Hanes Cymru / Oes y Seintiau

Oes Arthur

Gwydre fab Arthur

Mab Arthur, a syrthiodd yng Nghwm Cerwyn ym Mynydd Preseli yn helfa’r Twrch Trwyth, yr helfa fwyaf yn Culhwch ac Olwen.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Oes Arthur (cronicl cynnar:Culhwch ac Olwen, Llyfr Gwyn Rhydderch, tua 1350) Mab Arthur, a syrthiodd yn yr helfa fawr Oes y Seintiau Arwyr gwerin
Dechrau Culhwch ac Olwen, sy’n enwi Gwydre fab Arthur, yn Llyfr Coch Hergest
Dechrau Culhwch ac Olwen, sy’n enwi Gwydre fab Arthur, yn Llyfr Coch Hergest · Llun: Wikimedia Commons · Hywel Fychan ap Hywel Goch and others; Jesus College, Oxford, CC BY 4.0

Ystyr yr enw

Gwydre fab Arthur: Gwydre, mab Arthur

Gwydre fab Arthur

  • Gwydre ei enw ei hun
  • fab mabo mab (treiglad meddal: m → f)
  • Arthur enw ei dad

Yn Culhwch ac Olwen, y fwyaf o’r holl dasgau yw hela’r Twrch Trwyth, brenin a drowyd yn faedd, a chymryd y grib, yr ellyn a’r gwellau o rhwng ei ddau glust. Mae Arthur yn casglu pob rhyfelwr yn Ynys Prydain, a daw’r twrch i’r lan ym Mhorth Clais ger Tyddewi.

Ar Fynydd Preseli, yng Nghwm Cerwyn, mae’r twrch yn troi ac yn sefyll, ac mae goreuon Arthur yn mynd yn ei erbyn. Yno, medd y chwedl, y lladdodd Wydre fab Arthur. Dilynodd Arthur y twrch ar draws y de i gyd, drwy Ddyffryn Tywi, Dyffryn Llwchwr a’r Mynydd Du hyd at Hafren, a’i yrru o’r diwedd i’r môr ger Cernyw.

Foel Cwmcerwyn yw copa uchaf Mynydd Preseli. Islaw’r bryniau, yng Nghwm Gwaun, saif y meini hirion a elwir Cerrig Meibion Arthur, ac yn ôl traddodiad Cymru maent yn nodi meibion Arthur a syrthiodd yn yr helfa.

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf