Hanes Cymru / Oes y Seintiau

fl. mid 6th century

Clydno Eidyn

Brenin Brythoniaid Eidyn, gwlad Caeredin, un o Wŷr y Gogledd. Marchogodd ei fab Cynon i Gatraeth, ac mae ei gebystr yn un o Dri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
fl. mid 6th century (cronicl cynnar:achau Cymreig, y 10fed–13eg ganrif) Brenin Eidyn yn yr Hen Ogledd Oes y Seintiau Brenhinoedd, tywysogion a rheolwyr
Craig y Castell yng Nghaeredin, Din Eidyn, y cadarnle a roddodd ei enw i Glydno Eidyn
Craig y Castell yng Nghaeredin, Din Eidyn, y cadarnle a roddodd ei enw i Glydno Eidyn · Llun: Wikimedia Commons · Scglossop1, CC BY-SA 4.0

Ystyr yr enw

Clydno Eidyn: Clydno o Eidyn (Caeredin)

Clydno Eidyn

  • Clydno ei enw ei hun
  • Eidyn Eidyn, Caeredin

Roedd Clydno Eidyn yn arglwydd Eidyn, y wlad o gwmpas Caeredin, yn y chweched ganrif, yn y dyddiau pan ddaliai Brythoniaid y Gododdin y tiroedd ger Moryd Forth. Ef oedd tad Cynon, arwr y Gododdin, a thaid Sant Grwst o Lanrwst, ac mae traddodiad Cymru’n ei gofio ymhlith Gwŷr y Gogledd ac fel perchennog un o Dri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain.

PrydY chweched ganrif
Ei wladEidyn, o gwmpas Caeredin
LlinachŴyr Dyfnwal Hen
Ei fabCynon ap Clydno
Ei drysorCebystr Clydno Eidyn

Arglwydd Eidyn#

Eidyn oedd rhan ogleddol gwlad y Gododdin, o gwmpas craig fawr Din Eidyn lle saif Castell Caeredin. Mae ei enw, Clydno Eidyn, yn ei nodi’n arglwydd arni, ac efallai iddo deyrnasu yno o flaen Mynyddog Mwynfawr, y brenin a gasglodd osgordd y Gododdin. Mae hen achau Harley yn ei wneud yn fab i Gynfelyn fab Dyfnwal Hen, brenin cynnar Alt Clud ar afon Clud, tra bo ach Gwŷr y Gogledd yn cysylltu ei deulu â llinach Coel Hen.

Ei blant#

Mab Clydno oedd Cynon, un o arwyr y Gododdin a farchogodd o Ddin Eiddyn i Gatraeth, ac yr addawodd Aneirin iddo ‘gân o fawl parhaus’. Mae chwedl Culhwch ac Olwen yn enwi merch iddo, Eurneid, ac yn ôl Bonedd y Saint roedd merch arall, Euronwy, yn fam i Sant Grwst, nawddsant Llanrwst yn nyffryn Conwy.

Gwŷr y Gogledd yn Arfon#

Mae fersiwn Gwynedd o’r cyfreithiau Cymreig, yn Llyfr Du’r Waun, yn cadw stori am Wŷr y Gogledd. Pan laddwyd Elidir Mwynfawr, tywysog o’r Gogledd, yn Aber Meuhedud yn Arfon, daeth ei berthnasau i’r de i’w ddial. Marchogodd Clydno Eidyn gyda Rhydderch Hael, Nudd Hael a Mordaf Hael, Tri Hael Ynys Prydain, ar ben byddin o’r Gogledd, a daethant i Arfon.

Cebystr Clydno#

Mae rhestr Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain yn cynnwys Cebystr Clydno Eiddin. Pan glymai ef wrth stwffwl wrth draed ei wely, medd y rhestr, câi ynddo yn y bore ba farch bynnag a ddymunai.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf