Hanes Cymru / Oes yr Adfywiad

Oes yr Adfywiad

Trefeca

Cartref Howell Harris ger Talgarth, lle casglodd yn 1752 ‘deulu’ Cristnogol o ryw 120 o bobl a weithiai ar hyd at drigain o grefftau ac a redai wasg argraffu.

Llun: Y Bala o’r awyr, a Llyn Tegid yn ymestyn y tu ôl i’r dref · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1752 51.981° N, 3.248° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Saif Trefeca ger afon Llynfi, rhwng Talgarth a Llyn Syfaddan. Yma y ganed ac y bu byw Howel Harris, y pregethwr Methodistaidd cyntaf yn yr awyr agored, ac yma yn 1752 y casglodd Deulu Trefeca, cymuned Gristnogol o ffermwyr, crefftwyr ac argraffwyr.

Howel Harris1714–1773
Teulu Trefeca1752
Coleg TrefecaGradd II*

Howel Harris o Drefeca

Ganed Howel Harris yn Nhrefeca ar 23 Ionawr 1714, mab ieuengaf saer coed. Yn 1735 trodd pregeth gan Pryce Davies, ficer Talgarth, ei fywyd, a dechreuodd ar unwaith gynnal cyfarfodydd yn ei gartref. O’r rhain y tyfodd y seiat, calon Methodistiaeth Cymru.

Harris a Rowland

Yn 1737 cyfarfu â Daniel Rowland o Langeitho, a dechreuodd y ddau gydweithio. Ymhlith eu dychweledigion cyntaf roedd Howel Davies a William Williams Pantycelyn, ac yn 1742 unwyd eu seiadau yn Gymdeithasfa.

Teulu Trefeca

Yn 1752 ymsefydlodd Harris yn Nhrefeca a chasglu’r Teulu, ar batrwm cymuned y Morafiaid yn Herrnhut. Roedd yr aelodau’n trin y tir ac yn gweithio wrth grefftau fel gwneud basgedi, gwaith lledr, turnio, rhwymo llyfrau, argraffu a nyddu, a chyfarfyddai pawb dair gwaith y dydd i addoli.

Gwyddiau, caeau a gwasg argraffu

Talodd rhodd o £900 gan Madam Sidney Griffith am gapel, clafdy, baddondy, colomendy a phwll pysgod mewn arddull Gothig newydd, ymhlith y cyntaf yng Nghymru. Helpodd Harris i sefydlu Cymdeithas Amaethyddol Brycheiniog, y gyntaf o’i bath yng Nghymru, sefydlodd ysgol wlân ag wyth gwŷdd, ac o 1758 argraffai gwasg Trefeca lyfrau, yn eu plith Gardd o Gerddi Twm o’r Nant yn 1790.

I love you, and wish you may be the spiritual father of thousands.

George Whitefield at Howel Harris, 1738

Y colegau

Yn 1768 agorodd Iarlles Huntingdon goleg i bregethwyr yn Nhrefeca, a phregethodd John Wesley yno yn 1769. Yn 1842 agorodd y Methodistiaid Calfinaidd goleg yn hen gartref Harris, ac ychwanegwyd capel coffa iddo yn 1872.

Ymweld

Heddiw mae Coleg Trefeca yn ganolfan i Eglwys Bresbyteraidd Cymru, ag Amgueddfa Howel Harris, ar agor drwy apwyntiad. Mae Harris yn gorwedd wrth allor eglwys Talgarth, lle dywedir i tua 20,000 o bobl ddod i’w angladd yn 1773.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf