Hanes Cymru / Oes y Seintiau

Oes Arthur

Llacheu fab Arthur

Mab Arthur, rhyfelwr wrth ochr Cai yn y gerdd Pa Gŵr, ac un o Dri Deifniog Ynys Prydain yn y Trioedd.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Oes Arthur (cronicl cynnar:Llyfr Du Caerfyrddin, tua 1250) Mab Arthur Oes y Seintiau Arwyr gwerin
Pa gur, cerdd am Arthur yn Llyfr Du Caerfyrddin, y llyfr sydd hefyd yn cadw’r llinell am y fan lle lladdwyd Llachau fab Arthur
Pa gur, cerdd am Arthur yn Llyfr Du Caerfyrddin, y llyfr sydd hefyd yn cadw’r llinell am y fan lle lladdwyd Llachau fab Arthur · Llun: Wikimedia Commons · National Library of Wales, CC BY-SA 4.0

Ystyr yr enw

Llacheu fab Arthur: Llacheu, mab Arthur

Llacheu fab Arthur

  • Llacheu ei enw ei hun
  • fab mabo mab (treiglad meddal: m → f)
  • Arthur enw ei dad

Mae Llacheu fab Arthur yn perthyn i’r haen hynaf o farddoniaeth Gymraeg am Arthur. Yn Pa Gŵr yw’r Porthor?, yn Llyfr Du Caerfyrddin, mae Arthur yn adrodd wrth y porthor am gampau ei wŷr, ac yn dweud i Gai a Llacheu ymladd brwydrau ynghyd, cyn gloes gwaywffyn glas.

Yn Ymddiddan Gwyddno Garanhir a Gwyn ap Nudd, hefyd yn y Llyfr Du, mae Gwyn yn adrodd am y brwydrau a welodd, ac yn eu plith: ‘Mi a fûm lle lladdwyd Llacheu, mab Arthur, uthr yn ei gerddau, pan grawciai brain ar waed.’

Mae’r Trioedd yn ei gyfrif ymhlith Tri Deifniog Ynys Prydain, gyda Gwalchmai fab Gwyar a Rhiwallon Wallt Banhadlen: gwŷr a gafodd ddysg a phob dawn fonheddig. Roedd beirdd y tywysogion yn adnabod ei enw, ac yn y rhamantau Ffrangeg bu fyw fel Loholt, mab Arthur.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf