Fe’i henwir gydag Arthur ym Mlwyddnodion Cymru: ‘Gwaith Camlan, lle syrthiodd Arthur a Medrawd’. Ym Mrut Cymraeg mae’n nai i Arthur, yn frawd i Walchmai.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Gwrando ar y dudalen hon3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Medrawd yw’r gŵr a syrthiodd gydag Arthur yng Nghamlan. Mae’r annalau Cymreig yn enwi’r ddau ynghyd mewn un llinell, ac roedd y beirdd Cymraeg hynaf yn defnyddio ei enw fel gair o fawl: pan fynnent anrhydeddu brenhinoedd Gwynedd a Phowys, rhoddent iddynt gadernid Arthur a daioni Medrawd.FfynonellauMordred ↗Wikipedia (Saesneg)Medrawd (Hen Gymraeg Medraut, Hen Gernyweg Modred, Hen Lydaweg Modrot, Lladin Modredus); ceir y sôn cynharaf yng nghofnod y flwyddyn 537 yn yr Annales Cambriae, ‘Gueith Camlann in qua Arthur et Medraut corruerunt’, ‘gwaith Camlan, lle y syrthiodd Arthur a Medrawd’; nid yw’r cofnod yn dweud a ymladdent yn erbyn ei gilydd neu ar yr un ochr, ac fel y nododd Leslie Alcock, dim ond yng ngoleuni traddodiad diweddarach y tybia’r darllenydd fod gwrthdaro; ymddengys y cyfrifid Medrawd yn gadarnhaol yn nhraddodiad cynnar Cymru; efallai fod yr enw’n dod o’r Lladin Moderatus, ‘cymedrol’; mae Meilyr Brydydd, yn ei farwnad i Ruffudd ap Cynan (bu farw 1137), yn rhoi i Ruffudd ‘eissor Medrawd’, natur Medrawd, gwrhydri mewn brwydr, a chanmolodd Gwalchmai ap Meilyr Fadog ap Maredudd, brenin Powys, am ‘Arthur gerdernyd, menwyd Medrawd’, cadernid Arthur a hynawsedd Medrawd, sy’n cefnogi’r syniad mai cadarnhaol ar y cyfan oedd yr olwg gynnar arno; mae triawd yn ei enwi ymhlith y gwŷr o eiriau mor fwyn, caredig a theg nes y byddai’n edifar gan unrhyw un wrthod dim iddynt, ac mae’r Mabinogion yn ei ddisgrifio yn nhermau cwrteisi, tawelwch a phurdeb; gan Sieffre o Fynwy mae’n nai i Arthur, yn fab i’r Brenin Lot, ac yn frawd i Walchmai.Medrawd ↗Wicipedia CymraegMedrawd, weithiau Medrod, o’r straeon am y Brenin Arthur, y dywedir ei fod yn nai iddo; ceir y cofnod cynharaf am y frwydr yn yr Annales Cambriae am y flwyddyn 537, ‘Gueith camlann in qua Arthur et Medraut corruerunt’, ‘Brwydr Camlan, yn yr hon y bu farw Arthur a Medrawd’; mae traddodiad arall fod y cweryl yng Nghamlan wedi dechrau fel ffrae rhwng Gwenhwyfar a’i chwaer Gwenhwyfach.
Mae’r cofnod hynaf am Fedrawd yn yr Annales Cambriae, Annalau Cymru, dan y flwyddyn 537:
Gueith Camlann in qua Arthur et Medraut corruerunt. Gwaith Camlan, lle y syrthiodd Arthur a Medrawd.
Annales Cambriae, blwyddyn 537
Nid yw’r cofnod ond yn dweud i’r ddau syrthio yng Nghamlan. Nid yw’n dweud iddynt ymladd yn erbyn ei gilydd, a gallent yn hawdd fod wedi ymladd ar yr un ochr. Fel y nododd yr archaeolegydd Leslie Alcock, dim ond y straeon a ysgrifennwyd ymhell wedyn sy’n gwneud i ddarllenwyr feddwl amdanynt fel gelynion.FfynonellauMordred ↗Wikipedia (Saesneg)Medrawd (Hen Gymraeg Medraut, Hen Gernyweg Modred, Hen Lydaweg Modrot, Lladin Modredus); ceir y sôn cynharaf yng nghofnod y flwyddyn 537 yn yr Annales Cambriae, ‘Gueith Camlann in qua Arthur et Medraut corruerunt’, ‘gwaith Camlan, lle y syrthiodd Arthur a Medrawd’; nid yw’r cofnod yn dweud a ymladdent yn erbyn ei gilydd neu ar yr un ochr, ac fel y nododd Leslie Alcock, dim ond yng ngoleuni traddodiad diweddarach y tybia’r darllenydd fod gwrthdaro; ymddengys y cyfrifid Medrawd yn gadarnhaol yn nhraddodiad cynnar Cymru; efallai fod yr enw’n dod o’r Lladin Moderatus, ‘cymedrol’; mae Meilyr Brydydd, yn ei farwnad i Ruffudd ap Cynan (bu farw 1137), yn rhoi i Ruffudd ‘eissor Medrawd’, natur Medrawd, gwrhydri mewn brwydr, a chanmolodd Gwalchmai ap Meilyr Fadog ap Maredudd, brenin Powys, am ‘Arthur gerdernyd, menwyd Medrawd’, cadernid Arthur a hynawsedd Medrawd, sy’n cefnogi’r syniad mai cadarnhaol ar y cyfan oedd yr olwg gynnar arno; mae triawd yn ei enwi ymhlith y gwŷr o eiriau mor fwyn, caredig a theg nes y byddai’n edifar gan unrhyw un wrthod dim iddynt, ac mae’r Mabinogion yn ei ddisgrifio yn nhermau cwrteisi, tawelwch a phurdeb; gan Sieffre o Fynwy mae’n nai i Arthur, yn fab i’r Brenin Lot, ac yn frawd i Walchmai.Medrawd ↗Wicipedia CymraegMedrawd, weithiau Medrod, o’r straeon am y Brenin Arthur, y dywedir ei fod yn nai iddo; ceir y cofnod cynharaf am y frwydr yn yr Annales Cambriae am y flwyddyn 537, ‘Gueith camlann in qua Arthur et Medraut corruerunt’, ‘Brwydr Camlan, yn yr hon y bu farw Arthur a Medrawd’; mae traddodiad arall fod y cweryl yng Nghamlan wedi dechrau fel ffrae rhwng Gwenhwyfar a’i chwaer Gwenhwyfach.
Meddyliai’r beirdd Cymraeg cynnar yn dda am Fedrawd. Canmolodd Meilyr Brydydd, bardd llys Gwynedd, y Brenin Gruffudd ap Cynan, a fu farw yn 1137, am fod ganddo ‘eissor Medrawd’, natur Medrawd, sef ei wrhydri mewn brwydr. Canmolodd mab Meilyr, Gwalchmai ap Meilyr, Fadog ap Maredudd, brenin Powys, am ‘Arthur gerdernyd, menwyd Medrawd’, cadernid Arthur a hynawsedd Medrawd. Mae mawl o’r fath yn dangos sut y cofiai Cymry’r oes honno amdano.FfynhonnellMordred ↗Wikipedia (Saesneg)Medrawd (Hen Gymraeg Medraut, Hen Gernyweg Modred, Hen Lydaweg Modrot, Lladin Modredus); ceir y sôn cynharaf yng nghofnod y flwyddyn 537 yn yr Annales Cambriae, ‘Gueith Camlann in qua Arthur et Medraut corruerunt’, ‘gwaith Camlan, lle y syrthiodd Arthur a Medrawd’; nid yw’r cofnod yn dweud a ymladdent yn erbyn ei gilydd neu ar yr un ochr, ac fel y nododd Leslie Alcock, dim ond yng ngoleuni traddodiad diweddarach y tybia’r darllenydd fod gwrthdaro; ymddengys y cyfrifid Medrawd yn gadarnhaol yn nhraddodiad cynnar Cymru; efallai fod yr enw’n dod o’r Lladin Moderatus, ‘cymedrol’; mae Meilyr Brydydd, yn ei farwnad i Ruffudd ap Cynan (bu farw 1137), yn rhoi i Ruffudd ‘eissor Medrawd’, natur Medrawd, gwrhydri mewn brwydr, a chanmolodd Gwalchmai ap Meilyr Fadog ap Maredudd, brenin Powys, am ‘Arthur gerdernyd, menwyd Medrawd’, cadernid Arthur a hynawsedd Medrawd, sy’n cefnogi’r syniad mai cadarnhaol ar y cyfan oedd yr olwg gynnar arno; mae triawd yn ei enwi ymhlith y gwŷr o eiriau mor fwyn, caredig a theg nes y byddai’n edifar gan unrhyw un wrthod dim iddynt, ac mae’r Mabinogion yn ei ddisgrifio yn nhermau cwrteisi, tawelwch a phurdeb; gan Sieffre o Fynwy mae’n nai i Arthur, yn fab i’r Brenin Lot, ac yn frawd i Walchmai.
Mae’r Trioedd yn ei gofio ymhlith gwŷr Ynys Prydain yr oedd eu geiriau mor fwyn, caredig a theg nes y byddai’n edifar gan unrhyw un wrthod dim iddynt, ac mae chwedlau Cymraeg y Mabinogion yn sôn amdano fel un cwrtais, tawel a phur.FfynhonnellMordred ↗Wikipedia (Saesneg)Medrawd (Hen Gymraeg Medraut, Hen Gernyweg Modred, Hen Lydaweg Modrot, Lladin Modredus); ceir y sôn cynharaf yng nghofnod y flwyddyn 537 yn yr Annales Cambriae, ‘Gueith Camlann in qua Arthur et Medraut corruerunt’, ‘gwaith Camlan, lle y syrthiodd Arthur a Medrawd’; nid yw’r cofnod yn dweud a ymladdent yn erbyn ei gilydd neu ar yr un ochr, ac fel y nododd Leslie Alcock, dim ond yng ngoleuni traddodiad diweddarach y tybia’r darllenydd fod gwrthdaro; ymddengys y cyfrifid Medrawd yn gadarnhaol yn nhraddodiad cynnar Cymru; efallai fod yr enw’n dod o’r Lladin Moderatus, ‘cymedrol’; mae Meilyr Brydydd, yn ei farwnad i Ruffudd ap Cynan (bu farw 1137), yn rhoi i Ruffudd ‘eissor Medrawd’, natur Medrawd, gwrhydri mewn brwydr, a chanmolodd Gwalchmai ap Meilyr Fadog ap Maredudd, brenin Powys, am ‘Arthur gerdernyd, menwyd Medrawd’, cadernid Arthur a hynawsedd Medrawd, sy’n cefnogi’r syniad mai cadarnhaol ar y cyfan oedd yr olwg gynnar arno; mae triawd yn ei enwi ymhlith y gwŷr o eiriau mor fwyn, caredig a theg nes y byddai’n edifar gan unrhyw un wrthod dim iddynt, ac mae’r Mabinogion yn ei ddisgrifio yn nhermau cwrteisi, tawelwch a phurdeb; gan Sieffre o Fynwy mae’n nai i Arthur, yn fab i’r Brenin Lot, ac yn frawd i Walchmai.
Gwnaeth Sieffre o Fynwy Fedrawd yn fab i’r Brenin Lot ac i Anna, chwaer Arthur, ac felly’n nai i’r brenin ac yn frawd i’r rhyfelwr mawr Gwalchmai. Ei enw yn yr Hen Gymraeg oedd Medraut, yn y Gernyweg Modred ac yn y Llydaweg Modrot, ac efallai ei fod yn dod o’r Lladin Moderatus, y gŵr sy’n cadw o fewn terfynau, y cymedrol.FfynonellauMordred ↗Wikipedia (Saesneg)Medrawd (Hen Gymraeg Medraut, Hen Gernyweg Modred, Hen Lydaweg Modrot, Lladin Modredus); ceir y sôn cynharaf yng nghofnod y flwyddyn 537 yn yr Annales Cambriae, ‘Gueith Camlann in qua Arthur et Medraut corruerunt’, ‘gwaith Camlan, lle y syrthiodd Arthur a Medrawd’; nid yw’r cofnod yn dweud a ymladdent yn erbyn ei gilydd neu ar yr un ochr, ac fel y nododd Leslie Alcock, dim ond yng ngoleuni traddodiad diweddarach y tybia’r darllenydd fod gwrthdaro; ymddengys y cyfrifid Medrawd yn gadarnhaol yn nhraddodiad cynnar Cymru; efallai fod yr enw’n dod o’r Lladin Moderatus, ‘cymedrol’; mae Meilyr Brydydd, yn ei farwnad i Ruffudd ap Cynan (bu farw 1137), yn rhoi i Ruffudd ‘eissor Medrawd’, natur Medrawd, gwrhydri mewn brwydr, a chanmolodd Gwalchmai ap Meilyr Fadog ap Maredudd, brenin Powys, am ‘Arthur gerdernyd, menwyd Medrawd’, cadernid Arthur a hynawsedd Medrawd, sy’n cefnogi’r syniad mai cadarnhaol ar y cyfan oedd yr olwg gynnar arno; mae triawd yn ei enwi ymhlith y gwŷr o eiriau mor fwyn, caredig a theg nes y byddai’n edifar gan unrhyw un wrthod dim iddynt, ac mae’r Mabinogion yn ei ddisgrifio yn nhermau cwrteisi, tawelwch a phurdeb; gan Sieffre o Fynwy mae’n nai i Arthur, yn fab i’r Brenin Lot, ac yn frawd i Walchmai.Medrawd ↗Wicipedia CymraegMedrawd, weithiau Medrod, o’r straeon am y Brenin Arthur, y dywedir ei fod yn nai iddo; ceir y cofnod cynharaf am y frwydr yn yr Annales Cambriae am y flwyddyn 537, ‘Gueith camlann in qua Arthur et Medraut corruerunt’, ‘Brwydr Camlan, yn yr hon y bu farw Arthur a Medrawd’; mae traddodiad arall fod y cweryl yng Nghamlan wedi dechrau fel ffrae rhwng Gwenhwyfar a’i chwaer Gwenhwyfach.
Cadwodd traddodiad Cymru ei stori ei hun am sut y dechreuodd gwaith Camlan. Dywedid iddo gychwyn mewn ffrae rhwng y Frenhines Gwenhwyfar a’i chwaer Gwenhwyfach, ac mae’r Trioedd yn cyfrif yr ergyd a drawyd rhwng y ddwy chwaer ymhlith Tair Gwith Balfawd Ynys Prydain.FfynonellauMedrawd ↗Wicipedia CymraegMedrawd, weithiau Medrod, o’r straeon am y Brenin Arthur, y dywedir ei fod yn nai iddo; ceir y cofnod cynharaf am y frwydr yn yr Annales Cambriae am y flwyddyn 537, ‘Gueith camlann in qua Arthur et Medraut corruerunt’, ‘Brwydr Camlan, yn yr hon y bu farw Arthur a Medrawd’; mae traddodiad arall fod y cweryl yng Nghamlan wedi dechrau fel ffrae rhwng Gwenhwyfar a’i chwaer Gwenhwyfach.Gwenhwyfar ↗Wicipedia CymraegGwenhwyfar (Lladin Guinhumara, Ffrangeg Guenièvre, Saesneg Guinevere), gwraig y Brenin Arthur; mae rhai ffynonellau Cymraeg yn ei gwneud yn ferch i Ogfran Gawr, ac mae traddodiad yn rhoi chwaer iddi, Gwenhwyfach; fe’i henwir yn Culhwch ac Olwen; mae cyfres o hen englynion, Ymddiddan Arthur a Gwenhwyfar, efallai wedi goroesi o chwedl gynnar goll amdani; ym Muchedd Gildas gan Garadog o Lancarfan, cipiodd Melwas, brenin Aestiva Regio, Gwlad yr Haf, hi a’i chadw’n garcharor, chwedl a geir gan Chrétien de Troyes hefyd; yn Hanes Sieffre mae’n gorffen ei hoes yn lleian yng Nghaerllion ar Wysg; ceir llawer o gyfeiriadau ati yn y Tair Rhamant; mae Triawd 53 yn cofnodi Gwenhwyfach yn taro Gwenhwyfar fel un o’r Tair Gwith Balfawd, am iddi arwain at frwydr Camlan.
47 o bobl hanes Arthur yn nhraddodiad Cymru, pob un â’i dudalen ei hun: ei linach yn siarteri Llandaf, ei deulu a’i ryfelwyr yn y cerddi, y Trioedd a’r chwedlau, a’r saint a’r beirdd a’i hadwaenai.
Camlan (cronicl cynnar:· Annales Cambriae, y 10fed ganrif)
Mae Annales Cambriae yn cofnodi ‘gwaith Camlan, lle syrthiodd Arthur a Medrawd’. Yn ôl traddodiad Cymru mae Arthur yn cysgu nes y bydd ar Gymru ei angen.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.