Hanes Cymru / Oes y Seintiau

fl. late 5th century

Caw o Brydyn

Arglwydd o’r Gogledd, tad Gildas a theulu o saint. Mae’r Trioedd yn cyfrif ei linach yn un o Dair Gwelygordd Saint Ynys Prydain, ac yn Culhwch ac Olwen mae’n marchogaeth gydag Arthur.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
fl. late 5th century (cronicl cynnar:Culhwch ac Olwen, Llyfr Gwyn Rhydderch, tua 1350) Arglwydd Prydyn, tad saint Oes y Seintiau Brenhinoedd, tywysogion a rheolwyr
Eglwys Sant Gallgo, un o feibion Caw, yn Llanallgo ym Môn, lle ymsefydlodd teulu Caw yn ôl traddodiad Cymreig
Eglwys Sant Gallgo, un o feibion Caw, yn Llanallgo ym Môn, lle ymsefydlodd teulu Caw yn ôl traddodiad Cymreig · Llun: Wikimedia Commons · Eric Jones, CC BY-SA 2.0

Ystyr yr enw

Caw o Brydyn: Caw o Brydyn, gwlad y Pictiaid

Caw o Brydyn

  • Caw ei enw ei hun
  • o o
  • Brydyn Prydyn, gwlad y Pictiaido Prydyn (treiglad meddal: p → b)

Arglwydd o’r Gogledd oedd Caw o Brydyn, Caw o Brydain mewn rhai testunau, yn y genhedlaeth cyn y saint mawr. Mae’r Trioedd yn enwi ei deulu, gyda rhai Brychan Brycheiniog a Chunedda Wledig, yn un o Dair Gwelygordd Saint Ynys Prydain, ac mae achau Cymraeg y saint yn cyfrif mwy nag ugain o’i feibion a’i ferched.

Yr enwocaf ohonynt oedd Gildas, a ysgrifennodd Am Ddinistr Prydain. Mae Buchedd Gildas yn adrodd i deulu Caw ddod o’r Gogledd i Gymru, a chofir nifer o’i feibion ym Môn, lle mae cantref Twrcelyn yn cynnwys eglwysi Eugrad Sant yn Llaneugrad, Gallgo Sant yn Llanallgo a Chwyllog Sant yn Llangwyllog. Mae traddodiad Cymru’n cyfrif y bardd Aneirin ymhlith ei ddisgynyddion hefyd.

Yn Culhwch ac Olwen mae Caw yn un o ryfelwyr Arthur, ac i’w ran ef y syrth y dasg olaf. Pan enillwyd pob rhyfeddod, Caw o Brydyn sy’n dod â’r ellyn ac yn eillio’r cawr Ysbaddaden, fel y gall Culhwch o’r diwedd ennill Olwen.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf