

Hanes Cymru / Brenhinoedd a thywysogion
tua 450–638
Brenhinoedd a thywysogion Gododdin
Teyrnas Din Eidyn, y mae ei rhyfelwyr yn cael eu hanrhydeddu yn y gerdd hynaf yn Gymraeg.
Llun: Tudalen gyntaf Llyfr Aneirin (tua 1250–1300), ar ddechrau’r Gododdin · Hand α, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Gododdin: o’r Votadini, pobl Lothian yng nghyfnod y Rhufeiniaid
Daliai Gododdin, y Votadini yn oes Rhufain, y tir o gwmpas Moryd Forth, a’i chadarnle yn Din Eidyn, Caeredin. Yn ôl traddodiad Cymru, o Fanaw Gododdin, ym mhen draw’r Forth, y daeth Cunedda i sefydlu Gwynedd.
Tua 600 gwleddodd ei harglwydd Mynyddog Mwynfawr ei osgordd am flwyddyn cyn iddynt farchogaeth i’r de i Gatraeth. Mae cerdd Aneirin, Y Gododdin, y gerdd hynaf yn Gymraeg, yn anrhydeddu pob un ohonynt wrth ei enw.
Traprain Law
Cyn Din Eidyn, prif le’r Votadini yn ôl pob tebyg oedd Traprain Law, bryn tua 220 metr o uchder, 6 cilometr i’r dwyrain o Haddington yn Nwyrain Lothian, a’i chaer ar ei mwyaf tua 16 hectar. Yn 1919 cafodd Alexander Curle yno dros 24 cilogram o arian Rhufeinig wedi’i dorri, sydd heddiw yng ngofal Amgueddfa Genedlaethol yr Alban.FfynhonnellTraprain Law ↗Wikipedia (Saesneg)Bryn tua 220 metr o uchder, 6 km i’r dwyrain o Haddington, Dwyrain Lothian; ar ei mwyaf roedd ei chaer tua 16 hectar; credir ei bod yn un o brif leoedd y Votadini, efallai Curia Ptolemi, a’u prifddinas cyn Din Eidyn; yn 1919 cafodd Alexander Curle yno dros 24 kg o arian Rhufeinig wedi’i dorri, sydd heddiw yng ngofal Amgueddfa Genedlaethol yr Alban.
Manaw a Chatraeth
Gelwid pobl ardal Clackmannan, ar ben Moryd Forth, yn Fanaw Gododdin. Tua’r flwyddyn 600 codwyd mintai o tua thri chant o wŷr i farchogaeth tua’r de i Gatraeth, Catterick efallai, ac mae’r gerdd Y Gododdin, a briodolir i Aneirin, yn eu hanrhydeddu.FfynhonnellGododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Etifeddion Votadini oes Rhufain oedd y Gododdin; yn ôl traddodiad trigai eu brenhinoedd ar Traprain Law ac yn Din Eidyn, Caeredin heddiw; gelwid pobl ardal Clackmannan yn Fanaw Gododdin; tua 600 codwyd llu o tua thri chant o wŷr i farchogaeth i Gatraeth, Catterick efallai; mae’r Gododdin, a briodolir i Aneirin, yn eu hanrhydeddu.
Y rheolwyr, yn eu trefn
Cunedda Wledig
Yn ôl traddodiad Cymru, gadawodd Fanaw Gododdin gyda’i feibion a dod i’r de i sefydlu teyrnas Gwynedd.
Cunedda WledigMynyddog Mwynfawr
Brenin Din Eidyn. Gwleddodd drichant Y Gododdin am flwyddyn cyn iddynt farchogaeth i Gatraeth, a gwnaeth Aneirin i’w henwau fyw am byth.
Mynyddog MwynfawrGwarchaewyd Din Eidyn yn 638 ac aeth i’r Eingl. Cariwyd cerdd ei rhyfelwyr i Gymru, a’i chadw yno.
Dyddiadau bras yw’r rhai a nodir ‘tua’. I’r brenhinoedd cynharaf, yr hen achau brenhinol a siarteri Llyfr Llandaf yw’r prif dystion, ac amcangyfrif yw eu dyddiadau. Lle rhannodd brenhinoedd deyrnas, rhestrir y ddau.
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf


