Hanes Cymru / Oes y Seintiau

fl. 642

Owain ap Beli

Brenin Brythoniaid y Clud, a enillodd frwydr Srath Caruin yn 642. Mae pennill a ychwanegwyd at Y Gododdin yn gorfoleddu yn ei fuddugoliaeth.

Llun: Craig Dumbarton, Alclud, o’r pier, tua 1895 · Photochrom Print Collection, Library of Congress, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
fl. 642 (cronicl cynnar:Llyfr Aneirin, tua 1250) Brenin Ystrad Clud, buddugwr Srath Caruin Oes y Seintiau Brenhinoedd, tywysogion a rheolwyr
Craig Dumbarton, Alclud, caer teyrnas Owain ar afon Clud
Craig Dumbarton, Alclud, caer teyrnas Owain ar afon Clud · Llun: Wikimedia Commons · Thomas Nugent, CC BY-SA 2.0

Ystyr yr enw

Owain ap Beli: Owain, mab Beli

Owain ap Beli

  • Owain ei enw ei hun
  • ap mab (ap, o mab)
  • Beli enw ei dad

Teyrnasai Owain fab Beli ar Frythoniaid y Clud o Alclud, Craig Dumbarton, yng nghanol y seithfed ganrif. Ym mis Rhagfyr 642 gorymdeithiodd Domnall Brecc, brenin Gwyddelod Dál Riata, yn ei erbyn, a syrthio. Mae Annalau Ulster yn ei gofnodi: lladdwyd Domnall Brecc ar ddiwedd y flwyddyn, ym mis Rhagfyr, ym mrwydr Srath Caruin, gan Hoan, brenin y Brythoniaid.

Canodd y Brythoniaid am y fuddugoliaeth. Ychwanegwyd pennill at Y Gododdin sy’n sôn am y gwŷr a ddaeth o Gintyre, ac am ben Dyfnwal Frych, Domnall Brecc, yn cael ei gnoi gan y brain.

Bu ei deulu’n fawr yn y Gogledd am genhedlaeth arall. Daeth Bridei fab Beli, ei frawd yn ôl rhai, yn frenin y Pictiaid a threchu Northumbria yn Dun Nechtain yn 685, brwydr a achubodd ogledd Prydain rhag yr Eingl.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf