Craig Dumbarton ar afon Clud, sedd brenhinoedd Ystrad Clud a gyfrifai Ddyfnwal Hen yn gyndad iddynt · Llun: Wikimedia Commons · Richard Sutcliffe, CC BY-SA 2.0
Ystyr yr enw
Dyfnwal Hen: Dyfnwal ‘yr Hen’
Dyfnwal Hen
Dyfnwalei enw ei hun
Henhen
Saif Dyfnwal Hen ar ben ail deulu mawr yr Hen Ogledd. Lle daeth y teulu cyntaf, y Coeling, o Goel Hen, daeth hwn o Ddyfnwal, a rheolai ei frenhinoedd o Alclud, Craig y Clud.
Mae hen ach Gwŷr y Gogledd yn olrhain tair llinach enwog yn ôl ato: Rhydderch Hael fab Tudwal Tudglyd fab Cedig fab Dyfnwal Hen; Mordaf fab Serwan fab Cedig fab Dyfnwal Hen; ac Elffin fab Gwyddno fab Cawrdaf fab Garmonion fab Dyfnwal Hen.FfynhonnellBonedd Gwŷr y Gogledd, the Descent of the Men of the North ↗Llawysgrif Peniarth 45, diwedd y 13eg ganrif, Llyfrgell Genedlaethol Cymru; testun a chyfieithiad ar maryjones.us (Saesneg)Urien fab Cynfarch fab Meirchion fab Gwrwst Ledlwm fab Ceneu fab Coel; Llywarch Hen fab Elidir Lydanwyn; Clydno Eidyn, Dunawd fab Pabo, Gwrgi a Pheredur meibion Eliffer, a Gwenddolau, Nudd a Chof meibion Ceidio, o linach Arthwys fab Mar fab Ceneu fab Coel; Rhydderch Hael fab Tudwal Tudglyd fab Cedig fab Dyfnwal Hen; Mordaf fab Serwan fab Cedig; Elffin fab Gwyddno fab Cawrdaf fab Garmonion fab Dyfnwal Hen. Trichant cleddyf Cynferchyn, trichant ysgwyd Cynwydion a thrichant gwaew Coeling. Roedd dau o Dri Hael Ynys Prydain, Rhydderch a Mordaf, yn or-wyrion iddo.
Brenhinoedd, beirdd a saint yr Hen Ogledd: Brythoniaid y tiroedd rhwng y Clud a’r Pennines, y cadwodd Cymru eu cerddi a’u hachau am bedair canrif ar ddeg.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.