Wlediggwledig, arglwyddo gwledig (treiglad meddal: g → –)
3 munud o ddarllen
Cunedda Wledig oedd sylfaenydd Gwynedd. Yn arglwydd Cristnogol o’r Brythoniaid o lannau Forth, daeth i’r de gyda’i feibion, gyrru’r Gwyddelod allan o ogledd-orllewin Cymru, a gosod sylfaen y deyrnas a roddai i Gymru Faelgwn Gwynedd, Rhodri Mawr a’r ddau Lywelyn. Rhoddodd ei feibion eu henwau i diroedd Cymru o Ddyfrdwy i Deifi, ac mae llawer o’r enwau hynny ar y map heddiw.FfynonellauCunedda Wledig (fl. 450?), British prince ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn ôl Achau’r Saeson a geir mewn rhai llawysgrifau o Nennius, a gyfrifir gan nifer o ysgolheigion yn rhai o’r seithfed ganrif, daeth Cunedag, hynafiad Maelgwn Gwynedd, gyda’i wyth mab o Fanaw Gododdin yn y gogledd, 146 o flynyddoedd cyn i Faelgwn deyrnasu, a gyrru’r Gwyddelod gyda lladdfa fawr iawn o Wynedd, fel na ddychwelasant byth; mae achau’r ddegfed ganrif yn ei gysylltu â Maelgwn, yn rhoi enwau naw mab, ac yn ei wneud yn fab Edern ap Padarn Beisrudd ap Tegid; ymddengys fod yr hanesion hyn yn adrodd stori wir; mae’r enw’n mynd yn ôl i Counodagos, ‘arglwydd da’, tra bo Eternus, Paternus a Tacitus yn awgrymu cefndir Rhufeinig dros sawl cenhedlaeth, a gall Peisrudd, ‘mantell ysgarlad’, ddangos swydd uchel yn yr ymerodraeth; mae enwau’r rhan fwyaf o’r meibion yn fyw yn y tiroedd rhwng Dyfrdwy a Theifi: Rhufon yn Rhufoniog, Dunod yn Nunoding, Ceredig yng Ngheredigion, Afloeg yn Afloegion yn Llŷn, Dogfael yn Nogfeiling yn Nyffryn Clwyd ac Edern yn Edeirnion; bu farw Tybion, yr hynaf, ym Manaw Gododdin, ond roedd ei fab Meirion yn arglwydd Meirionnydd; Einion Yrth sy’n cwblhau’r rhif, a’i fab Cadwallon Lawhir a orchfygodd Wyddelod Môn yn derfynol; gosododd pennaeth Cristnogol Brythonig o lannau Forth sylfaen Gwynedd yr Oesoedd Canol; awgrymwyd iddo ddod i’r de drwy gynllun Stilicho ychydig cyn 400; mae enwau pedwar o’r meibion yn gyffredin mewn cylchoedd Cristnogol yr oes; mae’r teitl Gwledig, ‘rheolwr’, yn awgrymu tywysog ag awdurdod arbennig, Rhufeinig efallai; ceir yr enw yn Allt Cunedda ger Cydweli, ac fe’i rhoddwyd i fab i Gadwallon ap Gruffudd ap Cynan; mae’r gerdd Marwnad Cunedda yn Llyfr Taliesin.Cunedda ↗Wikipedia (Saesneg)Cunedda Wledig, sylfaenydd llinach gyntaf Gwynedd; o Fanaw Gododdin, ger Falkirk heddiw (Historia Brittonum 62); ymsefydlodd ef a’i wŷr yng ngogledd Cymru i wrthsefyll cyrchoedd y Gwyddelod, ar ddyddiadau a gynigiwyd o’r 370au i’r 440au, gyda Macsen a Gwrtheyrn ill dau wedi’u cynnig fel y rhai a’i hanfonodd, tra bo haneswyr fel David Dumville yn amau i Rufain ei gyfarwyddo; priododd Gwawl, merch Coel Hen; dywedir i Geredigion a Meirionnydd gael eu henwi ar ôl Ceredig a Meirion; bu farw ei orwyr Maelgwn yn 547; hawliodd tai brenhinol diweddarach a’r Tuduriaid eu bod yn disgyn ohono; Allt Cunedda ger Cydweli mewn chwedl werin am ei farw; Marwnad Cunedda yn Llyfr Taliesin, efallai ymhlith y farddoniaeth Gymraeg gynharaf.
Cunedag oedd ffurf hynaf ei enw, o’r Frythoneg Counodagos, ‘arglwydd da’. Ystyr ei deitl, Gwledig, yw rheolwr, ac mae’n awgrymu tywysog ag awdurdod arbennig, awdurdod a roddwyd gan Rufain efallai. Teyrnasodd pob gŵr y gwyddys iddo ddwyn y teitl hwnnw yn y ganrif wedi i fyddinoedd Rhufain adael Prydain.FfynonellauCunedda Wledig (fl. 450?), British prince ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn ôl Achau’r Saeson a geir mewn rhai llawysgrifau o Nennius, a gyfrifir gan nifer o ysgolheigion yn rhai o’r seithfed ganrif, daeth Cunedag, hynafiad Maelgwn Gwynedd, gyda’i wyth mab o Fanaw Gododdin yn y gogledd, 146 o flynyddoedd cyn i Faelgwn deyrnasu, a gyrru’r Gwyddelod gyda lladdfa fawr iawn o Wynedd, fel na ddychwelasant byth; mae achau’r ddegfed ganrif yn ei gysylltu â Maelgwn, yn rhoi enwau naw mab, ac yn ei wneud yn fab Edern ap Padarn Beisrudd ap Tegid; ymddengys fod yr hanesion hyn yn adrodd stori wir; mae’r enw’n mynd yn ôl i Counodagos, ‘arglwydd da’, tra bo Eternus, Paternus a Tacitus yn awgrymu cefndir Rhufeinig dros sawl cenhedlaeth, a gall Peisrudd, ‘mantell ysgarlad’, ddangos swydd uchel yn yr ymerodraeth; mae enwau’r rhan fwyaf o’r meibion yn fyw yn y tiroedd rhwng Dyfrdwy a Theifi: Rhufon yn Rhufoniog, Dunod yn Nunoding, Ceredig yng Ngheredigion, Afloeg yn Afloegion yn Llŷn, Dogfael yn Nogfeiling yn Nyffryn Clwyd ac Edern yn Edeirnion; bu farw Tybion, yr hynaf, ym Manaw Gododdin, ond roedd ei fab Meirion yn arglwydd Meirionnydd; Einion Yrth sy’n cwblhau’r rhif, a’i fab Cadwallon Lawhir a orchfygodd Wyddelod Môn yn derfynol; gosododd pennaeth Cristnogol Brythonig o lannau Forth sylfaen Gwynedd yr Oesoedd Canol; awgrymwyd iddo ddod i’r de drwy gynllun Stilicho ychydig cyn 400; mae enwau pedwar o’r meibion yn gyffredin mewn cylchoedd Cristnogol yr oes; mae’r teitl Gwledig, ‘rheolwr’, yn awgrymu tywysog ag awdurdod arbennig, Rhufeinig efallai; ceir yr enw yn Allt Cunedda ger Cydweli, ac fe’i rhoddwyd i fab i Gadwallon ap Gruffudd ap Cynan; mae’r gerdd Marwnad Cunedda yn Llyfr Taliesin.Cunedda ↗Wicipedia CymraegCunedda mab Edern (tua 386 hyd tua 460; teyrnasai efallai yn y 440au neu’r 450au), a adwaenir fel rheol fel Cunedda Wledig, sefydlydd Teyrnas Gwynedd; daw’r enw o’r Frythoneg cunodagos, ‘arglwydd da’; mab Edern ap Padarn, Eternus yn Lladin, ac ŵyr Padarn Beisrudd, Paternus, fab Tegid, Tacitus; mae’r enwau’n awgrymu dylanwad Rhufeinig cryf ar y teulu, a gall Peisrudd gyfeirio at fantell goch neu ysgarlad a wisgid gan uchel swyddogion y fyddin Rufeinig; yn ôl Achau’r Saeson daeth o Fanaw Gododdin yn yr Hen Ogledd gyda’i wyth mab 140 o flynyddoedd cyn teyrnasiad Maelgwn, ac ennill Gwynedd oddi wrth y Gwyddelod a oedd wedi ymsefydlu yno; rhoddodd ei feibion eu henwau i diroedd yng ngogledd a gorllewin Cymru: Tybion, tad Meirion o Feirionnydd; Ysfael; Rhufon o Rufoniog; Dunod o Ddunoding; Ceredig o Geredigion; Afloeg o Afloegion yn Llŷn; Einion Yrth o Gaereinion ym Mhowys; Dogfael o Ddogfeiling; ac Edern o Edeirnion.Cunedda ↗Wikipedia (Saesneg)Cunedda Wledig, sylfaenydd llinach gyntaf Gwynedd; o Fanaw Gododdin, ger Falkirk heddiw (Historia Brittonum 62); ymsefydlodd ef a’i wŷr yng ngogledd Cymru i wrthsefyll cyrchoedd y Gwyddelod, ar ddyddiadau a gynigiwyd o’r 370au i’r 440au, gyda Macsen a Gwrtheyrn ill dau wedi’u cynnig fel y rhai a’i hanfonodd, tra bo haneswyr fel David Dumville yn amau i Rufain ei gyfarwyddo; priododd Gwawl, merch Coel Hen; dywedir i Geredigion a Meirionnydd gael eu henwi ar ôl Ceredig a Meirion; bu farw ei orwyr Maelgwn yn 547; hawliodd tai brenhinol diweddarach a’r Tuduriaid eu bod yn disgyn ohono; Allt Cunedda ger Cydweli mewn chwedl werin am ei farw; Marwnad Cunedda yn Llyfr Taliesin, efallai ymhlith y farddoniaeth Gymraeg gynharaf.
Roedd Cunedda’n fab i Edern, Eternus yn Lladin, fab Padarn Beisrudd, Paternus, fab Tegid, Tacitus. Mae’r enwau Lladin yn awgrymu teulu a fu’n byw dan Rufain ers cenedlaethau. Ystyr llysenw Padarn, Peisrudd, yw ‘â’r fantell ysgarlad’, y lliw a wisgai uchel swyddogion byddin Rhufain, a gall ddangos iddo ddal swydd uchel yn yr ymerodraeth, yn bennaeth ar wŷr Gododdin a warchodai’r tiroedd y tu hwnt i Fur Hadrian efallai. Priododd Cunedda â Gwawl, merch Coel Hen, rheolwr mawr y Gogledd y disgynnai brenhinoedd yr Hen Ogledd ohono.FfynonellauCunedda Wledig (fl. 450?), British prince ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn ôl Achau’r Saeson a geir mewn rhai llawysgrifau o Nennius, a gyfrifir gan nifer o ysgolheigion yn rhai o’r seithfed ganrif, daeth Cunedag, hynafiad Maelgwn Gwynedd, gyda’i wyth mab o Fanaw Gododdin yn y gogledd, 146 o flynyddoedd cyn i Faelgwn deyrnasu, a gyrru’r Gwyddelod gyda lladdfa fawr iawn o Wynedd, fel na ddychwelasant byth; mae achau’r ddegfed ganrif yn ei gysylltu â Maelgwn, yn rhoi enwau naw mab, ac yn ei wneud yn fab Edern ap Padarn Beisrudd ap Tegid; ymddengys fod yr hanesion hyn yn adrodd stori wir; mae’r enw’n mynd yn ôl i Counodagos, ‘arglwydd da’, tra bo Eternus, Paternus a Tacitus yn awgrymu cefndir Rhufeinig dros sawl cenhedlaeth, a gall Peisrudd, ‘mantell ysgarlad’, ddangos swydd uchel yn yr ymerodraeth; mae enwau’r rhan fwyaf o’r meibion yn fyw yn y tiroedd rhwng Dyfrdwy a Theifi: Rhufon yn Rhufoniog, Dunod yn Nunoding, Ceredig yng Ngheredigion, Afloeg yn Afloegion yn Llŷn, Dogfael yn Nogfeiling yn Nyffryn Clwyd ac Edern yn Edeirnion; bu farw Tybion, yr hynaf, ym Manaw Gododdin, ond roedd ei fab Meirion yn arglwydd Meirionnydd; Einion Yrth sy’n cwblhau’r rhif, a’i fab Cadwallon Lawhir a orchfygodd Wyddelod Môn yn derfynol; gosododd pennaeth Cristnogol Brythonig o lannau Forth sylfaen Gwynedd yr Oesoedd Canol; awgrymwyd iddo ddod i’r de drwy gynllun Stilicho ychydig cyn 400; mae enwau pedwar o’r meibion yn gyffredin mewn cylchoedd Cristnogol yr oes; mae’r teitl Gwledig, ‘rheolwr’, yn awgrymu tywysog ag awdurdod arbennig, Rhufeinig efallai; ceir yr enw yn Allt Cunedda ger Cydweli, ac fe’i rhoddwyd i fab i Gadwallon ap Gruffudd ap Cynan; mae’r gerdd Marwnad Cunedda yn Llyfr Taliesin.Cunedda ↗Wicipedia CymraegCunedda mab Edern (tua 386 hyd tua 460; teyrnasai efallai yn y 440au neu’r 450au), a adwaenir fel rheol fel Cunedda Wledig, sefydlydd Teyrnas Gwynedd; daw’r enw o’r Frythoneg cunodagos, ‘arglwydd da’; mab Edern ap Padarn, Eternus yn Lladin, ac ŵyr Padarn Beisrudd, Paternus, fab Tegid, Tacitus; mae’r enwau’n awgrymu dylanwad Rhufeinig cryf ar y teulu, a gall Peisrudd gyfeirio at fantell goch neu ysgarlad a wisgid gan uchel swyddogion y fyddin Rufeinig; yn ôl Achau’r Saeson daeth o Fanaw Gododdin yn yr Hen Ogledd gyda’i wyth mab 140 o flynyddoedd cyn teyrnasiad Maelgwn, ac ennill Gwynedd oddi wrth y Gwyddelod a oedd wedi ymsefydlu yno; rhoddodd ei feibion eu henwau i diroedd yng ngogledd a gorllewin Cymru: Tybion, tad Meirion o Feirionnydd; Ysfael; Rhufon o Rufoniog; Dunod o Ddunoding; Ceredig o Geredigion; Afloeg o Afloegion yn Llŷn; Einion Yrth o Gaereinion ym Mhowys; Dogfael o Ddogfeiling; ac Edern o Edeirnion.Cunedda ↗Wikipedia (Saesneg)Cunedda Wledig, sylfaenydd llinach gyntaf Gwynedd; o Fanaw Gododdin, ger Falkirk heddiw (Historia Brittonum 62); ymsefydlodd ef a’i wŷr yng ngogledd Cymru i wrthsefyll cyrchoedd y Gwyddelod, ar ddyddiadau a gynigiwyd o’r 370au i’r 440au, gyda Macsen a Gwrtheyrn ill dau wedi’u cynnig fel y rhai a’i hanfonodd, tra bo haneswyr fel David Dumville yn amau i Rufain ei gyfarwyddo; priododd Gwawl, merch Coel Hen; dywedir i Geredigion a Meirionnydd gael eu henwi ar ôl Ceredig a Meirion; bu farw ei orwyr Maelgwn yn 547; hawliodd tai brenhinol diweddarach a’r Tuduriaid eu bod yn disgyn ohono; Allt Cunedda ger Cydweli mewn chwedl werin am ei farw; Marwnad Cunedda yn Llyfr Taliesin, efallai ymhlith y farddoniaeth Gymraeg gynharaf.Coel Hen ↗Wikipedia (Saesneg)Ar ben llinachau brenhinol yr Hen Ogledd yn achau Harley a Bonedd Gwŷr y Gogledd; Godebog, ‘amddiffynnydd’ neu ‘noddwr’; mae Koch yn darllen ei enw fel coel, ‘cred, ymddiried; argoel’; awgryma The Prosopography of the Later Roman Empire ei fod ‘efallai’r dux olaf a benodwyd yn rheolaidd’ yng ngogledd Prydain, a ‘drodd ei swydd yn deyrnas annibynnol ac etifeddol’; mae ei linach, y Coeling, yn cynnwys Urien Rheged, Gwallog, Gwrgi a Pheredur a Clydno Eiddin; mae Kyle a thwmpath yn Coylton yn cadw ei enw; bu fyw tua 350–420; stori Colchester am y brenin Coel, tad Sant Helena, yn Henry o Huntingdon a Sieffre, a gysylltwyd â Choel Hen gan ysgolheigion Cymru o’r bymthegfed ganrif; gelwid Porth Balkerne yn Colchester yn ‘King Coel’s Castle’.
Mae Hanes y Brythoniaid, mewn darn y mae llawer o ysgolheigion yn ei gyfrif yn waith y seithfed ganrif, yn adrodd sut y dechreuodd teyrnas Gwynedd:
Roedd Maelgwn, y brenin mawr, yn teyrnasu ymhlith y Brythoniaid ym mro Gwynedd, oherwydd roedd ei hynafiad, Cunedag, gyda’i feibion, wyth ohonynt, wedi dod o’r blaen o’r rhan ogleddol, sef o’r fro a elwir Manaw Gododdin, gant pedwar deg a chwech o flynyddoedd cyn i Faelgwn deyrnasu. A chyda lladdfa fawr gyrasant o’r broydd hynny y Scotti, na ddychwelasant byth eto i fyw ynddynt.
Historia Brittonum, pennod 62
Manaw Gododdin oedd y tir ym mhen Moryd Forth, o gwmpas Falkirk a Stirling heddiw. Mae haneswyr wedi awgrymu i Gunedda ddod i’r de ar gais Magnus Maximus, Macsen Wledig, neu’r cadfridog Rhufeinig Stilicho ychydig cyn 400, neu Wrtheyrn rai degawdau’n ddiweddarach, ac mae’r dyddiadau a gynigir yn rhedeg o’r 370au i’r 440au. Pa un bynnag ydoedd, gyrrwyd allan y Gwyddelod a oedd wedi ymsefydlu yng Ngwynedd, a ganed teyrnas newydd i’r Brythoniaid.FfynonellauCunedda Wledig (fl. 450?), British prince ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn ôl Achau’r Saeson a geir mewn rhai llawysgrifau o Nennius, a gyfrifir gan nifer o ysgolheigion yn rhai o’r seithfed ganrif, daeth Cunedag, hynafiad Maelgwn Gwynedd, gyda’i wyth mab o Fanaw Gododdin yn y gogledd, 146 o flynyddoedd cyn i Faelgwn deyrnasu, a gyrru’r Gwyddelod gyda lladdfa fawr iawn o Wynedd, fel na ddychwelasant byth; mae achau’r ddegfed ganrif yn ei gysylltu â Maelgwn, yn rhoi enwau naw mab, ac yn ei wneud yn fab Edern ap Padarn Beisrudd ap Tegid; ymddengys fod yr hanesion hyn yn adrodd stori wir; mae’r enw’n mynd yn ôl i Counodagos, ‘arglwydd da’, tra bo Eternus, Paternus a Tacitus yn awgrymu cefndir Rhufeinig dros sawl cenhedlaeth, a gall Peisrudd, ‘mantell ysgarlad’, ddangos swydd uchel yn yr ymerodraeth; mae enwau’r rhan fwyaf o’r meibion yn fyw yn y tiroedd rhwng Dyfrdwy a Theifi: Rhufon yn Rhufoniog, Dunod yn Nunoding, Ceredig yng Ngheredigion, Afloeg yn Afloegion yn Llŷn, Dogfael yn Nogfeiling yn Nyffryn Clwyd ac Edern yn Edeirnion; bu farw Tybion, yr hynaf, ym Manaw Gododdin, ond roedd ei fab Meirion yn arglwydd Meirionnydd; Einion Yrth sy’n cwblhau’r rhif, a’i fab Cadwallon Lawhir a orchfygodd Wyddelod Môn yn derfynol; gosododd pennaeth Cristnogol Brythonig o lannau Forth sylfaen Gwynedd yr Oesoedd Canol; awgrymwyd iddo ddod i’r de drwy gynllun Stilicho ychydig cyn 400; mae enwau pedwar o’r meibion yn gyffredin mewn cylchoedd Cristnogol yr oes; mae’r teitl Gwledig, ‘rheolwr’, yn awgrymu tywysog ag awdurdod arbennig, Rhufeinig efallai; ceir yr enw yn Allt Cunedda ger Cydweli, ac fe’i rhoddwyd i fab i Gadwallon ap Gruffudd ap Cynan; mae’r gerdd Marwnad Cunedda yn Llyfr Taliesin.Cunedda ↗Wikipedia (Saesneg)Cunedda Wledig, sylfaenydd llinach gyntaf Gwynedd; o Fanaw Gododdin, ger Falkirk heddiw (Historia Brittonum 62); ymsefydlodd ef a’i wŷr yng ngogledd Cymru i wrthsefyll cyrchoedd y Gwyddelod, ar ddyddiadau a gynigiwyd o’r 370au i’r 440au, gyda Macsen a Gwrtheyrn ill dau wedi’u cynnig fel y rhai a’i hanfonodd, tra bo haneswyr fel David Dumville yn amau i Rufain ei gyfarwyddo; priododd Gwawl, merch Coel Hen; dywedir i Geredigion a Meirionnydd gael eu henwi ar ôl Ceredig a Meirion; bu farw ei orwyr Maelgwn yn 547; hawliodd tai brenhinol diweddarach a’r Tuduriaid eu bod yn disgyn ohono; Allt Cunedda ger Cydweli mewn chwedl werin am ei farw; Marwnad Cunedda yn Llyfr Taliesin, efallai ymhlith y farddoniaeth Gymraeg gynharaf.Cunedda ↗Wicipedia CymraegCunedda mab Edern (tua 386 hyd tua 460; teyrnasai efallai yn y 440au neu’r 450au), a adwaenir fel rheol fel Cunedda Wledig, sefydlydd Teyrnas Gwynedd; daw’r enw o’r Frythoneg cunodagos, ‘arglwydd da’; mab Edern ap Padarn, Eternus yn Lladin, ac ŵyr Padarn Beisrudd, Paternus, fab Tegid, Tacitus; mae’r enwau’n awgrymu dylanwad Rhufeinig cryf ar y teulu, a gall Peisrudd gyfeirio at fantell goch neu ysgarlad a wisgid gan uchel swyddogion y fyddin Rufeinig; yn ôl Achau’r Saeson daeth o Fanaw Gododdin yn yr Hen Ogledd gyda’i wyth mab 140 o flynyddoedd cyn teyrnasiad Maelgwn, ac ennill Gwynedd oddi wrth y Gwyddelod a oedd wedi ymsefydlu yno; rhoddodd ei feibion eu henwau i diroedd yng ngogledd a gorllewin Cymru: Tybion, tad Meirion o Feirionnydd; Ysfael; Rhufon o Rufoniog; Dunod o Ddunoding; Ceredig o Geredigion; Afloeg o Afloegion yn Llŷn; Einion Yrth o Gaereinion ym Mhowys; Dogfael o Ddogfeiling; ac Edern o Edeirnion.
Mae’r hen achau’n enwi naw mab, ac mae enwau’r rhan fwyaf ohonynt yn fyw yn y tiroedd a enillwyd ganddynt. Rhoddodd Rhufon ei enw i Rufoniog, Dunod i Ddunoding, Ceredig i Geredigion, Afloeg i Afloegion yn Llŷn, Dogfael i Ddogfeiling yn Nyffryn Clwyd, Edern i Edeirnion, ac Einion Yrth i Gaereinion ym Mhowys. Bu farw Tybion, yr hynaf, ym Manaw Gododdin, ond daeth ei fab Meirion yn arglwydd Meirionnydd, ac Ysfael oedd y nawfed. Mab Einion, Cadwallon Lawhir, a orffennodd waith ei daid drwy orchfygu’r olaf o’r Gwyddelod ym Môn. Roedd gan nifer o’r meibion enwau Cristnogol, Donatus, Eternus, Marianus a Romanus, ac roedd tŷ Cunedda’n un Cristnogol.FfynonellauCunedda Wledig (fl. 450?), British prince ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn ôl Achau’r Saeson a geir mewn rhai llawysgrifau o Nennius, a gyfrifir gan nifer o ysgolheigion yn rhai o’r seithfed ganrif, daeth Cunedag, hynafiad Maelgwn Gwynedd, gyda’i wyth mab o Fanaw Gododdin yn y gogledd, 146 o flynyddoedd cyn i Faelgwn deyrnasu, a gyrru’r Gwyddelod gyda lladdfa fawr iawn o Wynedd, fel na ddychwelasant byth; mae achau’r ddegfed ganrif yn ei gysylltu â Maelgwn, yn rhoi enwau naw mab, ac yn ei wneud yn fab Edern ap Padarn Beisrudd ap Tegid; ymddengys fod yr hanesion hyn yn adrodd stori wir; mae’r enw’n mynd yn ôl i Counodagos, ‘arglwydd da’, tra bo Eternus, Paternus a Tacitus yn awgrymu cefndir Rhufeinig dros sawl cenhedlaeth, a gall Peisrudd, ‘mantell ysgarlad’, ddangos swydd uchel yn yr ymerodraeth; mae enwau’r rhan fwyaf o’r meibion yn fyw yn y tiroedd rhwng Dyfrdwy a Theifi: Rhufon yn Rhufoniog, Dunod yn Nunoding, Ceredig yng Ngheredigion, Afloeg yn Afloegion yn Llŷn, Dogfael yn Nogfeiling yn Nyffryn Clwyd ac Edern yn Edeirnion; bu farw Tybion, yr hynaf, ym Manaw Gododdin, ond roedd ei fab Meirion yn arglwydd Meirionnydd; Einion Yrth sy’n cwblhau’r rhif, a’i fab Cadwallon Lawhir a orchfygodd Wyddelod Môn yn derfynol; gosododd pennaeth Cristnogol Brythonig o lannau Forth sylfaen Gwynedd yr Oesoedd Canol; awgrymwyd iddo ddod i’r de drwy gynllun Stilicho ychydig cyn 400; mae enwau pedwar o’r meibion yn gyffredin mewn cylchoedd Cristnogol yr oes; mae’r teitl Gwledig, ‘rheolwr’, yn awgrymu tywysog ag awdurdod arbennig, Rhufeinig efallai; ceir yr enw yn Allt Cunedda ger Cydweli, ac fe’i rhoddwyd i fab i Gadwallon ap Gruffudd ap Cynan; mae’r gerdd Marwnad Cunedda yn Llyfr Taliesin.Cunedda ↗Wicipedia CymraegCunedda mab Edern (tua 386 hyd tua 460; teyrnasai efallai yn y 440au neu’r 450au), a adwaenir fel rheol fel Cunedda Wledig, sefydlydd Teyrnas Gwynedd; daw’r enw o’r Frythoneg cunodagos, ‘arglwydd da’; mab Edern ap Padarn, Eternus yn Lladin, ac ŵyr Padarn Beisrudd, Paternus, fab Tegid, Tacitus; mae’r enwau’n awgrymu dylanwad Rhufeinig cryf ar y teulu, a gall Peisrudd gyfeirio at fantell goch neu ysgarlad a wisgid gan uchel swyddogion y fyddin Rufeinig; yn ôl Achau’r Saeson daeth o Fanaw Gododdin yn yr Hen Ogledd gyda’i wyth mab 140 o flynyddoedd cyn teyrnasiad Maelgwn, ac ennill Gwynedd oddi wrth y Gwyddelod a oedd wedi ymsefydlu yno; rhoddodd ei feibion eu henwau i diroedd yng ngogledd a gorllewin Cymru: Tybion, tad Meirion o Feirionnydd; Ysfael; Rhufon o Rufoniog; Dunod o Ddunoding; Ceredig o Geredigion; Afloeg o Afloegion yn Llŷn; Einion Yrth o Gaereinion ym Mhowys; Dogfael o Ddogfeiling; ac Edern o Edeirnion.
O Gunedda y daeth tŷ brenhinol cyntaf Gwynedd. Ei orwyr oedd Maelgwn Gwynedd, y brenin mawr a fu farw yn 547, a thrwyddo ef olrheiniwyd y llinach at Rodri Mawr ac at dai Aberffraw, Dinefwr a Mathrafal a deyrnasodd yng Nghymru hyd 1282. Roedd y Tuduriaid hefyd yn cyfrif Cunedda ymhlith eu cyndadau.FfynonellauCunedda ↗Wikipedia (Saesneg)Cunedda Wledig, sylfaenydd llinach gyntaf Gwynedd; o Fanaw Gododdin, ger Falkirk heddiw (Historia Brittonum 62); ymsefydlodd ef a’i wŷr yng ngogledd Cymru i wrthsefyll cyrchoedd y Gwyddelod, ar ddyddiadau a gynigiwyd o’r 370au i’r 440au, gyda Macsen a Gwrtheyrn ill dau wedi’u cynnig fel y rhai a’i hanfonodd, tra bo haneswyr fel David Dumville yn amau i Rufain ei gyfarwyddo; priododd Gwawl, merch Coel Hen; dywedir i Geredigion a Meirionnydd gael eu henwi ar ôl Ceredig a Meirion; bu farw ei orwyr Maelgwn yn 547; hawliodd tai brenhinol diweddarach a’r Tuduriaid eu bod yn disgyn ohono; Allt Cunedda ger Cydweli mewn chwedl werin am ei farw; Marwnad Cunedda yn Llyfr Taliesin, efallai ymhlith y farddoniaeth Gymraeg gynharaf.Cunedda Wledig (fl. 450?), British prince ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn ôl Achau’r Saeson a geir mewn rhai llawysgrifau o Nennius, a gyfrifir gan nifer o ysgolheigion yn rhai o’r seithfed ganrif, daeth Cunedag, hynafiad Maelgwn Gwynedd, gyda’i wyth mab o Fanaw Gododdin yn y gogledd, 146 o flynyddoedd cyn i Faelgwn deyrnasu, a gyrru’r Gwyddelod gyda lladdfa fawr iawn o Wynedd, fel na ddychwelasant byth; mae achau’r ddegfed ganrif yn ei gysylltu â Maelgwn, yn rhoi enwau naw mab, ac yn ei wneud yn fab Edern ap Padarn Beisrudd ap Tegid; ymddengys fod yr hanesion hyn yn adrodd stori wir; mae’r enw’n mynd yn ôl i Counodagos, ‘arglwydd da’, tra bo Eternus, Paternus a Tacitus yn awgrymu cefndir Rhufeinig dros sawl cenhedlaeth, a gall Peisrudd, ‘mantell ysgarlad’, ddangos swydd uchel yn yr ymerodraeth; mae enwau’r rhan fwyaf o’r meibion yn fyw yn y tiroedd rhwng Dyfrdwy a Theifi: Rhufon yn Rhufoniog, Dunod yn Nunoding, Ceredig yng Ngheredigion, Afloeg yn Afloegion yn Llŷn, Dogfael yn Nogfeiling yn Nyffryn Clwyd ac Edern yn Edeirnion; bu farw Tybion, yr hynaf, ym Manaw Gododdin, ond roedd ei fab Meirion yn arglwydd Meirionnydd; Einion Yrth sy’n cwblhau’r rhif, a’i fab Cadwallon Lawhir a orchfygodd Wyddelod Môn yn derfynol; gosododd pennaeth Cristnogol Brythonig o lannau Forth sylfaen Gwynedd yr Oesoedd Canol; awgrymwyd iddo ddod i’r de drwy gynllun Stilicho ychydig cyn 400; mae enwau pedwar o’r meibion yn gyffredin mewn cylchoedd Cristnogol yr oes; mae’r teitl Gwledig, ‘rheolwr’, yn awgrymu tywysog ag awdurdod arbennig, Rhufeinig efallai; ceir yr enw yn Allt Cunedda ger Cydweli, ac fe’i rhoddwyd i fab i Gadwallon ap Gruffudd ap Cynan; mae’r gerdd Marwnad Cunedda yn Llyfr Taliesin.
Cedwir marwnad iddo, Marwnad Cunedda, yn Llyfr Taliesin. Gelwir bryn ger Cydweli yn Allt Cunedda, a phan gloddiwyd yno yn 1851 cafwyd beddau carreg yn dal sgerbydau gwŷr mawr iawn. Yn y ddeuddegfed ganrif roedd tywysogion Gwynedd yn dal i anrhydeddu eu sylfaenydd: rhoddodd Cadwallon fab Gruffudd ap Cynan yr enw Cunedda i fab iddo ef ei hun.FfynonellauCunedda Wledig (fl. 450?), British prince ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn ôl Achau’r Saeson a geir mewn rhai llawysgrifau o Nennius, a gyfrifir gan nifer o ysgolheigion yn rhai o’r seithfed ganrif, daeth Cunedag, hynafiad Maelgwn Gwynedd, gyda’i wyth mab o Fanaw Gododdin yn y gogledd, 146 o flynyddoedd cyn i Faelgwn deyrnasu, a gyrru’r Gwyddelod gyda lladdfa fawr iawn o Wynedd, fel na ddychwelasant byth; mae achau’r ddegfed ganrif yn ei gysylltu â Maelgwn, yn rhoi enwau naw mab, ac yn ei wneud yn fab Edern ap Padarn Beisrudd ap Tegid; ymddengys fod yr hanesion hyn yn adrodd stori wir; mae’r enw’n mynd yn ôl i Counodagos, ‘arglwydd da’, tra bo Eternus, Paternus a Tacitus yn awgrymu cefndir Rhufeinig dros sawl cenhedlaeth, a gall Peisrudd, ‘mantell ysgarlad’, ddangos swydd uchel yn yr ymerodraeth; mae enwau’r rhan fwyaf o’r meibion yn fyw yn y tiroedd rhwng Dyfrdwy a Theifi: Rhufon yn Rhufoniog, Dunod yn Nunoding, Ceredig yng Ngheredigion, Afloeg yn Afloegion yn Llŷn, Dogfael yn Nogfeiling yn Nyffryn Clwyd ac Edern yn Edeirnion; bu farw Tybion, yr hynaf, ym Manaw Gododdin, ond roedd ei fab Meirion yn arglwydd Meirionnydd; Einion Yrth sy’n cwblhau’r rhif, a’i fab Cadwallon Lawhir a orchfygodd Wyddelod Môn yn derfynol; gosododd pennaeth Cristnogol Brythonig o lannau Forth sylfaen Gwynedd yr Oesoedd Canol; awgrymwyd iddo ddod i’r de drwy gynllun Stilicho ychydig cyn 400; mae enwau pedwar o’r meibion yn gyffredin mewn cylchoedd Cristnogol yr oes; mae’r teitl Gwledig, ‘rheolwr’, yn awgrymu tywysog ag awdurdod arbennig, Rhufeinig efallai; ceir yr enw yn Allt Cunedda ger Cydweli, ac fe’i rhoddwyd i fab i Gadwallon ap Gruffudd ap Cynan; mae’r gerdd Marwnad Cunedda yn Llyfr Taliesin.Cunedda ↗Wikipedia (Saesneg)Cunedda Wledig, sylfaenydd llinach gyntaf Gwynedd; o Fanaw Gododdin, ger Falkirk heddiw (Historia Brittonum 62); ymsefydlodd ef a’i wŷr yng ngogledd Cymru i wrthsefyll cyrchoedd y Gwyddelod, ar ddyddiadau a gynigiwyd o’r 370au i’r 440au, gyda Macsen a Gwrtheyrn ill dau wedi’u cynnig fel y rhai a’i hanfonodd, tra bo haneswyr fel David Dumville yn amau i Rufain ei gyfarwyddo; priododd Gwawl, merch Coel Hen; dywedir i Geredigion a Meirionnydd gael eu henwi ar ôl Ceredig a Meirion; bu farw ei orwyr Maelgwn yn 547; hawliodd tai brenhinol diweddarach a’r Tuduriaid eu bod yn disgyn ohono; Allt Cunedda ger Cydweli mewn chwedl werin am ei farw; Marwnad Cunedda yn Llyfr Taliesin, efallai ymhlith y farddoniaeth Gymraeg gynharaf.The Book of Taliesin ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Peniarth 2) (Saesneg)Copïwyd gan un copïydd yn hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar ddeg, ym Morgannwg yn ôl pob tebyg; collwyd ei ddalen gyntaf; trawsgrifiwyd gan John Davies o Fallwyd 1631–34; yn yr Hengwrt erbyn 1655.
Brenhinoedd, beirdd a saint yr Hen Ogledd: Brythoniaid y tiroedd rhwng y Clud a’r Pennines, y cadwodd Cymru eu cerddi a’u hachau am bedair canrif ar ddeg.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.
Brython a ddaeth yn apostol Iwerddon (wedi’i gofnodi)
Brython a gipiwyd yn fachgen gan ysbeilwyr o Iwerddon, a ddihangodd ac a aeth yn ôl yn esgob i ddod â Christnogaeth i Iwerddon. Yn ôl traddodiad Cymru fe’i ganed yng Nghymru.