Hanes Cymru / Oes y Seintiau

Oes Arthur

Medrawd

Fe’i henwir gydag Arthur ym Mlwyddnodion Cymru: ‘Gwaith Camlan, lle syrthiodd Arthur a Medrawd’. Ym Mrut Cymraeg mae’n nai i Arthur, yn frawd i Walchmai.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Oes Arthur (cronicl cynnar:Annales Cambriae, y 10fed ganrif) A syrthiodd gydag Arthur yng Nghamlan Oes y Seintiau Arwyr gwerin
Medrawd, gan H. J. Ford
Medrawd, gan H. J. Ford · Llun: Wikimedia Commons · Henry Justice Ford, Parth cyhoeddus

Medrawd yw’r gŵr a syrthiodd gydag Arthur yng Nghamlan. Mae’r annalau Cymreig yn enwi’r ddau ynghyd mewn un llinell, ac roedd y beirdd Cymraeg hynaf yn defnyddio ei enw fel gair o fawl: pan fynnent anrhydeddu brenhinoedd Gwynedd a Phowys, rhoddent iddynt gadernid Arthur a daioni Medrawd.

PrydOes Arthur
SyrthioddYng Nghamlan, 537 yn yr annalau Cymreig
Ei deuluNai Arthur, brawd Gwalchmai
Canmolid amWrhydri a hynawsedd
Ei enwMedraut, o Moderatus

Y llinell yn yr annalau#

Mae’r cofnod hynaf am Fedrawd yn yr Annales Cambriae, Annalau Cymru, dan y flwyddyn 537:

Gueith Camlann in qua Arthur et Medraut corruerunt. Gwaith Camlan, lle y syrthiodd Arthur a Medrawd.

Annales Cambriae, blwyddyn 537

Nid yw’r cofnod ond yn dweud i’r ddau syrthio yng Nghamlan. Nid yw’n dweud iddynt ymladd yn erbyn ei gilydd, a gallent yn hawdd fod wedi ymladd ar yr un ochr. Fel y nododd yr archaeolegydd Leslie Alcock, dim ond y straeon a ysgrifennwyd ymhell wedyn sy’n gwneud i ddarllenwyr feddwl amdanynt fel gelynion.

Daioni Medrawd#

Meddyliai’r beirdd Cymraeg cynnar yn dda am Fedrawd. Canmolodd Meilyr Brydydd, bardd llys Gwynedd, y Brenin Gruffudd ap Cynan, a fu farw yn 1137, am fod ganddo ‘eissor Medrawd’, natur Medrawd, sef ei wrhydri mewn brwydr. Canmolodd mab Meilyr, Gwalchmai ap Meilyr, Fadog ap Maredudd, brenin Powys, am ‘Arthur gerdernyd, menwyd Medrawd’, cadernid Arthur a hynawsedd Medrawd. Mae mawl o’r fath yn dangos sut y cofiai Cymry’r oes honno amdano.

Teg ei air#

Mae’r Trioedd yn ei gofio ymhlith gwŷr Ynys Prydain yr oedd eu geiriau mor fwyn, caredig a theg nes y byddai’n edifar gan unrhyw un wrthod dim iddynt, ac mae chwedlau Cymraeg y Mabinogion yn sôn amdano fel un cwrtais, tawel a phur.

O dŷ Arthur#

Gwnaeth Sieffre o Fynwy Fedrawd yn fab i’r Brenin Lot ac i Anna, chwaer Arthur, ac felly’n nai i’r brenin ac yn frawd i’r rhyfelwr mawr Gwalchmai. Ei enw yn yr Hen Gymraeg oedd Medraut, yn y Gernyweg Modred ac yn y Llydaweg Modrot, ac efallai ei fod yn dod o’r Lladin Moderatus, y gŵr sy’n cadw o fewn terfynau, y cymedrol.

Y ffrae cyn Camlan#

Cadwodd traddodiad Cymru ei stori ei hun am sut y dechreuodd gwaith Camlan. Dywedid iddo gychwyn mewn ffrae rhwng y Frenhines Gwenhwyfar a’i chwaer Gwenhwyfach, ac mae’r Trioedd yn cyfrif yr ergyd a drawyd rhwng y ddwy chwaer ymhlith Tair Gwith Balfawd Ynys Prydain.

Ar y llinell amser

  1. Camlan (cronicl cynnar:Annales Cambriae, y 10fed ganrif)

    Mae Annales Cambriae yn cofnodi ‘gwaith Camlan, lle syrthiodd Arthur a Medrawd’. Yn ôl traddodiad Cymru mae Arthur yn cysgu nes y bydd ar Gymru ei angen.

    Camlan

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf