Hanes Cymru / Oes y Seintiau

Oes Arthur

Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd

Cyfieithydd Arthur, a wyddai bob iaith, iaith dynion ac iaith adar ac anifeiliaid. Yn Culhwch ac Olwen mae’n siarad â’r Anifeiliaid Hynaf i ddod o hyd i Fabon, ac â moch ifanc y Twrch Trwyth.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Oes Arthur (cronicl cynnar:Culhwch ac Olwen, Llyfr Gwyn Rhydderch, tua 1350) Cyfieithydd ieithoedd Arthur Oes y Seintiau Arwyr gwerin
‘Y Cyfaddawd’: Gwrhyr yn siarad â moch Twrch Trwyth, print gan Shirley Jones
‘Y Cyfaddawd’: Gwrhyr yn siarad â moch Twrch Trwyth, print gan Shirley Jones · Llun: Wikimedia Commons · Shirley Jones, CC BY-SA 4.0

Ystyr yr enw

Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd: Gwrhyr, ‘Gwalstawd Ieithoedd’

Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd

  • Gwrhyr ei enw ei hun
  • Gwalstawd cyfieithydd
  • Ieithoedd ieithoedd

Mae Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd yn un o’r chwech a anfona Arthur gyda Chulhwch i chwilio am Olwen. ‘Yr oedd ganddo bob iaith,’ medd Culhwch ac Olwen, ac mae’r chwedl yn golygu pob un: ieithoedd yr adar a’r anifeiliaid yn ogystal ag ieithoedd dynion.

Gwrhyr sy’n arwain y chwilio am Fabon fab Modron. Mae’n siarad â Mwyalch Cilgwri, a dreuliodd eingion gof hyd at faint cneuen drwy ei phigo bob noswaith; â Charw Rhedynfre, a welodd dderwen yn tyfu o gangen, yn sefyll am gan mlynedd ac yn gwywo’n fonyn; â Thylluan Cwm Cawlwyd, a welodd goedwig gyfan yn tyfu ac yn syrthio deirgwaith; ag Eryr Gwernabwy; ac o’r diwedd ag Eog Llyn Llyw, sy’n ei gario i fyny Hafren at garchar Mabon.

Yn helfa’r Twrch Trwyth, mae Arthur yn anfon Gwrhyr ar lun aderyn i siarad â’r twrch a’i foch. Grugyn Gwrych Ereint sy’n ei ateb, ac mae Gwrhyr yn dwyn eu geiriau’n ôl at Arthur. Yn rhamantau Cymraeg Geraint ac Owain, mae Gwrhyr o hyd yn un o gynghorwyr llys Arthur.

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf