Tudalen gyntaf Llyfr Aneirin, dechrau’r Gododdin, cerdd gosgordd Mynyddog · Llun: Wikimedia Commons · Parth cyhoeddus
Ystyr yr enw
Mynyddog Mwynfawr: Mynyddog ‘Mwynfawr’
Mynyddog Mwynfawr
Mynyddogei enw ei hun
Mwynfawrcyfoethog (mwyn + mawr)
2 munud o ddarllen
Mynyddog Mwynfawr oedd brenin y Gododdin yn yr Hen Ogledd a gasglodd osgordd y Gododdin, yr arwyr y gwnaeth Aneirin o’u taith i Gatraeth gerdd fawr hynaf y Cymry. Galwodd ryfelwyr ifanc i’w neuadd yn Nin Eiddyn o bob rhan o wlad y Brythoniaid, o ogledd Cymru i Elfed a Dyfnaint, a’u gwledda am flwyddyn cyn iddynt farchogaeth i ryfel.FfynonellauMynyddog Mwynfawr ↗Wicipedia CymraegMynyddog Mwynfawr (Cymraeg Canol Mynyddawg Mwynfawr), yn ôl traddodiad brenin teyrnas Gododdin yn yr Hen Ogledd rywbryd rhwng 500 a 600; fe’i gelwir hefyd yn Fynyddawg Eiddin, yn y Trioedd a gwaith y cywyddwyr; efallai fod ei lys yn Nin Eiddyn, yng Nghaer Eiddyn ger Bo’ness ar Foryd Forth, neu yn Nhref Pren, Traprain Law ger East Linton; enwog fel pennaeth y Gododdin a anfonodd ei osgordd o arwyr dethol i ymosod ar yr Eingl yng Nghatraeth, ger Richmond yng Ngogledd Swydd Efrog, a goffeir yn Y Gododdin: ‘Gwyr a aeth Gatraeth oed fraeth eu llu, glasved eu hancwyn a gwenwyn vu, trychant trwy beiryant en catau, a gwedy elwch tawelwch vu’; ymddengys ei fod yn bennaeth ar ran ogleddol Gododdin a elwid Eiddyn; galwodd ato arwyr o sawl rhan o diriogaeth y Brythoniaid, gan gynnwys gogledd Cymru, Elfed a Dyfnaint, a fu’n gwledda yn ei lys am flwyddyn cyn mynd i ymladd yng Nghatraeth; mae’r gerdd Hirlas Owain, a briodolir i Owain Cyfeiliog, yn llawn cyfeiriadau at gyrch osgordd Mynyddog; yn y Trioedd mae gosgordd Mynyddog yn un o Dair Gosgordd Addwyn Ynys Prydain, gydag osgorddion Melyn fab Cynfelyn a Dryon fab Nudd.Mynyddog Mwynfawr ↗Wikipedia (Saesneg)Mynyddog Mwynfawr (Hen Gymraeg Mynydawc Mwynvawr), yn ôl traddodiad Cymru sy’n seiliedig ar Y Gododdin, a briodolir i Aneirin, rheolwr Brythoniaid Gododdin yn yr Hen Ogledd; yn y darlleniad a dderbynnir gan y rhan fwyaf o ysgolheigion ef yw brenin Gododdin, a’i lys yn Nin Eidyn, Caeredin, efallai, a noddwr yr osgordd enwog a ymladdodd yng Nghatraeth; ystyr yr enw yw Mynyddog y Cyfoethog, Mynyddog yn ansoddair o mynydd; cymerodd y bardd poblogaidd Richard Davies (1833–1877) yr enw Mynyddog yn enw barddol.Y Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.
Rheolai Mynyddog ran ogleddol gwlad y Gododdin, y wlad a elwid Eiddyn o gwmpas Moryd Forth, a galwai’r Trioedd a’r beirdd diweddarach ef yn Fynyddawg Eiddin. Efallai fod ei lys ar graig Din Eiddyn, lle saif Castell Caeredin heddiw, neu yng Nghaer Eiddyn ger Bo’ness, neu ar fryn mawr Tref Pren, Traprain Law, ger East Linton. Ystyr ei enw yw Mynyddog y Cyfoethog, a chofir cyfoeth ei neuadd yn y gerdd.FfynonellauMynyddog Mwynfawr ↗Wicipedia CymraegMynyddog Mwynfawr (Cymraeg Canol Mynyddawg Mwynfawr), yn ôl traddodiad brenin teyrnas Gododdin yn yr Hen Ogledd rywbryd rhwng 500 a 600; fe’i gelwir hefyd yn Fynyddawg Eiddin, yn y Trioedd a gwaith y cywyddwyr; efallai fod ei lys yn Nin Eiddyn, yng Nghaer Eiddyn ger Bo’ness ar Foryd Forth, neu yn Nhref Pren, Traprain Law ger East Linton; enwog fel pennaeth y Gododdin a anfonodd ei osgordd o arwyr dethol i ymosod ar yr Eingl yng Nghatraeth, ger Richmond yng Ngogledd Swydd Efrog, a goffeir yn Y Gododdin: ‘Gwyr a aeth Gatraeth oed fraeth eu llu, glasved eu hancwyn a gwenwyn vu, trychant trwy beiryant en catau, a gwedy elwch tawelwch vu’; ymddengys ei fod yn bennaeth ar ran ogleddol Gododdin a elwid Eiddyn; galwodd ato arwyr o sawl rhan o diriogaeth y Brythoniaid, gan gynnwys gogledd Cymru, Elfed a Dyfnaint, a fu’n gwledda yn ei lys am flwyddyn cyn mynd i ymladd yng Nghatraeth; mae’r gerdd Hirlas Owain, a briodolir i Owain Cyfeiliog, yn llawn cyfeiriadau at gyrch osgordd Mynyddog; yn y Trioedd mae gosgordd Mynyddog yn un o Dair Gosgordd Addwyn Ynys Prydain, gydag osgorddion Melyn fab Cynfelyn a Dryon fab Nudd.Mynyddog Mwynfawr ↗Wikipedia (Saesneg)Mynyddog Mwynfawr (Hen Gymraeg Mynydawc Mwynvawr), yn ôl traddodiad Cymru sy’n seiliedig ar Y Gododdin, a briodolir i Aneirin, rheolwr Brythoniaid Gododdin yn yr Hen Ogledd; yn y darlleniad a dderbynnir gan y rhan fwyaf o ysgolheigion ef yw brenin Gododdin, a’i lys yn Nin Eidyn, Caeredin, efallai, a noddwr yr osgordd enwog a ymladdodd yng Nghatraeth; ystyr yr enw yw Mynyddog y Cyfoethog, Mynyddog yn ansoddair o mynydd; cymerodd y bardd poblogaidd Richard Davies (1833–1877) yr enw Mynyddog yn enw barddol.
I’w lys galwodd Mynyddog lanciau dewraf y Brythoniaid, o’r Gododdin ei hun ac o mor bell â gogledd Cymru, Elfed yn swydd Efrog a Dyfnaint yn y de-orllewin. Am flwyddyn buont yn gwledda yn ei neuadd ar fedd a gwin, ac yna, tua’r flwyddyn 600, anfonodd hwy i’r de i Gatraeth, ger Richmond yn swydd Efrog, i ymladd yn erbyn Eingl Deifr a Brynaich. Mae’r Gododdin yn eu cofio:
Gwŷr a aeth Gatraeth oedd ffraeth eu llu, glasfedd eu hancwyn a gwenwyn fu.
Aneirin, Y Gododdin
Ymladdasant yn erbyn byddin lawer mwy, a syrthiodd bron bob un, ond talodd pob un, fel y dywed y gerdd, yn llawn am fedd ei arglwydd.FfynonellauMynyddog Mwynfawr ↗Wicipedia CymraegMynyddog Mwynfawr (Cymraeg Canol Mynyddawg Mwynfawr), yn ôl traddodiad brenin teyrnas Gododdin yn yr Hen Ogledd rywbryd rhwng 500 a 600; fe’i gelwir hefyd yn Fynyddawg Eiddin, yn y Trioedd a gwaith y cywyddwyr; efallai fod ei lys yn Nin Eiddyn, yng Nghaer Eiddyn ger Bo’ness ar Foryd Forth, neu yn Nhref Pren, Traprain Law ger East Linton; enwog fel pennaeth y Gododdin a anfonodd ei osgordd o arwyr dethol i ymosod ar yr Eingl yng Nghatraeth, ger Richmond yng Ngogledd Swydd Efrog, a goffeir yn Y Gododdin: ‘Gwyr a aeth Gatraeth oed fraeth eu llu, glasved eu hancwyn a gwenwyn vu, trychant trwy beiryant en catau, a gwedy elwch tawelwch vu’; ymddengys ei fod yn bennaeth ar ran ogleddol Gododdin a elwid Eiddyn; galwodd ato arwyr o sawl rhan o diriogaeth y Brythoniaid, gan gynnwys gogledd Cymru, Elfed a Dyfnaint, a fu’n gwledda yn ei lys am flwyddyn cyn mynd i ymladd yng Nghatraeth; mae’r gerdd Hirlas Owain, a briodolir i Owain Cyfeiliog, yn llawn cyfeiriadau at gyrch osgordd Mynyddog; yn y Trioedd mae gosgordd Mynyddog yn un o Dair Gosgordd Addwyn Ynys Prydain, gydag osgorddion Melyn fab Cynfelyn a Dryon fab Nudd.Y Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.Aneirin, a famous poet who flourished in the second half of the 6th century ↗Ifor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn ôl yr Historia Brittonum roedd pum bardd Cymraeg nodedig, Talhaearn Tad Awen, Neirin, Taliesin, Blwchfardd a Chian, yn amlwg yn ystod y rhyfeloedd yn erbyn Ida, brenin Northumbria, a’i feibion yn ôl pob tebyg; Neirin yw ffurf gyntaf yr enw, a gafodd ‘a’ o’i flaen erbyn 1200, a galwodd Dr John Davies ef yn Aneurin yn 1632; mae Llyfr Aneirin, llawysgrif o tua 1250, yn cynnwys cerdd hir o 103 o benillion am osgordd Mynyddawg Mwynfawr, arglwydd Din Eiddyn, Caeredin; fe’i gelwir y Gododdin ar ôl y Brythoniaid a drigai ger Moryd Forth, Votadinoi Ptolemi; ei thestun yw taith osgordd Mynyddawg o 300 o Ddin Eiddyn i Gatraeth, Catterick neu Richmond yn swydd Efrog, i geisio’i hennill yn ôl oddi ar y Saeson, a lladdwyd pob un ond un; mae Aneirin yn rhoi portreadau o arwr ar ôl arwr, pob un yn ddewr ac yn ffyddlon i’w arglwydd, a ‘dalodd am eu medd’; mae pennill diweddarach yn galw’r gerdd yn ‘gwarchan mab Dwywei’, a Dwywei ferch Lëennawg oedd mam Sant Deiniol, tra oedd ei brawd Gwallawg yn gynghreiriad i Urien yn erbyn Hussa; priodolir tair hen gân arall yn y Llyfr iddo; mae’r Trioedd yn ei alw’n Aneirin Gwawdrydd, Mechdeyrn Beirdd.
Mae Trioedd Ynys Prydain yn cyfrif gosgordd Mynyddog yn un o Dair Gosgordd Addwyn Ynys Prydain, gydag osgorddion Melyn fab Cynfelyn a Dryon fab Nudd. Arhosodd cof y daith i Gatraeth yn fyw yng Nghymru: chwe chan mlynedd yn ddiweddarach llanwodd y tywysog-fardd Owain Cyfeiliog ei gerdd Hirlas Owain ag adleisiau o osgordd Mynyddog wrth foli ei wŷr ei hun.FfynhonnellMynyddog Mwynfawr ↗Wicipedia CymraegMynyddog Mwynfawr (Cymraeg Canol Mynyddawg Mwynfawr), yn ôl traddodiad brenin teyrnas Gododdin yn yr Hen Ogledd rywbryd rhwng 500 a 600; fe’i gelwir hefyd yn Fynyddawg Eiddin, yn y Trioedd a gwaith y cywyddwyr; efallai fod ei lys yn Nin Eiddyn, yng Nghaer Eiddyn ger Bo’ness ar Foryd Forth, neu yn Nhref Pren, Traprain Law ger East Linton; enwog fel pennaeth y Gododdin a anfonodd ei osgordd o arwyr dethol i ymosod ar yr Eingl yng Nghatraeth, ger Richmond yng Ngogledd Swydd Efrog, a goffeir yn Y Gododdin: ‘Gwyr a aeth Gatraeth oed fraeth eu llu, glasved eu hancwyn a gwenwyn vu, trychant trwy beiryant en catau, a gwedy elwch tawelwch vu’; ymddengys ei fod yn bennaeth ar ran ogleddol Gododdin a elwid Eiddyn; galwodd ato arwyr o sawl rhan o diriogaeth y Brythoniaid, gan gynnwys gogledd Cymru, Elfed a Dyfnaint, a fu’n gwledda yn ei lys am flwyddyn cyn mynd i ymladd yng Nghatraeth; mae’r gerdd Hirlas Owain, a briodolir i Owain Cyfeiliog, yn llawn cyfeiriadau at gyrch osgordd Mynyddog; yn y Trioedd mae gosgordd Mynyddog yn un o Dair Gosgordd Addwyn Ynys Prydain, gydag osgorddion Melyn fab Cynfelyn a Dryon fab Nudd.
Yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg cymerodd y bardd poblogaidd Richard Davies yr enw Mynyddog yn enw barddol, fel y clywid enw brenin Eiddyn eto ym mhob cwr o Gymru.FfynonellauMynyddog Mwynfawr ↗Wikipedia (Saesneg)Mynyddog Mwynfawr (Hen Gymraeg Mynydawc Mwynvawr), yn ôl traddodiad Cymru sy’n seiliedig ar Y Gododdin, a briodolir i Aneirin, rheolwr Brythoniaid Gododdin yn yr Hen Ogledd; yn y darlleniad a dderbynnir gan y rhan fwyaf o ysgolheigion ef yw brenin Gododdin, a’i lys yn Nin Eidyn, Caeredin, efallai, a noddwr yr osgordd enwog a ymladdodd yng Nghatraeth; ystyr yr enw yw Mynyddog y Cyfoethog, Mynyddog yn ansoddair o mynydd; cymerodd y bardd poblogaidd Richard Davies (1833–1877) yr enw Mynyddog yn enw barddol.DAVIES, RICHARD (Mynyddog; 1833 - 1877) ↗Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Ganed yn Nôl Lydan, Llanbrynmair, 10 Ionawr 1833; canwyd ei ganeuon syml, swynol am lawenydd a chaledi pobl gyffredin mewn cyngherddau drwy Gymru; roedd galw mawr amdano fel arweinydd eisteddfodau.
Brenhinoedd, beirdd a saint yr Hen Ogledd: Brythoniaid y tiroedd rhwng y Clud a’r Pennines, y cadwodd Cymru eu cerddi a’u hachau am bedair canrif ar ddeg.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.