Hanes Cymru / Oes y Seintiau

Oes Arthur

Eigr

Mam Arthur ym Mrut Cymraeg, merch Amlawdd Wledig yn yr achau Cymreig. Drwyddi hi roedd Arthur yn gefnder i Gulhwch ac i Illtud Sant.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Oes Arthur (cronicl cynnar:Sieffre o Fynwy, tua 1136) Mam Arthur yn y chwedlau Cymraeg Oes y Seintiau Arwyr gwerin
Uthr ac Eigr, gan W. T. Benda
Uthr ac Eigr, gan W. T. Benda · Llun: Wikimedia Commons · W. T. Benda, Parth cyhoeddus

Eigr oedd mam y Brenin Arthur a gwraig Uthr Bendragon. Geilw Sieffre o Fynwy hi’r wraig harddaf ym Mhrydain gyfan. Mae’r achau Cymreig yn ei gwneud yn ferch i Amlawdd Wledig ac yn wyres i Gunedda, fel bod Arthur drwyddi hi’n gefnder i Sant Illtud ac i Gulhwch, yr arwr a enillodd Olwen.

PrydOes Arthur
Ei thadAmlawdd Wledig
Ei mamGwen, merch Cunedda
Ei gŵrUthr Bendragon
Ei phlantArthur ac Anna

Merch Amlawdd Wledig#

Mae’r hen achau Cymreig yn rhoi teulu mawr i Eigr. Ei thad oedd Amlawdd Wledig a’i mam oedd Gwen, merch Cunedda Wledig, sylfaenydd tŷ Gwynedd. Ei chwiorydd oedd Goleuddydd, mam Culhwch, a Rieingulid, mam Sant Illtud, felly gall Buchedd Illtud alw’r sant yn gefnder i Arthur, a gall chwedl Culhwch ac Olwen alw Culhwch yn gefnder iddo hefyd. Mae’r un chwedl yn enwi ei brodyr, Llysgadrudd Emys, Gwrbothu Hen, Gweir Gwrhyd Ennwir a Gweir Paladyr Hir, i gyd yn wŷr o lys Arthur.

Mam Arthur#

Mae’r chwedl Gymraeg hynaf, Culhwch ac Olwen, yn adnabod mam Arthur yn dda er nad yw’n rhoi ei henw, ac mae’r Brut Cymraeg a gedwir yn llawysgrif Dingestow yn ei henwi’n Eigyr. Mae’r chwedl yn rhoi mab arall iddi hefyd, Gormant, a’i dad oedd Rica, pencynghorwr Cernyw, ac ym Mrut Tysilio mae Cadwr o Gernyw, un o gapteiniaid mawr Arthur, yn fab iddi.

Brenhines y Brythoniaid#

Yn Hanes Sieffre o Fynwy, mae Eigr yn wraig gyntaf i Gorlois, arglwydd Cernyw. Mae Uthr, brenin Ynys Prydain, yn ei gweld yn y wledd a gynhelir i ddathlu ei fuddugoliaethau ac yn ei charu ar unwaith. Syrthia Gorlois yn y rhyfel a ddilyn, ac mae Uthr yn priodi Eigr. Dywed Sieffre iddynt o’r dydd hwnnw ‘fyw ynghyd yn gydradd, yn unedig gan eu cariad mawr at ei gilydd’. Eu plant oedd Arthur a merch, Anna, a ddaeth yn fam i Walchmai.

Ei henw#

Ei henw Cymraeg yw Eigr, yn Gymraeg Canol Eigyr. Ysgrifennodd Sieffre ef yn Lladin fel Igerna, gwnaeth y rhamantau Ffrangeg ef yn Igerne ac Ygraine, ac mae darllenwyr Saesneg yn ei hadnabod fel Igraine, yr enw a roddodd Thomas Malory iddi. Mae pob un o’r enwau hynny’n mynd yn ôl at fam Gymreig Arthur.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf