Hanes Cymru / Oes y Tywysogion

Oes y Tywysogion

Priordy Llanddewi Nant Hodni

Priordy yn Nyffryn Ewias yn y Mynyddoedd Duon, a ddechreuodd mewn capel meudwy i Ddewi Sant. Dywedodd Gerallt Gymro ei fod yn wir addas i’r bywyd mynachaidd.

Llun: Bwâu pigfain corff adfeiliedig Priordy Llanddewi Nant Hodni yn Nyffryn Ewias · Philip Pankhurst, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1118 51.945° N, 3.036° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Ystyr yr enw

Llanddewi Nant Hodni: eglwys Dewi ar nant Hodni; o’r Gymraeg y daw Llanthony

Llanddewi Nant Hodni

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • ddewi Dewi Santo Dewi (treiglad meddal: d → dd)
  • Nant nant
  • Hodni nant Hodni

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Priordy Llanddewi Nant Hodni yn Nyffryn Ewias, dwfn a thawel, yn y Mynyddoedd Duon. Ymhell cyn y priordy, clas Cymreig oedd yma, eglwys Dewi ger afon Hodni, a chredai Gerallt Gymro mai dyma’r lle gorau ym Mhrydain gyfan i fywyd o weddi.

Cysegru’r eglwys1108
Sefydlu’r priordy1118, y tŷ Awstinaidd cyntaf yng Nghymru
Yr eglwys fawrWedi’i gorffen erbyn 1217

Eglwys Dewi

Ystyr yr enw Llanddewi Nant Hodni yw eglwys Dewi ger yr Hodni. Dywed Gerallt Gymro mai dau feudwy Cymreig a sefydlodd yr hen glas yma. Tua 1100 daeth marchog o’r enw William o hyd i gapel adfeiliedig Dewi Sant ac aros i weddïo ac astudio, cysegrwyd eglwys newydd yn 1108, ac yn 1118 sefydlodd tua deugain o ganoniaid y priordy Awstinaidd cyntaf yng Nghymru.

Y Cymry’n dychwelyd

Yn 1135 adfeddiannodd y Cymry wlad Ewias, ac aeth rhai o’r canoniaid nad oeddynt yn Gymry i sefydlu tŷ newydd, Llanthony Secunda, ger Caerloyw. Parhaodd y priordy yn Nant Hodni, a gorffennwyd ei eglwys fawr, mewn cymysgedd o arddulliau Normanaidd a Gothig, erbyn 1217.

Dyffryn Gerallt

Daeth Gerallt Gymro yma ym Mawrth 1188 ac ysgrifennu am y dyffryn cul a’r mynyddoedd o’i amgylch:

Yn nyffryn dwfn Ewias, nad yw’n lletach na thair ergyd bwa, saif eglwys Sant Ioan, wedi’i hamgylchynu gan amffitheatr o fynyddoedd anferth.

Gerallt Gymro, 1188

Arlunwyr a breuddwydwyr

Wedi i’r priordy gau yn 1538, daeth ei glafdy yn Eglwys Dewi Sant. Peintiodd J. M. W. Turner yr adfeilion o’r llethr gyferbyn, ac yn 1869 sefydlodd y Tad Ignatius fynachlog i fyny’r dyffryn yng Nghapel-y-ffin, cartref yr arlunydd Eric Gill yn ddiweddarach.

Ymweld

Mae’r adfeilion yng ngofal Cadw ac am ddim i fynd iddynt, islaw Crib y Darren, ac mae rhan o’r hen adeiladau bellach yn Westy’r Abaty.

Ddoe a heddiw

Llanthony Priory today: the arches of the nave
Llanthony Priory, About 1835: cattle grazing in the ruined priory
Tua 1835Heddiw
Llusgwch ar draws y llun

Yn ôl traddodiad Cymru roedd gan Ddewi Sant gell yn y cwm hwn, a dyna sy’n rhoi ei enw i Landdewi Nant Hodni. Yn y 1830au roedd gwartheg yn pori yng nghorff yr eglwys; lawnt sydd yno heddiw, ac mae rhan o’r priordy yn dafarn fach.

Ddoe: gwartheg yn pori yn adfail y priordy · Unknown artist, CC0, Wikimedia CommonsHeddiw: bwâu corff yr eglwys · Philip Pankhurst, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Rhagor o leoedd ddoe a heddiw →

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf