Gwalchmai ap Gwyar oedd nai Arthur a’r mwyaf cwrtais o’i ryfelwyr. Mae’r Trioedd yn ei ganmol am ei gwrteisi wrth westeion a dieithriaid ac am ei ddi-ofnrwydd, cymharai beirdd y tywysogion eu brenhinoedd ag ef, ac o Gymru aeth ei enw allan ar draws Ewrop fel Gauvain a Gawain, arwr Sir Gawain and the Green Knight. Gosododd William o Malmesbury ei fedd yn Rhos yn Sir Benfro, lle mae Castell Gwalchmai yn dal i gadw ei enw.FfynonellauGawain ↗Wikipedia (Saesneg)Gwalchmai ap Gwyar (Gwalchmei), gwreiddiol Cymraeg Sir Gawain, un o farchogion y Brenin Arthur, a geir mewn chwedlau yn Gymraeg, Lladin, Ffrangeg, Saesneg, Sgoteg, Iseldireg, Almaeneg, Sbaeneg ac Eidaleg, ac arwr y gerdd Saesneg Canol Sir Gawain and the Green Knight; yn y testunau Cymraeg cynnar rhyfelwr aruthrol, cwrtais, tosturiol a ffyddlon i’w frenin a’i dylwyth, cyfaill i farchogion ifanc, amddiffynnydd y tlawd ac achubwr gwragedd, medrus wrth iacháu; mae gwalch yn epithet nodweddiadol o farddoniaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol, ac ansicr yw ystyr mei, gydag ‘Gwalch Mai’ wedi ei awgrymu, tra cynigiodd Kenneth Jackson ‘Gwalch y Maes’; credir yn gyffredinol fod y ffurfiau diweddarach ar yr enw’n dod o’r Gymraeg Gwalchmei; enw ei fam yw Gwyar yn ôl pob tebyg, ac mae un fersiwn o Fonedd y Saint yn gwneud Gwyar yn ferch i Amlawdd Wledig; mae Genedigaeth Arthur yn gwneud Emyr Llydaw yn dad iddo; ymhlith y cyfeiriadau cynnar mae’r Trioedd, Englynion y Beddau, sy’n enwi man ei fedd, Trioedd y Meirch, sy’n canmol ei farch Ceingaled, a marwnad Cynddelw i Owain Gwynedd, sy’n cymharu hyfdra Owain â hyfdra Gwalchmai; mae Triawd 4 yn ei enwi’n un o Dri Gŵr Gwaddolog Ynys Prydain, Triawd 75 yn un o’r Tri Gŵr Mwyaf Cwrtais wrth Westeion a Dieithriaid, ac mae Triawd 91 yn canmol ei ddi-ofnrwydd; yn Culhwch ac Olwen mae’n fab i chwaer Arthur ac yn un o’r chwe chynorthwywr a anfona Arthur gyda Chulhwch; ym Mheredur mae’n helpu Peredur yn y frwydr olaf yn erbyn naw gwiddon Caerloyw.Gwalchmai ap Gwyar ↗Wicipedia CymraegGwalchmai ap Gwyar, hefyd Gwalchmei (Lladin Gualguainus, Ffrangeg Gauvain, Saesneg Gawain), o’r straeon am y Brenin Arthur; yn Culhwch ac Olwen mae’n un o wŷr Arthur ac yn nai iddo, a ddewisir i fynd gyda Chulhwch i chwilio am Olwen; yn Llyfr Du Caerfyrddin enwir ei farch yn Ceingaled a dywedir fod ei fedd ym Mheryddon; dywed William o Malmesbury iddo deyrnasu ar ran o Brydain a eilw’n Walweitha a bod ei fedd yn Rhos, yn Sir Benfro yn awr, a cheir yr enw Castell Gwalchmai yn y cantref hwnnw; yn Hanes Sieffre mae’n un o farchogion gorau Arthur ac yn etifedd tebygol i’r deyrnas; mae’r testun diweddarach Genedigaeth Arthur yn gwneud Gwyar, ei fam a chwaer Arthur, yn wraig i Emyr Llydaw ac felly’n fam i Hywel ab Emyr Llydaw; gan Chrétien de Troyes mae’n batrwm o sifalri, ac ef yw arwr y gerdd Saesneg o’r bedwaredd ganrif ar ddeg Sir Gawain and the Green Knight.
Gair a hoffai beirdd Cymraeg yr Oesoedd Canol ei roi i’r rhyfelwyr dewraf oedd gwalch. Llai sicr yw ystyr ail hanner ei enw. Darllenodd rhai ef fel Gwalch Mai, a’r ysgolhaig Kenneth Jackson fel Gwalch y Maes. Mae ap Gwyar yn enwi ei fam, Gwyar, y mae un fersiwn o Fonedd y Saint yn ei gwneud yn ferch i Amlawdd Wledig, teulu mam Arthur, a Genedigaeth Arthur yn ei gwneud yn chwaer i Arthur ac yn wraig i Emyr Llydaw, fel bod Gwalchmai yn frawd i Hywel o Lydaw.FfynonellauGawain ↗Wikipedia (Saesneg)Gwalchmai ap Gwyar (Gwalchmei), gwreiddiol Cymraeg Sir Gawain, un o farchogion y Brenin Arthur, a geir mewn chwedlau yn Gymraeg, Lladin, Ffrangeg, Saesneg, Sgoteg, Iseldireg, Almaeneg, Sbaeneg ac Eidaleg, ac arwr y gerdd Saesneg Canol Sir Gawain and the Green Knight; yn y testunau Cymraeg cynnar rhyfelwr aruthrol, cwrtais, tosturiol a ffyddlon i’w frenin a’i dylwyth, cyfaill i farchogion ifanc, amddiffynnydd y tlawd ac achubwr gwragedd, medrus wrth iacháu; mae gwalch yn epithet nodweddiadol o farddoniaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol, ac ansicr yw ystyr mei, gydag ‘Gwalch Mai’ wedi ei awgrymu, tra cynigiodd Kenneth Jackson ‘Gwalch y Maes’; credir yn gyffredinol fod y ffurfiau diweddarach ar yr enw’n dod o’r Gymraeg Gwalchmei; enw ei fam yw Gwyar yn ôl pob tebyg, ac mae un fersiwn o Fonedd y Saint yn gwneud Gwyar yn ferch i Amlawdd Wledig; mae Genedigaeth Arthur yn gwneud Emyr Llydaw yn dad iddo; ymhlith y cyfeiriadau cynnar mae’r Trioedd, Englynion y Beddau, sy’n enwi man ei fedd, Trioedd y Meirch, sy’n canmol ei farch Ceingaled, a marwnad Cynddelw i Owain Gwynedd, sy’n cymharu hyfdra Owain â hyfdra Gwalchmai; mae Triawd 4 yn ei enwi’n un o Dri Gŵr Gwaddolog Ynys Prydain, Triawd 75 yn un o’r Tri Gŵr Mwyaf Cwrtais wrth Westeion a Dieithriaid, ac mae Triawd 91 yn canmol ei ddi-ofnrwydd; yn Culhwch ac Olwen mae’n fab i chwaer Arthur ac yn un o’r chwe chynorthwywr a anfona Arthur gyda Chulhwch; ym Mheredur mae’n helpu Peredur yn y frwydr olaf yn erbyn naw gwiddon Caerloyw.Gwalchmai ap Gwyar ↗Wicipedia CymraegGwalchmai ap Gwyar, hefyd Gwalchmei (Lladin Gualguainus, Ffrangeg Gauvain, Saesneg Gawain), o’r straeon am y Brenin Arthur; yn Culhwch ac Olwen mae’n un o wŷr Arthur ac yn nai iddo, a ddewisir i fynd gyda Chulhwch i chwilio am Olwen; yn Llyfr Du Caerfyrddin enwir ei farch yn Ceingaled a dywedir fod ei fedd ym Mheryddon; dywed William o Malmesbury iddo deyrnasu ar ran o Brydain a eilw’n Walweitha a bod ei fedd yn Rhos, yn Sir Benfro yn awr, a cheir yr enw Castell Gwalchmai yn y cantref hwnnw; yn Hanes Sieffre mae’n un o farchogion gorau Arthur ac yn etifedd tebygol i’r deyrnas; mae’r testun diweddarach Genedigaeth Arthur yn gwneud Gwyar, ei fam a chwaer Arthur, yn wraig i Emyr Llydaw ac felly’n fam i Hywel ab Emyr Llydaw; gan Chrétien de Troyes mae’n batrwm o sifalri, ac ef yw arwr y gerdd Saesneg o’r bedwaredd ganrif ar ddeg Sir Gawain and the Green Knight.
Mae’r Trioedd yn rhoi tair anrhydedd i Walchmai. Mae’n un o Dri Gŵr Gwaddolog Ynys Prydain, yn un o’r Tri Gŵr Mwyaf Cwrtais wrth Westeion a Dieithriaid, ac mae triawd yn canmol ei ddi-ofnrwydd. Yn y chwedlau Cymraeg ef yw’r gŵr a anfona Arthur i gyfarfod â marchogion dieithr, mwyn ei eiriau a ffyddlon i’w frenin a’i dylwyth, cyfaill i farchogion ifanc, amddiffynnydd y tlawd ac achubwr y rhai mewn perygl, a medrus wrth iacháu.FfynhonnellGawain ↗Wikipedia (Saesneg)Gwalchmai ap Gwyar (Gwalchmei), gwreiddiol Cymraeg Sir Gawain, un o farchogion y Brenin Arthur, a geir mewn chwedlau yn Gymraeg, Lladin, Ffrangeg, Saesneg, Sgoteg, Iseldireg, Almaeneg, Sbaeneg ac Eidaleg, ac arwr y gerdd Saesneg Canol Sir Gawain and the Green Knight; yn y testunau Cymraeg cynnar rhyfelwr aruthrol, cwrtais, tosturiol a ffyddlon i’w frenin a’i dylwyth, cyfaill i farchogion ifanc, amddiffynnydd y tlawd ac achubwr gwragedd, medrus wrth iacháu; mae gwalch yn epithet nodweddiadol o farddoniaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol, ac ansicr yw ystyr mei, gydag ‘Gwalch Mai’ wedi ei awgrymu, tra cynigiodd Kenneth Jackson ‘Gwalch y Maes’; credir yn gyffredinol fod y ffurfiau diweddarach ar yr enw’n dod o’r Gymraeg Gwalchmei; enw ei fam yw Gwyar yn ôl pob tebyg, ac mae un fersiwn o Fonedd y Saint yn gwneud Gwyar yn ferch i Amlawdd Wledig; mae Genedigaeth Arthur yn gwneud Emyr Llydaw yn dad iddo; ymhlith y cyfeiriadau cynnar mae’r Trioedd, Englynion y Beddau, sy’n enwi man ei fedd, Trioedd y Meirch, sy’n canmol ei farch Ceingaled, a marwnad Cynddelw i Owain Gwynedd, sy’n cymharu hyfdra Owain â hyfdra Gwalchmai; mae Triawd 4 yn ei enwi’n un o Dri Gŵr Gwaddolog Ynys Prydain, Triawd 75 yn un o’r Tri Gŵr Mwyaf Cwrtais wrth Westeion a Dieithriaid, ac mae Triawd 91 yn canmol ei ddi-ofnrwydd; yn Culhwch ac Olwen mae’n fab i chwaer Arthur ac yn un o’r chwe chynorthwywr a anfona Arthur gyda Chulhwch; ym Mheredur mae’n helpu Peredur yn y frwydr olaf yn erbyn naw gwiddon Caerloyw.
Ei farch oedd Ceingaled. Mae Llyfr Du Caerfyrddin yn ei enwi, ac mae Trioedd y Meirch yn ei ganmol ymhlith meirch mawr Ynys Prydain. Yn y rhamantau Ffrangeg daeth Ceingaled yn Gringolet, march rhyfel enwog Gauvain.FfynonellauGwalchmai ap Gwyar ↗Wicipedia CymraegGwalchmai ap Gwyar, hefyd Gwalchmei (Lladin Gualguainus, Ffrangeg Gauvain, Saesneg Gawain), o’r straeon am y Brenin Arthur; yn Culhwch ac Olwen mae’n un o wŷr Arthur ac yn nai iddo, a ddewisir i fynd gyda Chulhwch i chwilio am Olwen; yn Llyfr Du Caerfyrddin enwir ei farch yn Ceingaled a dywedir fod ei fedd ym Mheryddon; dywed William o Malmesbury iddo deyrnasu ar ran o Brydain a eilw’n Walweitha a bod ei fedd yn Rhos, yn Sir Benfro yn awr, a cheir yr enw Castell Gwalchmai yn y cantref hwnnw; yn Hanes Sieffre mae’n un o farchogion gorau Arthur ac yn etifedd tebygol i’r deyrnas; mae’r testun diweddarach Genedigaeth Arthur yn gwneud Gwyar, ei fam a chwaer Arthur, yn wraig i Emyr Llydaw ac felly’n fam i Hywel ab Emyr Llydaw; gan Chrétien de Troyes mae’n batrwm o sifalri, ac ef yw arwr y gerdd Saesneg o’r bedwaredd ganrif ar ddeg Sir Gawain and the Green Knight.Gawain ↗Wikipedia (Saesneg)Gwalchmai ap Gwyar (Gwalchmei), gwreiddiol Cymraeg Sir Gawain, un o farchogion y Brenin Arthur, a geir mewn chwedlau yn Gymraeg, Lladin, Ffrangeg, Saesneg, Sgoteg, Iseldireg, Almaeneg, Sbaeneg ac Eidaleg, ac arwr y gerdd Saesneg Canol Sir Gawain and the Green Knight; yn y testunau Cymraeg cynnar rhyfelwr aruthrol, cwrtais, tosturiol a ffyddlon i’w frenin a’i dylwyth, cyfaill i farchogion ifanc, amddiffynnydd y tlawd ac achubwr gwragedd, medrus wrth iacháu; mae gwalch yn epithet nodweddiadol o farddoniaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol, ac ansicr yw ystyr mei, gydag ‘Gwalch Mai’ wedi ei awgrymu, tra cynigiodd Kenneth Jackson ‘Gwalch y Maes’; credir yn gyffredinol fod y ffurfiau diweddarach ar yr enw’n dod o’r Gymraeg Gwalchmei; enw ei fam yw Gwyar yn ôl pob tebyg, ac mae un fersiwn o Fonedd y Saint yn gwneud Gwyar yn ferch i Amlawdd Wledig; mae Genedigaeth Arthur yn gwneud Emyr Llydaw yn dad iddo; ymhlith y cyfeiriadau cynnar mae’r Trioedd, Englynion y Beddau, sy’n enwi man ei fedd, Trioedd y Meirch, sy’n canmol ei farch Ceingaled, a marwnad Cynddelw i Owain Gwynedd, sy’n cymharu hyfdra Owain â hyfdra Gwalchmai; mae Triawd 4 yn ei enwi’n un o Dri Gŵr Gwaddolog Ynys Prydain, Triawd 75 yn un o’r Tri Gŵr Mwyaf Cwrtais wrth Westeion a Dieithriaid, ac mae Triawd 91 yn canmol ei ddi-ofnrwydd; yn Culhwch ac Olwen mae’n fab i chwaer Arthur ac yn un o’r chwe chynorthwywr a anfona Arthur gyda Chulhwch; ym Mheredur mae’n helpu Peredur yn y frwydr olaf yn erbyn naw gwiddon Caerloyw.
Yn Culhwch ac Olwen mae Gwalchmai yn llys Arthur, yn fab i chwaer Arthur, ac yn un o’r chwech a ddewisa Arthur i farchogaeth gyda Chulhwch i chwilio am Olwen. Yn chwedl Peredur saif gyda Pheredur yn y frwydr olaf yn erbyn naw gwiddon Caerloyw. Pan ganodd y bardd Cynddelw ei farwnad i Owain Gwynedd, tywysog mwyaf ei oes, cymharodd hyfdra Owain â hyfdra Gwalchmai.FfynonellauGawain ↗Wikipedia (Saesneg)Gwalchmai ap Gwyar (Gwalchmei), gwreiddiol Cymraeg Sir Gawain, un o farchogion y Brenin Arthur, a geir mewn chwedlau yn Gymraeg, Lladin, Ffrangeg, Saesneg, Sgoteg, Iseldireg, Almaeneg, Sbaeneg ac Eidaleg, ac arwr y gerdd Saesneg Canol Sir Gawain and the Green Knight; yn y testunau Cymraeg cynnar rhyfelwr aruthrol, cwrtais, tosturiol a ffyddlon i’w frenin a’i dylwyth, cyfaill i farchogion ifanc, amddiffynnydd y tlawd ac achubwr gwragedd, medrus wrth iacháu; mae gwalch yn epithet nodweddiadol o farddoniaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol, ac ansicr yw ystyr mei, gydag ‘Gwalch Mai’ wedi ei awgrymu, tra cynigiodd Kenneth Jackson ‘Gwalch y Maes’; credir yn gyffredinol fod y ffurfiau diweddarach ar yr enw’n dod o’r Gymraeg Gwalchmei; enw ei fam yw Gwyar yn ôl pob tebyg, ac mae un fersiwn o Fonedd y Saint yn gwneud Gwyar yn ferch i Amlawdd Wledig; mae Genedigaeth Arthur yn gwneud Emyr Llydaw yn dad iddo; ymhlith y cyfeiriadau cynnar mae’r Trioedd, Englynion y Beddau, sy’n enwi man ei fedd, Trioedd y Meirch, sy’n canmol ei farch Ceingaled, a marwnad Cynddelw i Owain Gwynedd, sy’n cymharu hyfdra Owain â hyfdra Gwalchmai; mae Triawd 4 yn ei enwi’n un o Dri Gŵr Gwaddolog Ynys Prydain, Triawd 75 yn un o’r Tri Gŵr Mwyaf Cwrtais wrth Westeion a Dieithriaid, ac mae Triawd 91 yn canmol ei ddi-ofnrwydd; yn Culhwch ac Olwen mae’n fab i chwaer Arthur ac yn un o’r chwe chynorthwywr a anfona Arthur gyda Chulhwch; ym Mheredur mae’n helpu Peredur yn y frwydr olaf yn erbyn naw gwiddon Caerloyw.Gwalchmai ap Gwyar ↗Wicipedia CymraegGwalchmai ap Gwyar, hefyd Gwalchmei (Lladin Gualguainus, Ffrangeg Gauvain, Saesneg Gawain), o’r straeon am y Brenin Arthur; yn Culhwch ac Olwen mae’n un o wŷr Arthur ac yn nai iddo, a ddewisir i fynd gyda Chulhwch i chwilio am Olwen; yn Llyfr Du Caerfyrddin enwir ei farch yn Ceingaled a dywedir fod ei fedd ym Mheryddon; dywed William o Malmesbury iddo deyrnasu ar ran o Brydain a eilw’n Walweitha a bod ei fedd yn Rhos, yn Sir Benfro yn awr, a cheir yr enw Castell Gwalchmai yn y cantref hwnnw; yn Hanes Sieffre mae’n un o farchogion gorau Arthur ac yn etifedd tebygol i’r deyrnas; mae’r testun diweddarach Genedigaeth Arthur yn gwneud Gwyar, ei fam a chwaer Arthur, yn wraig i Emyr Llydaw ac felly’n fam i Hywel ab Emyr Llydaw; gan Chrétien de Troyes mae’n batrwm o sifalri, ac ef yw arwr y gerdd Saesneg o’r bedwaredd ganrif ar ddeg Sir Gawain and the Green Knight.
Mae Englynion y Beddau yn Llyfr Du Caerfyrddin yn gosod bedd Gwalchmai ym Mheryddon. Gan ysgrifennu yn y ddeuddegfed ganrif, dywedodd yr hanesydd Seisnig William o Malmesbury fod Gwalchmai wedi teyrnasu ar ran o Brydain a elwid Walweitha, a bod ei fedd wedi ei ganfod yn Rhos, cantref Sir Benfro o gwmpas Hwlffordd. Ceir yr enw Castell Gwalchmai yno o hyd.FfynhonnellGwalchmai ap Gwyar ↗Wicipedia CymraegGwalchmai ap Gwyar, hefyd Gwalchmei (Lladin Gualguainus, Ffrangeg Gauvain, Saesneg Gawain), o’r straeon am y Brenin Arthur; yn Culhwch ac Olwen mae’n un o wŷr Arthur ac yn nai iddo, a ddewisir i fynd gyda Chulhwch i chwilio am Olwen; yn Llyfr Du Caerfyrddin enwir ei farch yn Ceingaled a dywedir fod ei fedd ym Mheryddon; dywed William o Malmesbury iddo deyrnasu ar ran o Brydain a eilw’n Walweitha a bod ei fedd yn Rhos, yn Sir Benfro yn awr, a cheir yr enw Castell Gwalchmai yn y cantref hwnnw; yn Hanes Sieffre mae’n un o farchogion gorau Arthur ac yn etifedd tebygol i’r deyrnas; mae’r testun diweddarach Genedigaeth Arthur yn gwneud Gwyar, ei fam a chwaer Arthur, yn wraig i Emyr Llydaw ac felly’n fam i Hywel ab Emyr Llydaw; gan Chrétien de Troyes mae’n batrwm o sifalri, ac ef yw arwr y gerdd Saesneg o’r bedwaredd ganrif ar ddeg Sir Gawain and the Green Knight.
Gwnaeth Sieffre o Fynwy Walchmai yn un o farchogion gorau Arthur ac yn etifedd tebygol i’w deyrnas. I Chrétien de Troyes yn Ffrainc ef oedd patrwm sifalri, ac yn y bedwaredd ganrif ar ddeg gwnaeth bardd Saesneg ef yn arwr Sir Gawain and the Green Knight, un o gerddi gorau’r Oesoedd Canol. Mae pob Gawain ym mhob iaith yn Ewrop yn mynd yn ôl at Walchmai’r chwedlau Cymraeg.FfynonellauGwalchmai ap Gwyar ↗Wicipedia CymraegGwalchmai ap Gwyar, hefyd Gwalchmei (Lladin Gualguainus, Ffrangeg Gauvain, Saesneg Gawain), o’r straeon am y Brenin Arthur; yn Culhwch ac Olwen mae’n un o wŷr Arthur ac yn nai iddo, a ddewisir i fynd gyda Chulhwch i chwilio am Olwen; yn Llyfr Du Caerfyrddin enwir ei farch yn Ceingaled a dywedir fod ei fedd ym Mheryddon; dywed William o Malmesbury iddo deyrnasu ar ran o Brydain a eilw’n Walweitha a bod ei fedd yn Rhos, yn Sir Benfro yn awr, a cheir yr enw Castell Gwalchmai yn y cantref hwnnw; yn Hanes Sieffre mae’n un o farchogion gorau Arthur ac yn etifedd tebygol i’r deyrnas; mae’r testun diweddarach Genedigaeth Arthur yn gwneud Gwyar, ei fam a chwaer Arthur, yn wraig i Emyr Llydaw ac felly’n fam i Hywel ab Emyr Llydaw; gan Chrétien de Troyes mae’n batrwm o sifalri, ac ef yw arwr y gerdd Saesneg o’r bedwaredd ganrif ar ddeg Sir Gawain and the Green Knight.Gawain ↗Wikipedia (Saesneg)Gwalchmai ap Gwyar (Gwalchmei), gwreiddiol Cymraeg Sir Gawain, un o farchogion y Brenin Arthur, a geir mewn chwedlau yn Gymraeg, Lladin, Ffrangeg, Saesneg, Sgoteg, Iseldireg, Almaeneg, Sbaeneg ac Eidaleg, ac arwr y gerdd Saesneg Canol Sir Gawain and the Green Knight; yn y testunau Cymraeg cynnar rhyfelwr aruthrol, cwrtais, tosturiol a ffyddlon i’w frenin a’i dylwyth, cyfaill i farchogion ifanc, amddiffynnydd y tlawd ac achubwr gwragedd, medrus wrth iacháu; mae gwalch yn epithet nodweddiadol o farddoniaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol, ac ansicr yw ystyr mei, gydag ‘Gwalch Mai’ wedi ei awgrymu, tra cynigiodd Kenneth Jackson ‘Gwalch y Maes’; credir yn gyffredinol fod y ffurfiau diweddarach ar yr enw’n dod o’r Gymraeg Gwalchmei; enw ei fam yw Gwyar yn ôl pob tebyg, ac mae un fersiwn o Fonedd y Saint yn gwneud Gwyar yn ferch i Amlawdd Wledig; mae Genedigaeth Arthur yn gwneud Emyr Llydaw yn dad iddo; ymhlith y cyfeiriadau cynnar mae’r Trioedd, Englynion y Beddau, sy’n enwi man ei fedd, Trioedd y Meirch, sy’n canmol ei farch Ceingaled, a marwnad Cynddelw i Owain Gwynedd, sy’n cymharu hyfdra Owain â hyfdra Gwalchmai; mae Triawd 4 yn ei enwi’n un o Dri Gŵr Gwaddolog Ynys Prydain, Triawd 75 yn un o’r Tri Gŵr Mwyaf Cwrtais wrth Westeion a Dieithriaid, ac mae Triawd 91 yn canmol ei ddi-ofnrwydd; yn Culhwch ac Olwen mae’n fab i chwaer Arthur ac yn un o’r chwe chynorthwywr a anfona Arthur gyda Chulhwch; ym Mheredur mae’n helpu Peredur yn y frwydr olaf yn erbyn naw gwiddon Caerloyw.
47 o bobl hanes Arthur yn nhraddodiad Cymru, pob un â’i dudalen ei hun: ei linach yn siarteri Llandaf, ei deulu a’i ryfelwyr yn y cerddi, y Trioedd a’r chwedlau, a’r saint a’r beirdd a’i hadwaenai.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.