Brenin yn yr Hen Ogledd a elwid yn Bost Prydain, a ddiweddodd ei ddyddiau ym Môn. Ei eglwys yw Llanbabo, lle saif ei ddelw garreg, â choron am ei ben a theyrnwialen yn ei law, o hyd.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Gwrando ar y dudalen hon4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Delw Pabo ar ei garreg fedd yn Llanbabo, o hen engrafiad · Llun: Wikimedia Commons · John Henry Le Keux, Parth cyhoeddus
Ystyr yr enw
Pabo Post Prydain: Pabo, ‘Post Prydain’
Pabo Post Prydain
Paboei enw ei hun
Postpost
PrydainPrydain
2 munud o ddarllen
Roedd Pabo Post Prydain yn frenin o’r Hen Ogledd o linach Coel Hen, a gofir am ei ddewrder yn erbyn y Pictiaid a’r Gwyddelod. Yn ôl traddodiad daeth o’r diwedd i Fôn a sefydlu eglwys Llanbabo, lle mae ei garreg fedd gerfiedig yn gorwedd o hyd. Drwy ei blant daeth yn gyndad i frenhinoedd ac i dri o saint mawr Cymru, Deiniol, Asa a Thysilio.FfynonellauPabo Post Prydain ↗Wikipedia (Saesneg)Pabo Post Prydain (bl. cyn 500), brenin o’r Hen Ogledd; yn ôl traddodiad fe’i gyrrwyd o’r Gogledd ac ymsefydlodd ym Môn, lle’i claddwyd; o’r bedwaredd ganrif ar ddeg o leiaf, pan godwyd carreg i’w gofio yn y fynwent, fe’i cyfrifwyd yn sylfaenydd Llanbabo, wedi ymddeol, fel y dywedir am lawer o frenhinoedd Cymru, i fywyd meudwy; mae achau Harley yn ei wneud yn fab Cenau fab Coel Hen; mae’r achau’n ei wneud yn dad i Ddunod Fawr, Sawyl Penuchel ac Arddun Benasgell, ac yn daid i’r saint Deiniol, Asa a Thysilio; dywed Cronicl Elis Gruffydd i’w ferch briodi Maelgwn Gwynedd, ac ach Wyddelig i’w fab Samuel Chendisel briodi Deichter ferch brenin Ulster, a’u mab Sanctan a sefydlodd Kilnasantan ger Dulyn; ysgrifennodd Henry Rowlands (bu farw 1723) i Babo, a elwid yn aml yn Bost Prydain, cynhaliwr Prydain, am ei ddewrder mawr yn erbyn y Pictiaid a’r Sgotiaid, ymddeol yma a chodi ei eglwys yn Llanbabo; mae’r garreg, a gafwyd tua 1650 yn ôl hanes Lewis Morris, yn darllen ‘Hic iacet Pabo Post Priid’, ‘Yma y gorwedd Pabo Post Prydain’.Pabo Post Prydain ↗Wicipedia CymraegPennaeth o’r Hen Ogledd (bl. y chweched ganrif), yn ôl traddodiad un o ddisgynyddion y Brenin Coel Hen, a gysylltir â Llanbabo ym Môn; mae Bonedd Gwŷr y Gogledd yn rhoi ei linach ac enwau ei feibion: ‘Dunawd a Cherwydd a Sawyl Ben Uchel meibion Pabo Post Prydain mab Arthwys mab Mar mab Cenau mab Coel’; mae Bonedd y Saint yn cofnodi ei ferch Arddun Ben Asgell, mam Tysilio Sant; mae’r Coelwys eraill yn cynnwys Urien Rheged, Llywarch Hen, Clydno Eidyn, Elidir Lydanwyn, Eliffer Gosgorddfawr a Gwenddolau; yn y Trioedd mae Dunawd fab Pabo Post Prydain yn un o Dri Phost Cad Ynys Prydain; Cymreigiad o’r Lladin papa yw Pabo; gelwir Urien Rheged yn Bost Prydain hefyd, ‘post’ yn drosiad am gynhaliwr, brenin neu bennaeth sy’n cynnal trefn y gymdeithas; cyfeirir at Pabo yng ngwaith y bardd Llygad Gŵr ac efallai Prydydd y Moch a’r Ustus Llwyd; cofnododd Lewis Morris arysgrif yr hen faen yn Llanbabo yn y ddeunawfed ganrif.
Mae’r hen achau’n gwneud Pabo yn fab i Genau fab Coel Hen, ac felly’n un o’r Coelwys, teulu mawr y Gogledd a roddodd hefyd i Brydain Urien Rheged, Llywarch Hen, Clydno Eidyn ac Eliffer Gosgorddfawr. Ystyr ei lysenw, Post Prydain, yw Colofn neu Gynhaliwr Prydain: post, yn yr hen feirdd Cymraeg, yw brenin neu bennaeth sy’n cynnal trefn y wlad, a rhoddwyd yr un teitl i Urien ei hun. Daw ei enw Pabo o’r Lladin papa.FfynonellauPabo Post Prydain ↗Wikipedia (Saesneg)Pabo Post Prydain (bl. cyn 500), brenin o’r Hen Ogledd; yn ôl traddodiad fe’i gyrrwyd o’r Gogledd ac ymsefydlodd ym Môn, lle’i claddwyd; o’r bedwaredd ganrif ar ddeg o leiaf, pan godwyd carreg i’w gofio yn y fynwent, fe’i cyfrifwyd yn sylfaenydd Llanbabo, wedi ymddeol, fel y dywedir am lawer o frenhinoedd Cymru, i fywyd meudwy; mae achau Harley yn ei wneud yn fab Cenau fab Coel Hen; mae’r achau’n ei wneud yn dad i Ddunod Fawr, Sawyl Penuchel ac Arddun Benasgell, ac yn daid i’r saint Deiniol, Asa a Thysilio; dywed Cronicl Elis Gruffydd i’w ferch briodi Maelgwn Gwynedd, ac ach Wyddelig i’w fab Samuel Chendisel briodi Deichter ferch brenin Ulster, a’u mab Sanctan a sefydlodd Kilnasantan ger Dulyn; ysgrifennodd Henry Rowlands (bu farw 1723) i Babo, a elwid yn aml yn Bost Prydain, cynhaliwr Prydain, am ei ddewrder mawr yn erbyn y Pictiaid a’r Sgotiaid, ymddeol yma a chodi ei eglwys yn Llanbabo; mae’r garreg, a gafwyd tua 1650 yn ôl hanes Lewis Morris, yn darllen ‘Hic iacet Pabo Post Priid’, ‘Yma y gorwedd Pabo Post Prydain’.Pabo Post Prydain ↗Wicipedia CymraegPennaeth o’r Hen Ogledd (bl. y chweched ganrif), yn ôl traddodiad un o ddisgynyddion y Brenin Coel Hen, a gysylltir â Llanbabo ym Môn; mae Bonedd Gwŷr y Gogledd yn rhoi ei linach ac enwau ei feibion: ‘Dunawd a Cherwydd a Sawyl Ben Uchel meibion Pabo Post Prydain mab Arthwys mab Mar mab Cenau mab Coel’; mae Bonedd y Saint yn cofnodi ei ferch Arddun Ben Asgell, mam Tysilio Sant; mae’r Coelwys eraill yn cynnwys Urien Rheged, Llywarch Hen, Clydno Eidyn, Elidir Lydanwyn, Eliffer Gosgorddfawr a Gwenddolau; yn y Trioedd mae Dunawd fab Pabo Post Prydain yn un o Dri Phost Cad Ynys Prydain; Cymreigiad o’r Lladin papa yw Pabo; gelwir Urien Rheged yn Bost Prydain hefyd, ‘post’ yn drosiad am gynhaliwr, brenin neu bennaeth sy’n cynnal trefn y gymdeithas; cyfeirir at Pabo yng ngwaith y bardd Llygad Gŵr ac efallai Prydydd y Moch a’r Ustus Llwyd; cofnododd Lewis Morris arysgrif yr hen faen yn Llanbabo yn y ddeunawfed ganrif.
Mae ach Gwŷr y Gogledd yn enwi ei feibion: ‘Dunawd a Cherwydd a Sawyl Ben Uchel meibion Pabo Post Prydain’. Cofid Dunod Fawr yn y Trioedd fel un o Dri Phost Cad Ynys Prydain. Ei ferch Arddun Benasgell oedd mam Sant Tysilio o Feifod. Dywed Cronicl Elis Gruffydd i ferch arall briodi Maelgwn Gwynedd, ac mae ach Wyddelig yn adrodd i’w fab Sawyl briodi merch brenin Ulster, a’u mab Sanctan a sefydlodd eglwys Kilnasantan ger Dulyn.FfynonellauPabo Post Prydain ↗Wicipedia CymraegPennaeth o’r Hen Ogledd (bl. y chweched ganrif), yn ôl traddodiad un o ddisgynyddion y Brenin Coel Hen, a gysylltir â Llanbabo ym Môn; mae Bonedd Gwŷr y Gogledd yn rhoi ei linach ac enwau ei feibion: ‘Dunawd a Cherwydd a Sawyl Ben Uchel meibion Pabo Post Prydain mab Arthwys mab Mar mab Cenau mab Coel’; mae Bonedd y Saint yn cofnodi ei ferch Arddun Ben Asgell, mam Tysilio Sant; mae’r Coelwys eraill yn cynnwys Urien Rheged, Llywarch Hen, Clydno Eidyn, Elidir Lydanwyn, Eliffer Gosgorddfawr a Gwenddolau; yn y Trioedd mae Dunawd fab Pabo Post Prydain yn un o Dri Phost Cad Ynys Prydain; Cymreigiad o’r Lladin papa yw Pabo; gelwir Urien Rheged yn Bost Prydain hefyd, ‘post’ yn drosiad am gynhaliwr, brenin neu bennaeth sy’n cynnal trefn y gymdeithas; cyfeirir at Pabo yng ngwaith y bardd Llygad Gŵr ac efallai Prydydd y Moch a’r Ustus Llwyd; cofnododd Lewis Morris arysgrif yr hen faen yn Llanbabo yn y ddeunawfed ganrif.Pabo Post Prydain ↗Wikipedia (Saesneg)Pabo Post Prydain (bl. cyn 500), brenin o’r Hen Ogledd; yn ôl traddodiad fe’i gyrrwyd o’r Gogledd ac ymsefydlodd ym Môn, lle’i claddwyd; o’r bedwaredd ganrif ar ddeg o leiaf, pan godwyd carreg i’w gofio yn y fynwent, fe’i cyfrifwyd yn sylfaenydd Llanbabo, wedi ymddeol, fel y dywedir am lawer o frenhinoedd Cymru, i fywyd meudwy; mae achau Harley yn ei wneud yn fab Cenau fab Coel Hen; mae’r achau’n ei wneud yn dad i Ddunod Fawr, Sawyl Penuchel ac Arddun Benasgell, ac yn daid i’r saint Deiniol, Asa a Thysilio; dywed Cronicl Elis Gruffydd i’w ferch briodi Maelgwn Gwynedd, ac ach Wyddelig i’w fab Samuel Chendisel briodi Deichter ferch brenin Ulster, a’u mab Sanctan a sefydlodd Kilnasantan ger Dulyn; ysgrifennodd Henry Rowlands (bu farw 1723) i Babo, a elwid yn aml yn Bost Prydain, cynhaliwr Prydain, am ei ddewrder mawr yn erbyn y Pictiaid a’r Sgotiaid, ymddeol yma a chodi ei eglwys yn Llanbabo; mae’r garreg, a gafwyd tua 1650 yn ôl hanes Lewis Morris, yn darllen ‘Hic iacet Pabo Post Priid’, ‘Yma y gorwedd Pabo Post Prydain’.
Drwy ei blant daeth Pabo yn daid i dri o sylfaenwyr yr eglwys yng Nghymru: Deiniol, esgob cyntaf Bangor, mab Dunod; Asa, esgob Cymreig cyntaf Llanelwy, mab Sawyl; a Thysilio, sant Meifod a Llandysilio, mab Arddun.FfynonellauPabo Post Prydain ↗Wikipedia (Saesneg)Pabo Post Prydain (bl. cyn 500), brenin o’r Hen Ogledd; yn ôl traddodiad fe’i gyrrwyd o’r Gogledd ac ymsefydlodd ym Môn, lle’i claddwyd; o’r bedwaredd ganrif ar ddeg o leiaf, pan godwyd carreg i’w gofio yn y fynwent, fe’i cyfrifwyd yn sylfaenydd Llanbabo, wedi ymddeol, fel y dywedir am lawer o frenhinoedd Cymru, i fywyd meudwy; mae achau Harley yn ei wneud yn fab Cenau fab Coel Hen; mae’r achau’n ei wneud yn dad i Ddunod Fawr, Sawyl Penuchel ac Arddun Benasgell, ac yn daid i’r saint Deiniol, Asa a Thysilio; dywed Cronicl Elis Gruffydd i’w ferch briodi Maelgwn Gwynedd, ac ach Wyddelig i’w fab Samuel Chendisel briodi Deichter ferch brenin Ulster, a’u mab Sanctan a sefydlodd Kilnasantan ger Dulyn; ysgrifennodd Henry Rowlands (bu farw 1723) i Babo, a elwid yn aml yn Bost Prydain, cynhaliwr Prydain, am ei ddewrder mawr yn erbyn y Pictiaid a’r Sgotiaid, ymddeol yma a chodi ei eglwys yn Llanbabo; mae’r garreg, a gafwyd tua 1650 yn ôl hanes Lewis Morris, yn darllen ‘Hic iacet Pabo Post Priid’, ‘Yma y gorwedd Pabo Post Prydain’.Pabo Post Prydain ↗Wicipedia CymraegPennaeth o’r Hen Ogledd (bl. y chweched ganrif), yn ôl traddodiad un o ddisgynyddion y Brenin Coel Hen, a gysylltir â Llanbabo ym Môn; mae Bonedd Gwŷr y Gogledd yn rhoi ei linach ac enwau ei feibion: ‘Dunawd a Cherwydd a Sawyl Ben Uchel meibion Pabo Post Prydain mab Arthwys mab Mar mab Cenau mab Coel’; mae Bonedd y Saint yn cofnodi ei ferch Arddun Ben Asgell, mam Tysilio Sant; mae’r Coelwys eraill yn cynnwys Urien Rheged, Llywarch Hen, Clydno Eidyn, Elidir Lydanwyn, Eliffer Gosgorddfawr a Gwenddolau; yn y Trioedd mae Dunawd fab Pabo Post Prydain yn un o Dri Phost Cad Ynys Prydain; Cymreigiad o’r Lladin papa yw Pabo; gelwir Urien Rheged yn Bost Prydain hefyd, ‘post’ yn drosiad am gynhaliwr, brenin neu bennaeth sy’n cynnal trefn y gymdeithas; cyfeirir at Pabo yng ngwaith y bardd Llygad Gŵr ac efallai Prydydd y Moch a’r Ustus Llwyd; cofnododd Lewis Morris arysgrif yr hen faen yn Llanbabo yn y ddeunawfed ganrif.
Dywed traddodiad i Babo gael ei yrru o’r Gogledd ac ymsefydlu ym Môn, lle, fel llawer o frenhinoedd Cymru, y gorffennodd ei ddyddiau mewn gweddi. Ysgrifennodd yr hynafiaethydd Henry Rowlands ddechrau’r ddeunawfed ganrif i Babo, a elwid yn aml yn Bost Prydain, cynhaliwr Prydain, am ei ddewrder mawr yn erbyn y Pictiaid a’r Sgotiaid, ymddeol yma a chodi ei eglwys yn Llanbabo. Yn eglwys Llanbabo gorwedd carreg goffa gerfiedig o’r bedwaredd ganrif ar ddeg, a gafwyd yn y fynwent tua 1650. Mae ei Lladin yn darllen ‘Hic iacet Pabo Post Priid’, Yma y gorwedd Pabo Post Prydain.FfynonellauPabo Post Prydain ↗Wikipedia (Saesneg)Pabo Post Prydain (bl. cyn 500), brenin o’r Hen Ogledd; yn ôl traddodiad fe’i gyrrwyd o’r Gogledd ac ymsefydlodd ym Môn, lle’i claddwyd; o’r bedwaredd ganrif ar ddeg o leiaf, pan godwyd carreg i’w gofio yn y fynwent, fe’i cyfrifwyd yn sylfaenydd Llanbabo, wedi ymddeol, fel y dywedir am lawer o frenhinoedd Cymru, i fywyd meudwy; mae achau Harley yn ei wneud yn fab Cenau fab Coel Hen; mae’r achau’n ei wneud yn dad i Ddunod Fawr, Sawyl Penuchel ac Arddun Benasgell, ac yn daid i’r saint Deiniol, Asa a Thysilio; dywed Cronicl Elis Gruffydd i’w ferch briodi Maelgwn Gwynedd, ac ach Wyddelig i’w fab Samuel Chendisel briodi Deichter ferch brenin Ulster, a’u mab Sanctan a sefydlodd Kilnasantan ger Dulyn; ysgrifennodd Henry Rowlands (bu farw 1723) i Babo, a elwid yn aml yn Bost Prydain, cynhaliwr Prydain, am ei ddewrder mawr yn erbyn y Pictiaid a’r Sgotiaid, ymddeol yma a chodi ei eglwys yn Llanbabo; mae’r garreg, a gafwyd tua 1650 yn ôl hanes Lewis Morris, yn darllen ‘Hic iacet Pabo Post Priid’, ‘Yma y gorwedd Pabo Post Prydain’.Pabo Post Prydain ↗Wicipedia CymraegPennaeth o’r Hen Ogledd (bl. y chweched ganrif), yn ôl traddodiad un o ddisgynyddion y Brenin Coel Hen, a gysylltir â Llanbabo ym Môn; mae Bonedd Gwŷr y Gogledd yn rhoi ei linach ac enwau ei feibion: ‘Dunawd a Cherwydd a Sawyl Ben Uchel meibion Pabo Post Prydain mab Arthwys mab Mar mab Cenau mab Coel’; mae Bonedd y Saint yn cofnodi ei ferch Arddun Ben Asgell, mam Tysilio Sant; mae’r Coelwys eraill yn cynnwys Urien Rheged, Llywarch Hen, Clydno Eidyn, Elidir Lydanwyn, Eliffer Gosgorddfawr a Gwenddolau; yn y Trioedd mae Dunawd fab Pabo Post Prydain yn un o Dri Phost Cad Ynys Prydain; Cymreigiad o’r Lladin papa yw Pabo; gelwir Urien Rheged yn Bost Prydain hefyd, ‘post’ yn drosiad am gynhaliwr, brenin neu bennaeth sy’n cynnal trefn y gymdeithas; cyfeirir at Pabo yng ngwaith y bardd Llygad Gŵr ac efallai Prydydd y Moch a’r Ustus Llwyd; cofnododd Lewis Morris arysgrif yr hen faen yn Llanbabo yn y ddeunawfed ganrif.
Cofiai Beirdd y Tywysogion amdano. Mae Llygad Gŵr yn enwi Pabo yn ei farddoniaeth, ac efallai Prydydd y Moch a’r Ustus Llwyd hefyd, gan ei ddal i fyny, gydag Urien, yn golofn i’r Brythoniaid.FfynhonnellPabo Post Prydain ↗Wicipedia CymraegPennaeth o’r Hen Ogledd (bl. y chweched ganrif), yn ôl traddodiad un o ddisgynyddion y Brenin Coel Hen, a gysylltir â Llanbabo ym Môn; mae Bonedd Gwŷr y Gogledd yn rhoi ei linach ac enwau ei feibion: ‘Dunawd a Cherwydd a Sawyl Ben Uchel meibion Pabo Post Prydain mab Arthwys mab Mar mab Cenau mab Coel’; mae Bonedd y Saint yn cofnodi ei ferch Arddun Ben Asgell, mam Tysilio Sant; mae’r Coelwys eraill yn cynnwys Urien Rheged, Llywarch Hen, Clydno Eidyn, Elidir Lydanwyn, Eliffer Gosgorddfawr a Gwenddolau; yn y Trioedd mae Dunawd fab Pabo Post Prydain yn un o Dri Phost Cad Ynys Prydain; Cymreigiad o’r Lladin papa yw Pabo; gelwir Urien Rheged yn Bost Prydain hefyd, ‘post’ yn drosiad am gynhaliwr, brenin neu bennaeth sy’n cynnal trefn y gymdeithas; cyfeirir at Pabo yng ngwaith y bardd Llygad Gŵr ac efallai Prydydd y Moch a’r Ustus Llwyd; cofnododd Lewis Morris arysgrif yr hen faen yn Llanbabo yn y ddeunawfed ganrif.
Brenhinoedd, beirdd a saint yr Hen Ogledd: Brythoniaid y tiroedd rhwng y Clud a’r Pennines, y cadwodd Cymru eu cerddi a’u hachau am bedair canrif ar ddeg.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.