Bardd-broffwyd traddodiad Cymru, y mae ei gerddi yn Llyfr Du Caerfyrddin. Yn ôl traddodiad Cymru mae Caerfyrddin yn dwyn ei enw, a gwnaeth Sieffre o Fynwy ef yn gynghorwr i Arthur, Merlin.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Gwrando ar y dudalen hon4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Myrddin a Sant Cyndeyrn mewn gwydr lliw yn Eglwys Stobo · Llun: Wikimedia Commons · Roger Griffith, Parth cyhoeddus
3 munud o ddarllen
Myrddin yw bardd-broffwyd mawr Cymru. Mae’r cerddi Cymraeg hynaf yn siarad â’i lais, gan ragweld y dydd pan gyfyd y Brythoniaid ac ennill yr ynys yn ôl, a mor gynnar â’r ddegfed ganrif gallai bardd Armes Prydein ysgrifennu ‘Dysgogan Myrddin’. Gwnaeth Sieffre o Fynwy ef yn Ferlin, cynghorwr doeth tŷ Arthur, ac yn y ffurf honno daeth y gŵr doeth enwocaf yn llenyddiaeth Ewrop. Yn ôl traddodiad Cymru mae Caerfyrddin yn dwyn ei enw.FfynhonnellMyrddin Wyllt ↗Wikipedia (Saesneg)Myrddin Wyllt (Cernyweg Merdhyn Gwyls, Llydaweg Marzhin Gouez), pencerdd yn llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol, llefarydd sawl cerdd yn Llyfr Du Caerfyrddin a Llyfr Coch Hergest; rhoddwyd y llysenw Wyllt yn ddiweddarach, gan y cywyddwyr Guto’r Glyn ac Ieuan Dyfi ac yng nghronicl Elis Gruffydd; gwnaeth Sieffre o Fynwy ef yn Ferlin, cynghorwr Arthur, tra daliai Gerallt Gymro fod Merlinus Ambrosius, Myrddin Emrys, yn ŵr gwahanol i Merlinus Celidonius neu Sylvester, Myrddin Wyllt; mae ei hanes wedi ei wreiddio mewn hanes, oherwydd dywedir iddo fynd i’r goedwig wedi brwydr Arfderydd, 573 yn yr Annales Cambriae, lle syrthiodd Gwenddolau, a byw yno gyda’r anifeiliaid a derbyn dawn proffwydoliaeth; dywed Armes Prydein, o’r ddegfed ganrif, ‘Dysgogan Myrddin’, fel ei fod eisoes yn adnabyddus fel proffwyd wrth ochr Taliesin; efallai fod testun A y Gododdin yn sôn am ei wenwawd; yn Yr Afallennau mae’r llefarydd yn cyfarch y pren afalau melys yng Nghoed Celyddon lle bu fyw hanner can mlynedd ers Arfderydd, pan syrthiodd ei arglwydd Gwenddolau fab Ceidio; yn Yr Oianau mae’n cyfarch parchell bach ac yn sôn am ddiffyg cwsg a phibonwy yn ei wallt, a phroffwydoliaeth yw’r rhan fwyaf o’r gerdd; mae Ymddiddan Myrddin a Thaliesin yn ei enwi ac yn sôn am ymosodiad Maelgwn Gwynedd ar Ddyfed; Y Bedwenni yw pedwaredd gerdd Llyfr Du; yn Cyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer, yn Llyfr Coch Hergest, geilw ei chwaer Gwenddydd ef yn Llallogan, ‘gefell’, ac mae’n rhoi proffwydoliaethau am olyniaeth rheolwyr Cymru; cenir Gwasgargerdd Fyrddin yn y Bedd o’r bedd; mae Buchedd o’r bymthegfed ganrif yn gosod ei fedd ger afon Tweed yn Drumelzier; rhoddodd traddodiad Cymreig diweddarach Dŷ Gwydr iddo, y credid yn yr unfed ganrif ar bymtheg ei fod yn cadw Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain, ac a osodwyd ar Ynys Enlli.
Mae hanes Myrddin wedi ei wreiddio yn hanes yr Hen Ogledd. Yn 573, yn ôl yr annalau Cymreig, ymladdwyd brwydr Arfderydd, ac yno syrthiodd Gwenddolau fab Ceidio, brenin o’r Brythoniaid ac arglwydd Myrddin. Wedi’r frwydr, medd y cerddi, aeth Myrddin i Goed Celyddon, a bu fyw yno ymhlith creaduriaid y gwyllt, ac yno daeth dawn proffwydoliaeth arno. O hyn y galwodd y beirdd diweddarach ef yn Fyrddin Wyllt.FfynonellauMyrddin Wyllt ↗Wikipedia (Saesneg)Myrddin Wyllt (Cernyweg Merdhyn Gwyls, Llydaweg Marzhin Gouez), pencerdd yn llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol, llefarydd sawl cerdd yn Llyfr Du Caerfyrddin a Llyfr Coch Hergest; rhoddwyd y llysenw Wyllt yn ddiweddarach, gan y cywyddwyr Guto’r Glyn ac Ieuan Dyfi ac yng nghronicl Elis Gruffydd; gwnaeth Sieffre o Fynwy ef yn Ferlin, cynghorwr Arthur, tra daliai Gerallt Gymro fod Merlinus Ambrosius, Myrddin Emrys, yn ŵr gwahanol i Merlinus Celidonius neu Sylvester, Myrddin Wyllt; mae ei hanes wedi ei wreiddio mewn hanes, oherwydd dywedir iddo fynd i’r goedwig wedi brwydr Arfderydd, 573 yn yr Annales Cambriae, lle syrthiodd Gwenddolau, a byw yno gyda’r anifeiliaid a derbyn dawn proffwydoliaeth; dywed Armes Prydein, o’r ddegfed ganrif, ‘Dysgogan Myrddin’, fel ei fod eisoes yn adnabyddus fel proffwyd wrth ochr Taliesin; efallai fod testun A y Gododdin yn sôn am ei wenwawd; yn Yr Afallennau mae’r llefarydd yn cyfarch y pren afalau melys yng Nghoed Celyddon lle bu fyw hanner can mlynedd ers Arfderydd, pan syrthiodd ei arglwydd Gwenddolau fab Ceidio; yn Yr Oianau mae’n cyfarch parchell bach ac yn sôn am ddiffyg cwsg a phibonwy yn ei wallt, a phroffwydoliaeth yw’r rhan fwyaf o’r gerdd; mae Ymddiddan Myrddin a Thaliesin yn ei enwi ac yn sôn am ymosodiad Maelgwn Gwynedd ar Ddyfed; Y Bedwenni yw pedwaredd gerdd Llyfr Du; yn Cyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer, yn Llyfr Coch Hergest, geilw ei chwaer Gwenddydd ef yn Llallogan, ‘gefell’, ac mae’n rhoi proffwydoliaethau am olyniaeth rheolwyr Cymru; cenir Gwasgargerdd Fyrddin yn y Bedd o’r bedd; mae Buchedd o’r bymthegfed ganrif yn gosod ei fedd ger afon Tweed yn Drumelzier; rhoddodd traddodiad Cymreig diweddarach Dŷ Gwydr iddo, y credid yn yr unfed ganrif ar bymtheg ei fod yn cadw Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain, ac a osodwyd ar Ynys Enlli.Battle of Arfderydd ↗Wikipedia (Saesneg)Ymladdwyd yn 573 yn ôl yr Annales Cambriae; trechwyd a lladdwyd Gwenddolau; ei elynion oedd Peredur a Gwrgi, meibion Eliffer, neu Rydderch Hael o Ystrad Clud, ac efallai fod sawl byddin wedi ymladd; rhoddodd W. F. Skene hi yn Arthuret, ger Longtown; dywedir i Fyrddin Wyllt wallgofi a ffoi i’r goedwig, Coed Celyddon yn y cerddi diweddarach; un o Dair Ofergad Ynys Prydain gyda Chamlan; parhaodd gosgordd Gwenddolau i ymladd am bythefnos a mis wedi lladd eu harglwydd; mae’r gerdd gyntaf yn Llyfr Du Caerfyrddin, Ymddiddan Myrddin a Thaliesin, yn enwi llawer o’i rhyfelwyr.
Mae Llyfr Du Caerfyrddin yn cadw cerddi ei flynyddoedd yn y goedwig. Yn Yr Afallennau mae’n siarad â’r pren afalau melys yng Nghoed Celyddon a’i cysgododd am hanner can mlynedd ers Arfderydd. Yn Yr Oianau mae’n siarad â pharchell bach, ei gydymaith yn y gwyllt, ac yn sôn am nosweithiau heb gwsg a phibonwy yn ei wallt. Proffwydoliaeth yw’r rhan fwyaf o’r ddwy gerdd: y brwydrau sydd i ddod, a’r dydd pan gyfyd y Brythoniaid eto. Mae pedwaredd gerdd, Y Bedwenni, yn siarad â’r un llais.FfynhonnellMyrddin Wyllt ↗Wikipedia (Saesneg)Myrddin Wyllt (Cernyweg Merdhyn Gwyls, Llydaweg Marzhin Gouez), pencerdd yn llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol, llefarydd sawl cerdd yn Llyfr Du Caerfyrddin a Llyfr Coch Hergest; rhoddwyd y llysenw Wyllt yn ddiweddarach, gan y cywyddwyr Guto’r Glyn ac Ieuan Dyfi ac yng nghronicl Elis Gruffydd; gwnaeth Sieffre o Fynwy ef yn Ferlin, cynghorwr Arthur, tra daliai Gerallt Gymro fod Merlinus Ambrosius, Myrddin Emrys, yn ŵr gwahanol i Merlinus Celidonius neu Sylvester, Myrddin Wyllt; mae ei hanes wedi ei wreiddio mewn hanes, oherwydd dywedir iddo fynd i’r goedwig wedi brwydr Arfderydd, 573 yn yr Annales Cambriae, lle syrthiodd Gwenddolau, a byw yno gyda’r anifeiliaid a derbyn dawn proffwydoliaeth; dywed Armes Prydein, o’r ddegfed ganrif, ‘Dysgogan Myrddin’, fel ei fod eisoes yn adnabyddus fel proffwyd wrth ochr Taliesin; efallai fod testun A y Gododdin yn sôn am ei wenwawd; yn Yr Afallennau mae’r llefarydd yn cyfarch y pren afalau melys yng Nghoed Celyddon lle bu fyw hanner can mlynedd ers Arfderydd, pan syrthiodd ei arglwydd Gwenddolau fab Ceidio; yn Yr Oianau mae’n cyfarch parchell bach ac yn sôn am ddiffyg cwsg a phibonwy yn ei wallt, a phroffwydoliaeth yw’r rhan fwyaf o’r gerdd; mae Ymddiddan Myrddin a Thaliesin yn ei enwi ac yn sôn am ymosodiad Maelgwn Gwynedd ar Ddyfed; Y Bedwenni yw pedwaredd gerdd Llyfr Du; yn Cyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer, yn Llyfr Coch Hergest, geilw ei chwaer Gwenddydd ef yn Llallogan, ‘gefell’, ac mae’n rhoi proffwydoliaethau am olyniaeth rheolwyr Cymru; cenir Gwasgargerdd Fyrddin yn y Bedd o’r bedd; mae Buchedd o’r bymthegfed ganrif yn gosod ei fedd ger afon Tweed yn Drumelzier; rhoddodd traddodiad Cymreig diweddarach Dŷ Gwydr iddo, y credid yn yr unfed ganrif ar bymtheg ei fod yn cadw Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain, ac a osodwyd ar Ynys Enlli.
Yn Ymddiddan Myrddin a Thaliesin yn Llyfr Du, mae dau fardd mwyaf y Brythoniaid yn sgwrsio am y rhyfel a ddug Maelgwn Gwynedd i Ddyfed, gan enwi’r arwyr ar y naill ochr a’r llall, ac mae Myrddin yn rhagweld brwydr Arfderydd. Mae Llyfr Coch Hergest yn cadw ymddiddan arall, Cyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer, lle geilw ei chwaer Gwenddydd ef yn Llallogan, ei gefell, ac mae’n rhagfynegi iddi linach brenhinoedd Cymru sydd i ddod. Yn Gwasgargerdd Fyrddin yn y Bedd mae’n canu hyd yn oed o’r bedd.FfynhonnellMyrddin Wyllt ↗Wikipedia (Saesneg)Myrddin Wyllt (Cernyweg Merdhyn Gwyls, Llydaweg Marzhin Gouez), pencerdd yn llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol, llefarydd sawl cerdd yn Llyfr Du Caerfyrddin a Llyfr Coch Hergest; rhoddwyd y llysenw Wyllt yn ddiweddarach, gan y cywyddwyr Guto’r Glyn ac Ieuan Dyfi ac yng nghronicl Elis Gruffydd; gwnaeth Sieffre o Fynwy ef yn Ferlin, cynghorwr Arthur, tra daliai Gerallt Gymro fod Merlinus Ambrosius, Myrddin Emrys, yn ŵr gwahanol i Merlinus Celidonius neu Sylvester, Myrddin Wyllt; mae ei hanes wedi ei wreiddio mewn hanes, oherwydd dywedir iddo fynd i’r goedwig wedi brwydr Arfderydd, 573 yn yr Annales Cambriae, lle syrthiodd Gwenddolau, a byw yno gyda’r anifeiliaid a derbyn dawn proffwydoliaeth; dywed Armes Prydein, o’r ddegfed ganrif, ‘Dysgogan Myrddin’, fel ei fod eisoes yn adnabyddus fel proffwyd wrth ochr Taliesin; efallai fod testun A y Gododdin yn sôn am ei wenwawd; yn Yr Afallennau mae’r llefarydd yn cyfarch y pren afalau melys yng Nghoed Celyddon lle bu fyw hanner can mlynedd ers Arfderydd, pan syrthiodd ei arglwydd Gwenddolau fab Ceidio; yn Yr Oianau mae’n cyfarch parchell bach ac yn sôn am ddiffyg cwsg a phibonwy yn ei wallt, a phroffwydoliaeth yw’r rhan fwyaf o’r gerdd; mae Ymddiddan Myrddin a Thaliesin yn ei enwi ac yn sôn am ymosodiad Maelgwn Gwynedd ar Ddyfed; Y Bedwenni yw pedwaredd gerdd Llyfr Du; yn Cyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer, yn Llyfr Coch Hergest, geilw ei chwaer Gwenddydd ef yn Llallogan, ‘gefell’, ac mae’n rhoi proffwydoliaethau am olyniaeth rheolwyr Cymru; cenir Gwasgargerdd Fyrddin yn y Bedd o’r bedd; mae Buchedd o’r bymthegfed ganrif yn gosod ei fedd ger afon Tweed yn Drumelzier; rhoddodd traddodiad Cymreig diweddarach Dŷ Gwydr iddo, y credid yn yr unfed ganrif ar bymtheg ei fod yn cadw Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain, ac a osodwyd ar Ynys Enlli.
Anrhydeddwyd Myrddin fel proffwyd yn gynnar iawn. Mae Armes Prydein, a luniwyd yn y ddegfed ganrif ac a gedwir yn Llyfr Taliesin, yn rhagweld codiad y Brythoniaid â’r geiriau ‘Dysgogan Myrddin’, ac efallai fod y Gododdin yn sôn am ei wenwawd. Am ganrifoedd wedyn trôi beirdd Cymru at broffwydoliaethau Myrddin ym mhob oes o obaith.FfynonellauMyrddin Wyllt ↗Wikipedia (Saesneg)Myrddin Wyllt (Cernyweg Merdhyn Gwyls, Llydaweg Marzhin Gouez), pencerdd yn llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol, llefarydd sawl cerdd yn Llyfr Du Caerfyrddin a Llyfr Coch Hergest; rhoddwyd y llysenw Wyllt yn ddiweddarach, gan y cywyddwyr Guto’r Glyn ac Ieuan Dyfi ac yng nghronicl Elis Gruffydd; gwnaeth Sieffre o Fynwy ef yn Ferlin, cynghorwr Arthur, tra daliai Gerallt Gymro fod Merlinus Ambrosius, Myrddin Emrys, yn ŵr gwahanol i Merlinus Celidonius neu Sylvester, Myrddin Wyllt; mae ei hanes wedi ei wreiddio mewn hanes, oherwydd dywedir iddo fynd i’r goedwig wedi brwydr Arfderydd, 573 yn yr Annales Cambriae, lle syrthiodd Gwenddolau, a byw yno gyda’r anifeiliaid a derbyn dawn proffwydoliaeth; dywed Armes Prydein, o’r ddegfed ganrif, ‘Dysgogan Myrddin’, fel ei fod eisoes yn adnabyddus fel proffwyd wrth ochr Taliesin; efallai fod testun A y Gododdin yn sôn am ei wenwawd; yn Yr Afallennau mae’r llefarydd yn cyfarch y pren afalau melys yng Nghoed Celyddon lle bu fyw hanner can mlynedd ers Arfderydd, pan syrthiodd ei arglwydd Gwenddolau fab Ceidio; yn Yr Oianau mae’n cyfarch parchell bach ac yn sôn am ddiffyg cwsg a phibonwy yn ei wallt, a phroffwydoliaeth yw’r rhan fwyaf o’r gerdd; mae Ymddiddan Myrddin a Thaliesin yn ei enwi ac yn sôn am ymosodiad Maelgwn Gwynedd ar Ddyfed; Y Bedwenni yw pedwaredd gerdd Llyfr Du; yn Cyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer, yn Llyfr Coch Hergest, geilw ei chwaer Gwenddydd ef yn Llallogan, ‘gefell’, ac mae’n rhoi proffwydoliaethau am olyniaeth rheolwyr Cymru; cenir Gwasgargerdd Fyrddin yn y Bedd o’r bedd; mae Buchedd o’r bymthegfed ganrif yn gosod ei fedd ger afon Tweed yn Drumelzier; rhoddodd traddodiad Cymreig diweddarach Dŷ Gwydr iddo, y credid yn yr unfed ganrif ar bymtheg ei fod yn cadw Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain, ac a osodwyd ar Ynys Enlli.Armes Prydein ↗Wikipedia (Saesneg)Cerdd broffwydol Gymraeg o ddechrau’r ddegfed ganrif o Lyfr Taliesin; mae’n rhagweld y Brythoniaid yn gynghreiriaid â’r Albanwyr, y Gwyddyl a Llychlynwyr Dulyn dan arweiniad Cymreig, dan Gynan a Chadwaladr; fe’i darllenir fel ateb i bolisi heddychlon Hywel Dda tuag at Wessex; gorchfygwyd cynghrair Dulyn, yr Alban ac Ystrad Clud yn Brunanburh yn 937, a safodd y Cymry o’r neilltu; dyddia Andrew Breeze y gerdd i 940.
Yn y 1130au cymerodd Sieffre o Fynwy, Cymro, Fyrddin i’w Hanes Brenhinoedd Prydain fel Merlin: y gŵr doeth sy’n darllen ystyr y ddwy ddraig i Wrtheyrn, yn dod â meini mawr Côr y Cewri o Iwerddon, ac yn sefyll ar ddechrau stori Arthur. Daliai Gerallt Gymro fod dau Fyrddin, Myrddin Emrys a Myrddin Wyllt o Gelyddon, ac mae’r Cymry wedi cofio’r ddau.FfynonellauMyrddin Wyllt ↗Wikipedia (Saesneg)Myrddin Wyllt (Cernyweg Merdhyn Gwyls, Llydaweg Marzhin Gouez), pencerdd yn llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol, llefarydd sawl cerdd yn Llyfr Du Caerfyrddin a Llyfr Coch Hergest; rhoddwyd y llysenw Wyllt yn ddiweddarach, gan y cywyddwyr Guto’r Glyn ac Ieuan Dyfi ac yng nghronicl Elis Gruffydd; gwnaeth Sieffre o Fynwy ef yn Ferlin, cynghorwr Arthur, tra daliai Gerallt Gymro fod Merlinus Ambrosius, Myrddin Emrys, yn ŵr gwahanol i Merlinus Celidonius neu Sylvester, Myrddin Wyllt; mae ei hanes wedi ei wreiddio mewn hanes, oherwydd dywedir iddo fynd i’r goedwig wedi brwydr Arfderydd, 573 yn yr Annales Cambriae, lle syrthiodd Gwenddolau, a byw yno gyda’r anifeiliaid a derbyn dawn proffwydoliaeth; dywed Armes Prydein, o’r ddegfed ganrif, ‘Dysgogan Myrddin’, fel ei fod eisoes yn adnabyddus fel proffwyd wrth ochr Taliesin; efallai fod testun A y Gododdin yn sôn am ei wenwawd; yn Yr Afallennau mae’r llefarydd yn cyfarch y pren afalau melys yng Nghoed Celyddon lle bu fyw hanner can mlynedd ers Arfderydd, pan syrthiodd ei arglwydd Gwenddolau fab Ceidio; yn Yr Oianau mae’n cyfarch parchell bach ac yn sôn am ddiffyg cwsg a phibonwy yn ei wallt, a phroffwydoliaeth yw’r rhan fwyaf o’r gerdd; mae Ymddiddan Myrddin a Thaliesin yn ei enwi ac yn sôn am ymosodiad Maelgwn Gwynedd ar Ddyfed; Y Bedwenni yw pedwaredd gerdd Llyfr Du; yn Cyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer, yn Llyfr Coch Hergest, geilw ei chwaer Gwenddydd ef yn Llallogan, ‘gefell’, ac mae’n rhoi proffwydoliaethau am olyniaeth rheolwyr Cymru; cenir Gwasgargerdd Fyrddin yn y Bedd o’r bedd; mae Buchedd o’r bymthegfed ganrif yn gosod ei fedd ger afon Tweed yn Drumelzier; rhoddodd traddodiad Cymreig diweddarach Dŷ Gwydr iddo, y credid yn yr unfed ganrif ar bymtheg ei fod yn cadw Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain, ac a osodwyd ar Ynys Enlli.Uther Pendragon ↗Wikipedia (Saesneg)Uthr Bendragon, brenin y Brythoniaid a thad y Brenin Arthur; ceir y llysenw Pendragon mewn barddoniaeth Gymraeg Canol fel teitl yn golygu ‘arweinydd rhyfelwyr’, o pen ac o dragon, gair barddol am ryfelwyr; yn y gerdd Pa Gŵr yw y Porthor? Mabon fab Modron yw ei was; mae Llyfr Taliesin yn cadw Marwnad Uthr Pen, sy’n enwi Arthur; mae Ymddiddan Arthur a’r Eryr yn enwi mab arall, Madog, tad Eliwlod nai Arthur; mae Triawd 28 yn ei enwi’n wneuthurwr un o Dri Phrif Hud Ynys Prydain, a ddysgodd i Fenw; mae Triawd 51 yn ei wneud yn frawd i Emrys Wledig ac yn fab i Gustennin Fendigaid; yn Hanes Sieffre o Fynwy mae ef ac Emrys yn tyfu yn Llydaw, yn dychwelyd, ac Uthr yn arwain y fyddin i Iwerddon gyda Myrddin i gyrchu meini Côr y Cewri, yn gweld comed fel draig, yn cymryd yr enw Pendragon ac yn gwneud dwy ddraig aur, un yn faner iddo; mae’n diogelu’r ffiniau, yn priodi Eigr, a chânt Arthur a merch, Anna; yn ei ryfel olaf, ac yntau’n wael, mae’n arwain ei fyddin ei hun, yn trechu Octa yn Verulamium, ac yn marw pan wenwyna’r Saeson ffynnon; efallai iddo gael ei seilio’n rhannol ar Dewdrig, brenin Glywysing, gan mor debyg yw hanesion eu marwolaeth.
Rhoddodd traddodiad Cymreig diweddarach dŷ gwydr i Fyrddin. Erbyn yr unfed ganrif ar bymtheg dywedid iddo gludo Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain yno i’w cadw’n ddiogel, a gosodwyd y tŷ gwydr ar Ynys Enlli, ynys y saint. Gosododd Buchedd a ysgrifennwyd yn y Gogledd ei fedd ger afon Tweed yn Drumelzier.FfynhonnellMyrddin Wyllt ↗Wikipedia (Saesneg)Myrddin Wyllt (Cernyweg Merdhyn Gwyls, Llydaweg Marzhin Gouez), pencerdd yn llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol, llefarydd sawl cerdd yn Llyfr Du Caerfyrddin a Llyfr Coch Hergest; rhoddwyd y llysenw Wyllt yn ddiweddarach, gan y cywyddwyr Guto’r Glyn ac Ieuan Dyfi ac yng nghronicl Elis Gruffydd; gwnaeth Sieffre o Fynwy ef yn Ferlin, cynghorwr Arthur, tra daliai Gerallt Gymro fod Merlinus Ambrosius, Myrddin Emrys, yn ŵr gwahanol i Merlinus Celidonius neu Sylvester, Myrddin Wyllt; mae ei hanes wedi ei wreiddio mewn hanes, oherwydd dywedir iddo fynd i’r goedwig wedi brwydr Arfderydd, 573 yn yr Annales Cambriae, lle syrthiodd Gwenddolau, a byw yno gyda’r anifeiliaid a derbyn dawn proffwydoliaeth; dywed Armes Prydein, o’r ddegfed ganrif, ‘Dysgogan Myrddin’, fel ei fod eisoes yn adnabyddus fel proffwyd wrth ochr Taliesin; efallai fod testun A y Gododdin yn sôn am ei wenwawd; yn Yr Afallennau mae’r llefarydd yn cyfarch y pren afalau melys yng Nghoed Celyddon lle bu fyw hanner can mlynedd ers Arfderydd, pan syrthiodd ei arglwydd Gwenddolau fab Ceidio; yn Yr Oianau mae’n cyfarch parchell bach ac yn sôn am ddiffyg cwsg a phibonwy yn ei wallt, a phroffwydoliaeth yw’r rhan fwyaf o’r gerdd; mae Ymddiddan Myrddin a Thaliesin yn ei enwi ac yn sôn am ymosodiad Maelgwn Gwynedd ar Ddyfed; Y Bedwenni yw pedwaredd gerdd Llyfr Du; yn Cyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer, yn Llyfr Coch Hergest, geilw ei chwaer Gwenddydd ef yn Llallogan, ‘gefell’, ac mae’n rhoi proffwydoliaethau am olyniaeth rheolwyr Cymru; cenir Gwasgargerdd Fyrddin yn y Bedd o’r bedd; mae Buchedd o’r bymthegfed ganrif yn gosod ei fedd ger afon Tweed yn Drumelzier; rhoddodd traddodiad Cymreig diweddarach Dŷ Gwydr iddo, y credid yn yr unfed ganrif ar bymtheg ei fod yn cadw Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain, ac a osodwyd ar Ynys Enlli.
47 o bobl hanes Arthur yn nhraddodiad Cymru, pob un â’i dudalen ei hun: ei linach yn siarteri Llandaf, ei deulu a’i ryfelwyr yn y cerddi, y Trioedd a’r chwedlau, a’r saint a’r beirdd a’i hadwaenai.
Brenhinoedd, beirdd a saint yr Hen Ogledd: Brythoniaid y tiroedd rhwng y Clud a’r Pennines, y cadwodd Cymru eu cerddi a’u hachau am bedair canrif ar ddeg.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.