Brenin o’r Gogledd o linach Dyfnwal Hen, o’r un gwaed â Rhydderch o Ystrad Clud. Mae’r Trioedd yn ei enwi, gyda Nudd a Rhydderch, ymhlith tri brenin mwyaf hael Prydain.
Llun: Tudalen o Lyfr Coch Hergest (Coleg Iesu, Rhydychen, MS 111), a ysgrifennwyd tua 1382–1410 · Hywel Fychan ap Hywel Goch and others, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Gwrando ar y dudalen hon1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Tudalen o Lyfr Coch Hergest, sy’n cadw’r Trioedd sy’n enwi Tri Hael Ynys Prydain · Llun: Wikimedia Commons · Jesus College, Oxford, Parth cyhoeddus
Ystyr yr enw
Mordaf Hael: Mordaf ‘Hael’, un o Dri Hael Ynys Prydain
Mordaf Hael
Mordafei enw ei hun
Haelhael
Roedd Mordaf fab Serwan yn frenin ar Frythoniaid y Gogledd, yn gefnder i Rydderch Hael o’r Clud. Mae’r hen ach yn olrhain ei linach drwy Serwan a Chedig at Ddyfnwal Hen.FfynhonnellBonedd Gwŷr y Gogledd, the Descent of the Men of the North ↗Llawysgrif Peniarth 45, diwedd y 13eg ganrif, Llyfrgell Genedlaethol Cymru; testun a chyfieithiad ar maryjones.us (Saesneg)Urien fab Cynfarch fab Meirchion fab Gwrwst Ledlwm fab Ceneu fab Coel; Llywarch Hen fab Elidir Lydanwyn; Clydno Eidyn, Dunawd fab Pabo, Gwrgi a Pheredur meibion Eliffer, a Gwenddolau, Nudd a Chof meibion Ceidio, o linach Arthwys fab Mar fab Ceneu fab Coel; Rhydderch Hael fab Tudwal Tudglyd fab Cedig fab Dyfnwal Hen; Mordaf fab Serwan fab Cedig; Elffin fab Gwyddno fab Cawrdaf fab Garmonion fab Dyfnwal Hen. Trichant cleddyf Cynferchyn, trichant ysgwyd Cynwydion a thrichant gwaew Coeling.
Mae’r Trioedd yn ei gyfrif ymhlith Tri Hael Ynys Prydain, ac mae llyfrau cyfraith Cymru’n ei enwi gyda Chlydno Eidyn, Nudd Hael a Rhydderch Hael ymhlith brenhinoedd y Gogledd a ddaeth i’r de i Arfon i ddial am Elidir Mwynfawr. Cymharodd cenedlaethau o feirdd Cymru’r tywysogion a folent â Mordaf am eu haelioni.
Brenhinoedd, beirdd a saint yr Hen Ogledd: Brythoniaid y tiroedd rhwng y Clud a’r Pennines, y cadwodd Cymru eu cerddi a’u hachau am bedair canrif ar ddeg.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.