daniel Rowland taniodd ddiwygiad Methodistaidd Cymru yn y ddeunawfed ganrif; pan bregethai wrth ochr George Whitefield, siaradai Whitefield yn Saesneg a Harris yn Gymraeg; ciliodd i Drefeca yn 1750 a sefydlu Teulu Trefeca yno, ar batrwm y Morafiaid; bu farw yn 1773 a dywedir i ryw 20,000 o bobl ddod i’w angladd yn Nhalgarth.
Casglodd Harris y rhai a gyffyrddwyd gan ei bregethu i gymdeithasau bychain, y seiadau, lle deuent ynghyd i astudio’r Beibl a helpu ei gilydd yn y bywyd Cristnogol; daeth y seiat yn asgwrn cefn Methodistiaeth Cymru. Yn 1737 cyfarfu â Daniel Rowland, Llangeitho, a dechreuodd y ddau gydweithio; ymhlith eu dychweledigion cyntaf roedd Howel Davies a William Williams Pantycelyn. Yn 1742 unwyd eu seiadau yn un Gymdeithasfa.FfynonellauHowel Harris ↗Wicipedia CymraegUn o arloeswyr y Diwygiad Methodistaidd (23 Ionawr 1714 – 21 Gorffennaf 1773), brodor o Drefeca ym Mrycheiniog; yn Academi Llwyn-llwyd nes oedd yn 17 oed, yna’n ysgolfeistr yn Llan-gors, Llangasti a Thalgarth; cafodd droedigaeth rhwng Sul y Blodau 1735, pan glywodd Ficer Talgarth yn pregethu, a’r Sulgwyn; ef fu’n gyfrifol am gychwyn y seiat, mor bwysig i’r Methodistiaid, lle deuai’r rhai dan ei ddylanwad ynghyd i astudio’r Beibl a thrafod y ffordd Gristnogol o fyw; yn 1737 cyfarfu gyntaf â Daniel Rowland, Llangeitho; ei freuddwyd oedd Teulu Trefeca: gwahoddodd lawer i fyw yn Nhrefeca, rhai yn gweithio ar y tir ac eraill wrth grefftau megis gwneud basgedi, gwaith lledr, turnio, rhwymo llyfrau, argraffu a nyddu, a deuai pawb ynghyd dair gwaith y dydd i gydaddoli; sefydlwyd Coleg Trefeca ar safle ei gartref a daeth yn ganolfan bwysig i Fethodistiaeth Cymru ac i Eglwys Bresbyteraidd Cymru; mae wedi ei gladdu wrth yr allor yn eglwys Talgarth; ysgrifennodd Cynan ddrama amdano, Hywel Harris (1931).Harris, Howell (1714 – 1773), religious reformer ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruDaeth ei dad o Langadog i Dalgarth tua 1700 a phriodi Susanna Powell o Drefeca-fach yn 1702; ganed Hywel, y mab ieuengaf, ar 23 Ionawr 1714 a’i addysgu yn Llwyn-llwyd; o 1732 hyd 1735 bu’n ysgolfeistr yn Llan-gors a Llangasti; yn 1735 gweithiodd pregethu Pryce Davies, ficer Talgarth, yn rhyfeddol arno a dechreuodd efengylu yng nghyffiniau ei gartref; yn 1737 daeth i gysylltiad â Daniel Rowland a dechreuodd y ddau gydweithio, ac ymhlith eu dychweledigion cyntaf roedd Howel Davies a William Williams Pantycelyn; yn 1742 ffurfiwyd hwy a’u seiadau yn Gymdeithasfa; ar 18 Mai 1744 priododd Anne, merch John Williams o Ysgrîn, Sir Faesyfed; yn 1752 ymsefydlodd yn Nhrefeca a sefydlu ‘Teulu’ yno, gydag adeiladau helaeth a llawer o grefftau i’w gynnal; roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas Amaethyddol Brycheiniog (1755), y gyntaf o’i bath yng Nghymru; pan ofnid ymosodiad o Ffrainc ffurfiodd gwmni o filwyr o blith y Teulu a’i hun yn gapten; yn 1762 ailymunodd â’i hen gyfeillion a phregethu eto; cefnogodd Iarlles Huntingdon, a agorodd goleg yn Nhrefeca-isaf yn 1768 i hyfforddi pregethwyr; bu farw ar 21 Gorffennaf 1773 a’i gladdu ger canllawiau’r allor yn eglwys Talgarth; ysgrifennodd emynau a gadawodd lu o ddyddiaduron; deffrôdd ei bregethu werin Cymru a datguddio iddynt eu doniau ysbrydol; roedd yn un o wneuthurwyr y Gymru fodern, y grym ysbrydol mwyaf yn ei genhedlaeth, a chred llawer mai ef oedd Cymro mwyaf ei oes.
Ysgrifennodd y pregethwr o Sais George Whitefield ato yn 1738: “Rwy’n dy garu, a dymunaf iti fod yn dad ysbrydol i filoedd.” Cyfarfuant yn 1739, a daeth Harris i adnabod John Wesley yr un flwyddyn. Yn 1743 pregethodd ef a Whitefield ochr yn ochr yn yr awyr agored ym Mhont-y-pŵl, y Fenni, Caerllion a Chasnewydd i filoedd, Whitefield yn Saesneg a Harris yn Gymraeg.FfynonellauHowell Harris ↗Wikipedia (Saesneg)Efengylydd Methodistaidd Calfinaidd (23 Ionawr 1714 – 21 Gorffennaf 1773), un o brif arweinwyr y diwygiad Methodistaidd yng Nghymru gyda Daniel Rowland, William Williams Pantycelyn a George Whitefield; y pregethwr awyr agored Methodistaidd cyntaf; ganed yn Nhrefeca ger Talgarth, yr ieuengaf o bump o blant Howell Powel neu Harris, saer, a Susannah; cododd ei frawd Joseph i swydd yn y Bathdy Brenhinol, a daeth ei frawd Thomas yn Uchel Siryf Brycheiniog; priododd Anne Williams ar 18 Mai 1744, a fu’n aml yn rhannu yn ei genhadaeth ac yn teithio gydag ef; wedi ei droi yn 1735 gan bregeth Sul y Blodau Pryce Davies, cafodd lawenydd mawr yn y Cymun ar y Sulgwyn a dechreuodd ar unwaith gynnal cyfarfodydd yn ei gartref; ffurfiodd gymdeithasau elusennol i gynorthwyo’r tlodion a esgeuluswyd; cefnogwyd ef o 1738 gan Marmaduke Gwynne; cyfarfu â George Whitefield ym Mawrth 1739, ac roedd Whitefield wedi ysgrifennu ato yn Rhagfyr 1738, ‘Rwy’n dy garu, a dymunaf iti fod yn dad ysbrydol i filoedd’; cyfarfu â John Wesley ym Mryste yn 1739; yn Ebrill 1743 pregethodd ef a Whitefield yn yr awyr agored ym Mhont-y-pŵl, y Fenni, Caerllion, Casnewydd a mannau eraill i filoedd, Whitefield yn Saesneg a Harris yn Gymraeg; ymosodwyd arno ef a’i gymdeithion yn aml gan dyrfaoedd; yn ystod y Rhyfel Saith Mlynedd bu’n gapten ym Milisia Brycheiniog.Howell Harris ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 23 Ionawr 1714 yn Nhrefeca ger Talgarth; daeth ei dröedigaeth yn 1735, rhwng Sul y Blodau a’r Sulgwyn; wedi gwrthod ei ordeinio, aeth yn bregethwr teithiol, y pregethwr awyr agored Methodistaidd cyntaf; gyda Daniel Rowland taniodd ddiwygiad Methodistaidd Cymru yn y ddeunawfed ganrif; pan bregethai wrth ochr George Whitefield, siaradai Whitefield yn Saesneg a Harris yn Gymraeg; ciliodd i Drefeca yn 1750 a sefydlu Teulu Trefeca yno, ar batrwm y Morafiaid; bu farw yn 1773 a dywedir i ryw 20,000 o bobl ddod i’w angladd yn Nhalgarth.
Rwy’n dy garu, a dymunaf iti fod yn dad ysbrydol i filoedd, a disgleirio fel yr haul yn nheyrnas dy Dad nefol.
George Whitefield at Howel Harris, 1738
Ar 18 Mai 1744 priododd Anne Williams o Ysgrîn yn Sir Faesyfed, a deithiai’n aml gydag ef ar ei genhadaeth. Yn 1752 ymsefydlodd yn Nhrefeca a sefydlu Teulu Trefeca, cymuned Gristnogol a ddaeth i fyw a gweithio yno. Ffermiai rhai y tir; gweithiai eraill yn gwneud basgedi, gwaith lledr, turnio, rhwymo llyfrau, argraffu a nyddu; a deuai pawb ynghyd dair gwaith y dydd i gydaddoli. Argraffodd gwasg Trefeca lyfrau Cymraeg am flynyddoedd wedyn.FfynonellauHarris, Howell (1714 – 1773), religious reformer ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruDaeth ei dad o Langadog i Dalgarth tua 1700 a phriodi Susanna Powell o Drefeca-fach yn 1702; ganed Hywel, y mab ieuengaf, ar 23 Ionawr 1714 a’i addysgu yn Llwyn-llwyd; o 1732 hyd 1735 bu’n ysgolfeistr yn Llan-gors a Llangasti; yn 1735 gweithiodd pregethu Pryce Davies, ficer Talgarth, yn rhyfeddol arno a dechreuodd efengylu yng nghyffiniau ei gartref; yn 1737 daeth i gysylltiad â Daniel Rowland a dechreuodd y ddau gydweithio, ac ymhlith eu dychweledigion cyntaf roedd Howel Davies a William Williams Pantycelyn; yn 1742 ffurfiwyd hwy a’u seiadau yn Gymdeithasfa; ar 18 Mai 1744 priododd Anne, merch John Williams o Ysgrîn, Sir Faesyfed; yn 1752 ymsefydlodd yn Nhrefeca a sefydlu ‘Teulu’ yno, gydag adeiladau helaeth a llawer o grefftau i’w gynnal; roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas Amaethyddol Brycheiniog (1755), y gyntaf o’i bath yng Nghymru; pan ofnid ymosodiad o Ffrainc ffurfiodd gwmni o filwyr o blith y Teulu a’i hun yn gapten; yn 1762 ailymunodd â’i hen gyfeillion a phregethu eto; cefnogodd Iarlles Huntingdon, a agorodd goleg yn Nhrefeca-isaf yn 1768 i hyfforddi pregethwyr; bu farw ar 21 Gorffennaf 1773 a’i gladdu ger canllawiau’r allor yn eglwys Talgarth; ysgrifennodd emynau a gadawodd lu o ddyddiaduron; deffrôdd ei bregethu werin Cymru a datguddio iddynt eu doniau ysbrydol; roedd yn un o wneuthurwyr y Gymru fodern, y grym ysbrydol mwyaf yn ei genhedlaeth, a chred llawer mai ef oedd Cymro mwyaf ei oes.Howel Harris ↗Wicipedia CymraegUn o arloeswyr y Diwygiad Methodistaidd (23 Ionawr 1714 – 21 Gorffennaf 1773), brodor o Drefeca ym Mrycheiniog; yn Academi Llwyn-llwyd nes oedd yn 17 oed, yna’n ysgolfeistr yn Llan-gors, Llangasti a Thalgarth; cafodd droedigaeth rhwng Sul y Blodau 1735, pan glywodd Ficer Talgarth yn pregethu, a’r Sulgwyn; ef fu’n gyfrifol am gychwyn y seiat, mor bwysig i’r Methodistiaid, lle deuai’r rhai dan ei ddylanwad ynghyd i astudio’r Beibl a thrafod y ffordd Gristnogol o fyw; yn 1737 cyfarfu gyntaf â Daniel Rowland, Llangeitho; ei freuddwyd oedd Teulu Trefeca: gwahoddodd lawer i fyw yn Nhrefeca, rhai yn gweithio ar y tir ac eraill wrth grefftau megis gwneud basgedi, gwaith lledr, turnio, rhwymo llyfrau, argraffu a nyddu, a deuai pawb ynghyd dair gwaith y dydd i gydaddoli; sefydlwyd Coleg Trefeca ar safle ei gartref a daeth yn ganolfan bwysig i Fethodistiaeth Cymru ac i Eglwys Bresbyteraidd Cymru; mae wedi ei gladdu wrth yr allor yn eglwys Talgarth; ysgrifennodd Cynan ddrama amdano, Hywel Harris (1931).Coleg Trefeca ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1752 sefydlodd Howell Harris gymuned Gristnogol yn Nhrefeca, Teulu Trefeca, ar batrwm cymuned y Morafiaid yn Herrnhut; helaethwyd y tŷ mewn arddull neo-Gothig, a orffennwyd erbyn 1772, un o’r enghreifftiau cyntaf yng Nghymru; bu coleg Iarlles Huntingdon yno o 1768 hyd 1792; agorwyd coleg yn hen gartref Harris yn 1842 ac ychwanegwyd capel coffa yn 1872; heddiw mae’n ganolfan hyfforddi i Eglwys Bresbyteraidd Cymru, gydag Amgueddfa Howell Harris.
Carai Harris y tir ac roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas Amaethyddol Brycheiniog yn 1755, y gyntaf o’i bath yng Nghymru. Pan ofnid ymosodiad o Ffrainc yn ystod y Rhyfel Saith Mlynedd, cododd gwmni o filwyr o blith y Teulu a gwasanaethu’n gapten arnynt ym Milisia Brycheiniog.FfynonellauHarris, Howell (1714 – 1773), religious reformer ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruDaeth ei dad o Langadog i Dalgarth tua 1700 a phriodi Susanna Powell o Drefeca-fach yn 1702; ganed Hywel, y mab ieuengaf, ar 23 Ionawr 1714 a’i addysgu yn Llwyn-llwyd; o 1732 hyd 1735 bu’n ysgolfeistr yn Llan-gors a Llangasti; yn 1735 gweithiodd pregethu Pryce Davies, ficer Talgarth, yn rhyfeddol arno a dechreuodd efengylu yng nghyffiniau ei gartref; yn 1737 daeth i gysylltiad â Daniel Rowland a dechreuodd y ddau gydweithio, ac ymhlith eu dychweledigion cyntaf roedd Howel Davies a William Williams Pantycelyn; yn 1742 ffurfiwyd hwy a’u seiadau yn Gymdeithasfa; ar 18 Mai 1744 priododd Anne, merch John Williams o Ysgrîn, Sir Faesyfed; yn 1752 ymsefydlodd yn Nhrefeca a sefydlu ‘Teulu’ yno, gydag adeiladau helaeth a llawer o grefftau i’w gynnal; roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas Amaethyddol Brycheiniog (1755), y gyntaf o’i bath yng Nghymru; pan ofnid ymosodiad o Ffrainc ffurfiodd gwmni o filwyr o blith y Teulu a’i hun yn gapten; yn 1762 ailymunodd â’i hen gyfeillion a phregethu eto; cefnogodd Iarlles Huntingdon, a agorodd goleg yn Nhrefeca-isaf yn 1768 i hyfforddi pregethwyr; bu farw ar 21 Gorffennaf 1773 a’i gladdu ger canllawiau’r allor yn eglwys Talgarth; ysgrifennodd emynau a gadawodd lu o ddyddiaduron; deffrôdd ei bregethu werin Cymru a datguddio iddynt eu doniau ysbrydol; roedd yn un o wneuthurwyr y Gymru fodern, y grym ysbrydol mwyaf yn ei genhedlaeth, a chred llawer mai ef oedd Cymro mwyaf ei oes.Howell Harris ↗Wikipedia (Saesneg)Efengylydd Methodistaidd Calfinaidd (23 Ionawr 1714 – 21 Gorffennaf 1773), un o brif arweinwyr y diwygiad Methodistaidd yng Nghymru gyda Daniel Rowland, William Williams Pantycelyn a George Whitefield; y pregethwr awyr agored Methodistaidd cyntaf; ganed yn Nhrefeca ger Talgarth, yr ieuengaf o bump o blant Howell Powel neu Harris, saer, a Susannah; cododd ei frawd Joseph i swydd yn y Bathdy Brenhinol, a daeth ei frawd Thomas yn Uchel Siryf Brycheiniog; priododd Anne Williams ar 18 Mai 1744, a fu’n aml yn rhannu yn ei genhadaeth ac yn teithio gydag ef; wedi ei droi yn 1735 gan bregeth Sul y Blodau Pryce Davies, cafodd lawenydd mawr yn y Cymun ar y Sulgwyn a dechreuodd ar unwaith gynnal cyfarfodydd yn ei gartref; ffurfiodd gymdeithasau elusennol i gynorthwyo’r tlodion a esgeuluswyd; cefnogwyd ef o 1738 gan Marmaduke Gwynne; cyfarfu â George Whitefield ym Mawrth 1739, ac roedd Whitefield wedi ysgrifennu ato yn Rhagfyr 1738, ‘Rwy’n dy garu, a dymunaf iti fod yn dad ysbrydol i filoedd’; cyfarfu â John Wesley ym Mryste yn 1739; yn Ebrill 1743 pregethodd ef a Whitefield yn yr awyr agored ym Mhont-y-pŵl, y Fenni, Caerllion, Casnewydd a mannau eraill i filoedd, Whitefield yn Saesneg a Harris yn Gymraeg; ymosodwyd arno ef a’i gymdeithion yn aml gan dyrfaoedd; yn ystod y Rhyfel Saith Mlynedd bu’n gapten ym Milisia Brycheiniog.
O 1762 roedd yn pregethu ac yn ymweld â’r seiadau unwaith eto. Croesawodd Iarlles Huntingdon, a agorodd goleg yn Nhrefeca yn 1768 i hyfforddi pregethwyr. Bu farw ar 21 Gorffennaf 1773 a’i gladdu wrth ganllawiau’r allor yn eglwys Talgarth; dywedir i ryw ugain mil o bobl ddod i’w angladd, a chanodd Pantycelyn farwnad iddo.FfynonellauHarris, Howell (1714 – 1773), religious reformer ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruDaeth ei dad o Langadog i Dalgarth tua 1700 a phriodi Susanna Powell o Drefeca-fach yn 1702; ganed Hywel, y mab ieuengaf, ar 23 Ionawr 1714 a’i addysgu yn Llwyn-llwyd; o 1732 hyd 1735 bu’n ysgolfeistr yn Llan-gors a Llangasti; yn 1735 gweithiodd pregethu Pryce Davies, ficer Talgarth, yn rhyfeddol arno a dechreuodd efengylu yng nghyffiniau ei gartref; yn 1737 daeth i gysylltiad â Daniel Rowland a dechreuodd y ddau gydweithio, ac ymhlith eu dychweledigion cyntaf roedd Howel Davies a William Williams Pantycelyn; yn 1742 ffurfiwyd hwy a’u seiadau yn Gymdeithasfa; ar 18 Mai 1744 priododd Anne, merch John Williams o Ysgrîn, Sir Faesyfed; yn 1752 ymsefydlodd yn Nhrefeca a sefydlu ‘Teulu’ yno, gydag adeiladau helaeth a llawer o grefftau i’w gynnal; roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas Amaethyddol Brycheiniog (1755), y gyntaf o’i bath yng Nghymru; pan ofnid ymosodiad o Ffrainc ffurfiodd gwmni o filwyr o blith y Teulu a’i hun yn gapten; yn 1762 ailymunodd â’i hen gyfeillion a phregethu eto; cefnogodd Iarlles Huntingdon, a agorodd goleg yn Nhrefeca-isaf yn 1768 i hyfforddi pregethwyr; bu farw ar 21 Gorffennaf 1773 a’i gladdu ger canllawiau’r allor yn eglwys Talgarth; ysgrifennodd emynau a gadawodd lu o ddyddiaduron; deffrôdd ei bregethu werin Cymru a datguddio iddynt eu doniau ysbrydol; roedd yn un o wneuthurwyr y Gymru fodern, y grym ysbrydol mwyaf yn ei genhedlaeth, a chred llawer mai ef oedd Cymro mwyaf ei oes.Howell Harris ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 23 Ionawr 1714 yn Nhrefeca ger Talgarth; daeth ei dröedigaeth yn 1735, rhwng Sul y Blodau a’r Sulgwyn; wedi gwrthod ei ordeinio, aeth yn bregethwr teithiol, y pregethwr awyr agored Methodistaidd cyntaf; gyda Daniel Rowland taniodd ddiwygiad Methodistaidd Cymru yn y ddeunawfed ganrif; pan bregethai wrth ochr George Whitefield, siaradai Whitefield yn Saesneg a Harris yn Gymraeg; ciliodd i Drefeca yn 1750 a sefydlu Teulu Trefeca yno, ar batrwm y Morafiaid; bu farw yn 1773 a dywedir i ryw 20,000 o bobl ddod i’w angladd yn Nhalgarth.Howel Harris ↗Wicipedia CymraegUn o arloeswyr y Diwygiad Methodistaidd (23 Ionawr 1714 – 21 Gorffennaf 1773), brodor o Drefeca ym Mrycheiniog; yn Academi Llwyn-llwyd nes oedd yn 17 oed, yna’n ysgolfeistr yn Llan-gors, Llangasti a Thalgarth; cafodd droedigaeth rhwng Sul y Blodau 1735, pan glywodd Ficer Talgarth yn pregethu, a’r Sulgwyn; ef fu’n gyfrifol am gychwyn y seiat, mor bwysig i’r Methodistiaid, lle deuai’r rhai dan ei ddylanwad ynghyd i astudio’r Beibl a thrafod y ffordd Gristnogol o fyw; yn 1737 cyfarfu gyntaf â Daniel Rowland, Llangeitho; ei freuddwyd oedd Teulu Trefeca: gwahoddodd lawer i fyw yn Nhrefeca, rhai yn gweithio ar y tir ac eraill wrth grefftau megis gwneud basgedi, gwaith lledr, turnio, rhwymo llyfrau, argraffu a nyddu, a deuai pawb ynghyd dair gwaith y dydd i gydaddoli; sefydlwyd Coleg Trefeca ar safle ei gartref a daeth yn ganolfan bwysig i Fethodistiaeth Cymru ac i Eglwys Bresbyteraidd Cymru; mae wedi ei gladdu wrth yr allor yn eglwys Talgarth; ysgrifennodd Cynan ddrama amdano, Hywel Harris (1931).
Deffrôdd ei bregethu werin Cymru a dangos iddynt eu doniau ysbrydol eu hunain. Daeth ei gartref yn Goleg Trefeca, canolfan fawr i Fethodistiaeth Cymru, a heddiw mae amgueddfa yno er cof amdano.FfynonellauHarris, Howell (1714 – 1773), religious reformer ↗Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruDaeth ei dad o Langadog i Dalgarth tua 1700 a phriodi Susanna Powell o Drefeca-fach yn 1702; ganed Hywel, y mab ieuengaf, ar 23 Ionawr 1714 a’i addysgu yn Llwyn-llwyd; o 1732 hyd 1735 bu’n ysgolfeistr yn Llan-gors a Llangasti; yn 1735 gweithiodd pregethu Pryce Davies, ficer Talgarth, yn rhyfeddol arno a dechreuodd efengylu yng nghyffiniau ei gartref; yn 1737 daeth i gysylltiad â Daniel Rowland a dechreuodd y ddau gydweithio, ac ymhlith eu dychweledigion cyntaf roedd Howel Davies a William Williams Pantycelyn; yn 1742 ffurfiwyd hwy a’u seiadau yn Gymdeithasfa; ar 18 Mai 1744 priododd Anne, merch John Williams o Ysgrîn, Sir Faesyfed; yn 1752 ymsefydlodd yn Nhrefeca a sefydlu ‘Teulu’ yno, gydag adeiladau helaeth a llawer o grefftau i’w gynnal; roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas Amaethyddol Brycheiniog (1755), y gyntaf o’i bath yng Nghymru; pan ofnid ymosodiad o Ffrainc ffurfiodd gwmni o filwyr o blith y Teulu a’i hun yn gapten; yn 1762 ailymunodd â’i hen gyfeillion a phregethu eto; cefnogodd Iarlles Huntingdon, a agorodd goleg yn Nhrefeca-isaf yn 1768 i hyfforddi pregethwyr; bu farw ar 21 Gorffennaf 1773 a’i gladdu ger canllawiau’r allor yn eglwys Talgarth; ysgrifennodd emynau a gadawodd lu o ddyddiaduron; deffrôdd ei bregethu werin Cymru a datguddio iddynt eu doniau ysbrydol; roedd yn un o wneuthurwyr y Gymru fodern, y grym ysbrydol mwyaf yn ei genhedlaeth, a chred llawer mai ef oedd Cymro mwyaf ei oes.Howel Harris ↗Wicipedia CymraegUn o arloeswyr y Diwygiad Methodistaidd (23 Ionawr 1714 – 21 Gorffennaf 1773), brodor o Drefeca ym Mrycheiniog; yn Academi Llwyn-llwyd nes oedd yn 17 oed, yna’n ysgolfeistr yn Llan-gors, Llangasti a Thalgarth; cafodd droedigaeth rhwng Sul y Blodau 1735, pan glywodd Ficer Talgarth yn pregethu, a’r Sulgwyn; ef fu’n gyfrifol am gychwyn y seiat, mor bwysig i’r Methodistiaid, lle deuai’r rhai dan ei ddylanwad ynghyd i astudio’r Beibl a thrafod y ffordd Gristnogol o fyw; yn 1737 cyfarfu gyntaf â Daniel Rowland, Llangeitho; ei freuddwyd oedd Teulu Trefeca: gwahoddodd lawer i fyw yn Nhrefeca, rhai yn gweithio ar y tir ac eraill wrth grefftau megis gwneud basgedi, gwaith lledr, turnio, rhwymo llyfrau, argraffu a nyddu, a deuai pawb ynghyd dair gwaith y dydd i gydaddoli; sefydlwyd Coleg Trefeca ar safle ei gartref a daeth yn ganolfan bwysig i Fethodistiaeth Cymru ac i Eglwys Bresbyteraidd Cymru; mae wedi ei gladdu wrth yr allor yn eglwys Talgarth; ysgrifennodd Cynan ddrama amdano, Hywel Harris (1931).Coleg Trefeca ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1752 sefydlodd Howell Harris gymuned Gristnogol yn Nhrefeca, Teulu Trefeca, ar batrwm cymuned y Morafiaid yn Herrnhut; helaethwyd y tŷ mewn arddull neo-Gothig, a orffennwyd erbyn 1772, un o’r enghreifftiau cyntaf yng Nghymru; bu coleg Iarlles Huntingdon yno o 1768 hyd 1792; agorwyd coleg yn hen gartref Harris yn 1842 ac ychwanegwyd capel coffa yn 1872; heddiw mae’n ganolfan hyfforddi i Eglwys Bresbyteraidd Cymru, gydag Amgueddfa Howell Harris.
Yr oedd, yn wir, yn un o wneuthurwyr y Gymru fodern … y grym ysbrydol mwyaf yn ei genhedlaeth, a chred llawer mai ef oedd Cymro mwyaf ei oes.
Gomer Morgan Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig
Mae Hywel Harris a Daniel Rowland yn cychwyn mudiad sy’n ail-lunio crefydd, cerddoriaeth a gwleidyddiaeth Cymru.
Y diwygiad MethodistaiddMae Howel Harris yn casglu cymuned o dros gant o bobl yn Nhrefeca, yn byw ac yn gweithio gyda’i gilydd mewn ffydd.
Teulu TrefecaCeidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward LhuydY clerigwr o Feirionnydd y mae ei Weledigaetheu y Bardd Cwsc (1703) yn un o glasuron mawr rhyddiaith Gymraeg.
Ellis WynneMab fferm o Fôn a ddaeth yn fathemategydd blaenllaw yn Llundain ac a roddodd y symbol π i’r byd.
William JonesJohn Roberts o Gasnewydd Bach yn Sir Benfro, capten môr-ladron mwyaf llwyddiannus oes yr hwyliau, a gipiodd dros 400 o longau.
Barti DduYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf