Brenin Gwynedd ar ôl ei dad Maelgwn. Mae llyfrau cyfraith Cymru’n adrodd sut yr arweiniodd Rhun Hir wŷr Gwynedd yr holl ffordd i afon Gwerydd, ac ennill anrhydedd parhaol i wŷr Arfon.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Gwrando ar y dudalen hon4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Caerhun yn Nyffryn Conwy, y gaer a enwir ar ôl Rhun yn ôl traddodiad · Llun: Wikimedia Commons · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0
Ystyr yr enw
Rhun ap Maelgwn: Rhun, mab Maelgwn (Maelgwn Gwynedd)
Rhun ap Maelgwn
Rhunei enw ei hun
apmab (ap, o mab)
Maelgwnenw ei dad: Maelgwn Gwynedd
2 munud o ddarllen
Rhun ap Maelgwn, a elwir Rhun Hir, oedd brenin Gwynedd ar ôl ei dad Maelgwn, o tua 547 hyd tua 586. Roedd yn gawr o ddyn ac fe’i cyfrifid yn bennaf o frenhinoedd Cymru ei oes, ac fe’i cofir yn anad dim am arwain byddin Gwynedd ymhell i’r Gogledd, hyd lannau’r Forth.FfynonellauRhun ap Maelgwn Gwynedd (fl. 550), ruler of north-west Wales ↗William Hopkin Davies, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Maelgwn Gwynedd, a’i olynodd fel rheolwr gogledd-orllewin Cymru; yn ôl fersiwn Gwynedd o’r Cyfreithiau, pan aeth Clydno Eiddin a Rhydderch Hael adref i’r gogledd wedi anrheithio Arfon i ddial marwolaeth Elidyr, atebodd Rhun drwy arwain byddin cyn belled ag afon Forth; ni sonnir yn unman am ryfeloedd â’r Saeson; yn ôl traddodiad roedd yn dal (‘Rhun Hir’) ac yn fawr o gorff, yn dal safle blaenaf ymhlith y rheolwyr brodorol eraill, fel yn Breuddwyd Rhonabwy; dilynwyd ef gan ei fab Beli.Rhun ap Maelgwn Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Rhun Hir, brenin Gwynedd o tua 547 hyd tua 586; yn yr achau brenhinol (Harleian, Llsg. Coleg Iesu 20, Llsg. Hengwrt 202); mae Bonedd y Saint yn ei wneud yn gyndad i Sant Edeyrn; ei wraig oedd Perwyr, merch Rhun Ryfeddfawr, a’u mab Beli; mae Llyfr Iorwerth yn rhoi i wŷr Arfon yr hawl i gerdded ym mlaen byddin Gwynedd am eu dewrder yn rhyfel Rhun â Gwŷr y Gogledd; lladdwyd Elidyr Mwynfawr, gŵr Eurgain chwaer Rhun yn ôl Triad, yn Aber Mewydus yn Arfon, a llosgodd ei geraint o’r Gogledd, dan Glydno Eiddin, Nudd Hael, Mordaf Hael a Rhydderch Hael, Arfon; arweiniodd Rhun ei fyddin i lannau’r Gweryd, y Forth, ac arhosodd yn hir yn y Gogledd; mae Marwnad Rhun yn sôn am y rhyfel ac am ei farwolaeth; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd Caerhun, caer Rufeinig Canovium sy’n gwarchod croesfan Conwy yn Nhal-y-Cafn; yn Breuddwyd Rhonabwy ef yw’r gŵr tal, gwinau, cyrliog y mae pawb yn ceisio’i gyngor; yn y Trioedd un o Dri Gwyndeyrn a Thri Eurdorchog Ynys Prydain.Rhun ap Maelgwn Gwynedd ↗Wicipedia CymraegRhun Hir, brenin Gwynedd o 547; daeth yn frenin pan fu farw ei dad o’r pla a elwir Y Fad Felen; nid oes llawer o wybodaeth amdano heblaw yn llawysgrifau fersiwn Gwynedd o Gyfraith Hywel Dda; cysylltir ef â’r gaer Rufeinig Caerhun yn Nyffryn Conwy; dyn mawr o gorffolaeth, a ystyrid y pennaf o’r brenhinoedd Cymreig cyfoes; yn Breuddwyd Rhonabwy mae Arthur a’i gynghorwyr i gyd yn mynd ato ef i geisio cyngor yn hytrach nag ef atynt hwy; yn ôl un o’r Trioedd roedd mor fawr nes bod rhaid cael offer arbennig i’w gael ar gefn ceffyl.
Daeth Rhun i’r orsedd pan fu farw ei dad yn y pla mawr yn 547. Mae traddodiad yn ei wneud yn dal ac yn fawr o gorff, mor fawr, medd un o’r Trioedd, nes bod rhaid cael offer arbennig i’w osod ar ei geffyl. Daliai safle blaenaf ymhlith brenhinoedd eraill Cymru, ac mae ei enw yn achau brenhinol Gwynedd. Ei wraig oedd Perwyr, merch Rhun Ryfeddfawr, a dilynwyd ef yn frenin gan eu mab Beli.FfynonellauRhun ap Maelgwn Gwynedd (fl. 550), ruler of north-west Wales ↗William Hopkin Davies, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Maelgwn Gwynedd, a’i olynodd fel rheolwr gogledd-orllewin Cymru; yn ôl fersiwn Gwynedd o’r Cyfreithiau, pan aeth Clydno Eiddin a Rhydderch Hael adref i’r gogledd wedi anrheithio Arfon i ddial marwolaeth Elidyr, atebodd Rhun drwy arwain byddin cyn belled ag afon Forth; ni sonnir yn unman am ryfeloedd â’r Saeson; yn ôl traddodiad roedd yn dal (‘Rhun Hir’) ac yn fawr o gorff, yn dal safle blaenaf ymhlith y rheolwyr brodorol eraill, fel yn Breuddwyd Rhonabwy; dilynwyd ef gan ei fab Beli.Rhun ap Maelgwn Gwynedd ↗Wicipedia CymraegRhun Hir, brenin Gwynedd o 547; daeth yn frenin pan fu farw ei dad o’r pla a elwir Y Fad Felen; nid oes llawer o wybodaeth amdano heblaw yn llawysgrifau fersiwn Gwynedd o Gyfraith Hywel Dda; cysylltir ef â’r gaer Rufeinig Caerhun yn Nyffryn Conwy; dyn mawr o gorffolaeth, a ystyrid y pennaf o’r brenhinoedd Cymreig cyfoes; yn Breuddwyd Rhonabwy mae Arthur a’i gynghorwyr i gyd yn mynd ato ef i geisio cyngor yn hytrach nag ef atynt hwy; yn ôl un o’r Trioedd roedd mor fawr nes bod rhaid cael offer arbennig i’w gael ar gefn ceffyl.Rhun ap Maelgwn Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Rhun Hir, brenin Gwynedd o tua 547 hyd tua 586; yn yr achau brenhinol (Harleian, Llsg. Coleg Iesu 20, Llsg. Hengwrt 202); mae Bonedd y Saint yn ei wneud yn gyndad i Sant Edeyrn; ei wraig oedd Perwyr, merch Rhun Ryfeddfawr, a’u mab Beli; mae Llyfr Iorwerth yn rhoi i wŷr Arfon yr hawl i gerdded ym mlaen byddin Gwynedd am eu dewrder yn rhyfel Rhun â Gwŷr y Gogledd; lladdwyd Elidyr Mwynfawr, gŵr Eurgain chwaer Rhun yn ôl Triad, yn Aber Mewydus yn Arfon, a llosgodd ei geraint o’r Gogledd, dan Glydno Eiddin, Nudd Hael, Mordaf Hael a Rhydderch Hael, Arfon; arweiniodd Rhun ei fyddin i lannau’r Gweryd, y Forth, ac arhosodd yn hir yn y Gogledd; mae Marwnad Rhun yn sôn am y rhyfel ac am ei farwolaeth; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd Caerhun, caer Rufeinig Canovium sy’n gwarchod croesfan Conwy yn Nhal-y-Cafn; yn Breuddwyd Rhonabwy ef yw’r gŵr tal, gwinau, cyrliog y mae pawb yn ceisio’i gyngor; yn y Trioedd un o Dri Gwyndeyrn a Thri Eurdorchog Ynys Prydain.
Cedwir unig weithred fawr ei deyrnasiad yng nghyfreithiau Gwynedd. Lladdwyd Elidyr Mwynfawr, tywysog o’r Hen Ogledd ac, yn ôl un o’r Trioedd, gŵr Eurgain chwaer Rhun, yn Aber Mewydus yn Arfon. Daeth ei geraint yn y Gogledd, Clydno Eiddin, Nudd Hael, Mordaf Hael a Rhydderch Hael, i’r de i’w ddial a llosgi Arfon.FfynonellauRhun ap Maelgwn Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Rhun Hir, brenin Gwynedd o tua 547 hyd tua 586; yn yr achau brenhinol (Harleian, Llsg. Coleg Iesu 20, Llsg. Hengwrt 202); mae Bonedd y Saint yn ei wneud yn gyndad i Sant Edeyrn; ei wraig oedd Perwyr, merch Rhun Ryfeddfawr, a’u mab Beli; mae Llyfr Iorwerth yn rhoi i wŷr Arfon yr hawl i gerdded ym mlaen byddin Gwynedd am eu dewrder yn rhyfel Rhun â Gwŷr y Gogledd; lladdwyd Elidyr Mwynfawr, gŵr Eurgain chwaer Rhun yn ôl Triad, yn Aber Mewydus yn Arfon, a llosgodd ei geraint o’r Gogledd, dan Glydno Eiddin, Nudd Hael, Mordaf Hael a Rhydderch Hael, Arfon; arweiniodd Rhun ei fyddin i lannau’r Gweryd, y Forth, ac arhosodd yn hir yn y Gogledd; mae Marwnad Rhun yn sôn am y rhyfel ac am ei farwolaeth; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd Caerhun, caer Rufeinig Canovium sy’n gwarchod croesfan Conwy yn Nhal-y-Cafn; yn Breuddwyd Rhonabwy ef yw’r gŵr tal, gwinau, cyrliog y mae pawb yn ceisio’i gyngor; yn y Trioedd un o Dri Gwyndeyrn a Thri Eurdorchog Ynys Prydain.Rhun ap Maelgwn Gwynedd (fl. 550), ruler of north-west Wales ↗William Hopkin Davies, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Maelgwn Gwynedd, a’i olynodd fel rheolwr gogledd-orllewin Cymru; yn ôl fersiwn Gwynedd o’r Cyfreithiau, pan aeth Clydno Eiddin a Rhydderch Hael adref i’r gogledd wedi anrheithio Arfon i ddial marwolaeth Elidyr, atebodd Rhun drwy arwain byddin cyn belled ag afon Forth; ni sonnir yn unman am ryfeloedd â’r Saeson; yn ôl traddodiad roedd yn dal (‘Rhun Hir’) ac yn fawr o gorff, yn dal safle blaenaf ymhlith y rheolwyr brodorol eraill, fel yn Breuddwyd Rhonabwy; dilynwyd ef gan ei fab Beli.
Atebodd Rhun hwy yn yr un modd. Casglodd ei fyddin a gorymdeithio i’r gogledd, yr holl ffordd i lannau’r Gweryd, afon Forth, ac arhosodd ei lu yn y Gogledd am amser hir. Yn holl gofnod ei deyrnasiad nid oes sôn am unrhyw ryfel â’r Saeson.FfynonellauRhun ap Maelgwn Gwynedd (fl. 550), ruler of north-west Wales ↗William Hopkin Davies, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Maelgwn Gwynedd, a’i olynodd fel rheolwr gogledd-orllewin Cymru; yn ôl fersiwn Gwynedd o’r Cyfreithiau, pan aeth Clydno Eiddin a Rhydderch Hael adref i’r gogledd wedi anrheithio Arfon i ddial marwolaeth Elidyr, atebodd Rhun drwy arwain byddin cyn belled ag afon Forth; ni sonnir yn unman am ryfeloedd â’r Saeson; yn ôl traddodiad roedd yn dal (‘Rhun Hir’) ac yn fawr o gorff, yn dal safle blaenaf ymhlith y rheolwyr brodorol eraill, fel yn Breuddwyd Rhonabwy; dilynwyd ef gan ei fab Beli.Rhun ap Maelgwn Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Rhun Hir, brenin Gwynedd o tua 547 hyd tua 586; yn yr achau brenhinol (Harleian, Llsg. Coleg Iesu 20, Llsg. Hengwrt 202); mae Bonedd y Saint yn ei wneud yn gyndad i Sant Edeyrn; ei wraig oedd Perwyr, merch Rhun Ryfeddfawr, a’u mab Beli; mae Llyfr Iorwerth yn rhoi i wŷr Arfon yr hawl i gerdded ym mlaen byddin Gwynedd am eu dewrder yn rhyfel Rhun â Gwŷr y Gogledd; lladdwyd Elidyr Mwynfawr, gŵr Eurgain chwaer Rhun yn ôl Triad, yn Aber Mewydus yn Arfon, a llosgodd ei geraint o’r Gogledd, dan Glydno Eiddin, Nudd Hael, Mordaf Hael a Rhydderch Hael, Arfon; arweiniodd Rhun ei fyddin i lannau’r Gweryd, y Forth, ac arhosodd yn hir yn y Gogledd; mae Marwnad Rhun yn sôn am y rhyfel ac am ei farwolaeth; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd Caerhun, caer Rufeinig Canovium sy’n gwarchod croesfan Conwy yn Nhal-y-Cafn; yn Breuddwyd Rhonabwy ef yw’r gŵr tal, gwinau, cyrliog y mae pawb yn ceisio’i gyngor; yn y Trioedd un o Dri Gwyndeyrn a Thri Eurdorchog Ynys Prydain.
Ymladdodd gwŷr Arfon mor ddewr yn y rhyfel hwnnw nes i gyfreithiau Gwynedd roi anrhydedd parhaol iddynt: yr hawl i gerdded yn y blaen, ar flaen y gad, ym myddin Gwynedd. Mae’r hen farwnad, Marwnad Rhun, a gysylltwyd ers tro ag enw Taliesin, yn sôn am y rhyfel ac am farw Rhun mewn brwydr.FfynhonnellRhun ap Maelgwn Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Rhun Hir, brenin Gwynedd o tua 547 hyd tua 586; yn yr achau brenhinol (Harleian, Llsg. Coleg Iesu 20, Llsg. Hengwrt 202); mae Bonedd y Saint yn ei wneud yn gyndad i Sant Edeyrn; ei wraig oedd Perwyr, merch Rhun Ryfeddfawr, a’u mab Beli; mae Llyfr Iorwerth yn rhoi i wŷr Arfon yr hawl i gerdded ym mlaen byddin Gwynedd am eu dewrder yn rhyfel Rhun â Gwŷr y Gogledd; lladdwyd Elidyr Mwynfawr, gŵr Eurgain chwaer Rhun yn ôl Triad, yn Aber Mewydus yn Arfon, a llosgodd ei geraint o’r Gogledd, dan Glydno Eiddin, Nudd Hael, Mordaf Hael a Rhydderch Hael, Arfon; arweiniodd Rhun ei fyddin i lannau’r Gweryd, y Forth, ac arhosodd yn hir yn y Gogledd; mae Marwnad Rhun yn sôn am y rhyfel ac am ei farwolaeth; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd Caerhun, caer Rufeinig Canovium sy’n gwarchod croesfan Conwy yn Nhal-y-Cafn; yn Breuddwyd Rhonabwy ef yw’r gŵr tal, gwinau, cyrliog y mae pawb yn ceisio’i gyngor; yn y Trioedd un o Dri Gwyndeyrn a Thri Eurdorchog Ynys Prydain.
Dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd Caerhun yn Nyffryn Conwy. Saif ar safle’r gaer Rufeinig Canovium, ar y ffordd o Gaer i Segontium, yn gwarchod croesfan Conwy yn Nhal-y-Cafn a’r ffordd i fyny i Fwlch y Ddeufaen a chalon Eryri.FfynonellauRhun ap Maelgwn Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Rhun Hir, brenin Gwynedd o tua 547 hyd tua 586; yn yr achau brenhinol (Harleian, Llsg. Coleg Iesu 20, Llsg. Hengwrt 202); mae Bonedd y Saint yn ei wneud yn gyndad i Sant Edeyrn; ei wraig oedd Perwyr, merch Rhun Ryfeddfawr, a’u mab Beli; mae Llyfr Iorwerth yn rhoi i wŷr Arfon yr hawl i gerdded ym mlaen byddin Gwynedd am eu dewrder yn rhyfel Rhun â Gwŷr y Gogledd; lladdwyd Elidyr Mwynfawr, gŵr Eurgain chwaer Rhun yn ôl Triad, yn Aber Mewydus yn Arfon, a llosgodd ei geraint o’r Gogledd, dan Glydno Eiddin, Nudd Hael, Mordaf Hael a Rhydderch Hael, Arfon; arweiniodd Rhun ei fyddin i lannau’r Gweryd, y Forth, ac arhosodd yn hir yn y Gogledd; mae Marwnad Rhun yn sôn am y rhyfel ac am ei farwolaeth; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd Caerhun, caer Rufeinig Canovium sy’n gwarchod croesfan Conwy yn Nhal-y-Cafn; yn Breuddwyd Rhonabwy ef yw’r gŵr tal, gwinau, cyrliog y mae pawb yn ceisio’i gyngor; yn y Trioedd un o Dri Gwyndeyrn a Thri Eurdorchog Ynys Prydain.Rhun ap Maelgwn Gwynedd ↗Wicipedia CymraegRhun Hir, brenin Gwynedd o 547; daeth yn frenin pan fu farw ei dad o’r pla a elwir Y Fad Felen; nid oes llawer o wybodaeth amdano heblaw yn llawysgrifau fersiwn Gwynedd o Gyfraith Hywel Dda; cysylltir ef â’r gaer Rufeinig Caerhun yn Nyffryn Conwy; dyn mawr o gorffolaeth, a ystyrid y pennaf o’r brenhinoedd Cymreig cyfoes; yn Breuddwyd Rhonabwy mae Arthur a’i gynghorwyr i gyd yn mynd ato ef i geisio cyngor yn hytrach nag ef atynt hwy; yn ôl un o’r Trioedd roedd mor fawr nes bod rhaid cael offer arbennig i’w gael ar gefn ceffyl.
Yn Breuddwyd Rhonabwy, mae’r breuddwydiwr yn teithio’n ôl i oes Arthur ac yn gweld, yn sefyll ar wahân, ŵr tal, gwinau, cyrliog. Pan fo rhaid i Arthur benderfynu ar gadoediad, mae ef a’i holl gynghorwyr yn mynd at y gŵr hwnnw i geisio’i gyngor. Dywedir wrth Rhonabwy mai Rhun ap Maelgwn Gwynedd ydyw, ac nad oes neb ym Mhrydain yn fwy medrus mewn cyngor nag ef. Mae’r Trioedd yn ei enwi ymhlith Tri Gwyndeyrn a Thri Eurdorchog Ynys Prydain.FfynonellauRhun ap Maelgwn Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Rhun Hir, brenin Gwynedd o tua 547 hyd tua 586; yn yr achau brenhinol (Harleian, Llsg. Coleg Iesu 20, Llsg. Hengwrt 202); mae Bonedd y Saint yn ei wneud yn gyndad i Sant Edeyrn; ei wraig oedd Perwyr, merch Rhun Ryfeddfawr, a’u mab Beli; mae Llyfr Iorwerth yn rhoi i wŷr Arfon yr hawl i gerdded ym mlaen byddin Gwynedd am eu dewrder yn rhyfel Rhun â Gwŷr y Gogledd; lladdwyd Elidyr Mwynfawr, gŵr Eurgain chwaer Rhun yn ôl Triad, yn Aber Mewydus yn Arfon, a llosgodd ei geraint o’r Gogledd, dan Glydno Eiddin, Nudd Hael, Mordaf Hael a Rhydderch Hael, Arfon; arweiniodd Rhun ei fyddin i lannau’r Gweryd, y Forth, ac arhosodd yn hir yn y Gogledd; mae Marwnad Rhun yn sôn am y rhyfel ac am ei farwolaeth; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd Caerhun, caer Rufeinig Canovium sy’n gwarchod croesfan Conwy yn Nhal-y-Cafn; yn Breuddwyd Rhonabwy ef yw’r gŵr tal, gwinau, cyrliog y mae pawb yn ceisio’i gyngor; yn y Trioedd un o Dri Gwyndeyrn a Thri Eurdorchog Ynys Prydain.Rhun ap Maelgwn Gwynedd ↗Wicipedia CymraegRhun Hir, brenin Gwynedd o 547; daeth yn frenin pan fu farw ei dad o’r pla a elwir Y Fad Felen; nid oes llawer o wybodaeth amdano heblaw yn llawysgrifau fersiwn Gwynedd o Gyfraith Hywel Dda; cysylltir ef â’r gaer Rufeinig Caerhun yn Nyffryn Conwy; dyn mawr o gorffolaeth, a ystyrid y pennaf o’r brenhinoedd Cymreig cyfoes; yn Breuddwyd Rhonabwy mae Arthur a’i gynghorwyr i gyd yn mynd ato ef i geisio cyngor yn hytrach nag ef atynt hwy; yn ôl un o’r Trioedd roedd mor fawr nes bod rhaid cael offer arbennig i’w gael ar gefn ceffyl.Rhun ap Maelgwn Gwynedd (fl. 550), ruler of north-west Wales ↗William Hopkin Davies, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Maelgwn Gwynedd, a’i olynodd fel rheolwr gogledd-orllewin Cymru; yn ôl fersiwn Gwynedd o’r Cyfreithiau, pan aeth Clydno Eiddin a Rhydderch Hael adref i’r gogledd wedi anrheithio Arfon i ddial marwolaeth Elidyr, atebodd Rhun drwy arwain byddin cyn belled ag afon Forth; ni sonnir yn unman am ryfeloedd â’r Saeson; yn ôl traddodiad roedd yn dal (‘Rhun Hir’) ac yn fawr o gorff, yn dal safle blaenaf ymhlith y rheolwyr brodorol eraill, fel yn Breuddwyd Rhonabwy; dilynwyd ef gan ei fab Beli.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.