Hanes Cymru / Oes y Seintiau

fl. early 7th century

Onbrawst

Merch Gwrgan Fawr, brenin Ergyng, a gwraig y Brenin Meurig ap Tewdrig, a’r fam y mae traddodiad Cymru’n ei rhoi i Arthur.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
fl. early 7th century (cronicl cynnar:Llyfr Llandaf, tua 1125) Brenhines Gwent a Glywysing, mam Arthur Oes y Seintiau Brenhinoedd, tywysogion a rheolwyr
Tudalen o Lyfr Llandaf, y mae ei siarteri’n enwi Onbrawst yn frenhines wrth ochr ei gŵr Meurig
Tudalen o Lyfr Llandaf, y mae ei siarteri’n enwi Onbrawst yn frenhines wrth ochr ei gŵr Meurig · Llun: Wikimedia Commons · National Library of Wales, Parth cyhoeddus

Merch Gwrgan Fawr, brenin Ergyng, oedd Onbrawst. Ergyng oedd y deyrnas Gymreig rhwng afonydd Gwy a Mynwy sydd heddiw yn swydd Henffordd. Cedwir ei henw yn Llyfr Llandaf, lle unodd ei phriodas â Meurig ap Tewdrig, brenin Gwent a Glywysing, ddau dŷ brenhinol y de-ddwyrain.

Drwy Onbrawst daeth Ergyng i dŷ Meurig, ac fe aned ei mab Athrwys i reoli teyrnas a ymestynnai o Dawe hyd y tu hwnt i Wy. Yn ôl traddodiad Cymru, Athrwys oedd Arthur. Ym Mrut Cymraeg, Eigr yw enw mam Arthur; mae’r rhai sy’n credu mai Athrwys oedd Arthur yn rhoi ei henw, o’r siarteri, fel Onbrawst.

Ergyng oedd gwlad Dyfrig Sant, a aned ym Madle, ac a goronodd Arthur yn ôl traddodiad Cymru. Hi hefyd oedd gwlad Llygad Amr, y ffynnon lle mae Hanes y Brythoniaid yn gosod bedd Amr, mab Arthur. Mae gwlad mam Arthur yn llawn o’i hanes.

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf