Hanes Cymru / Oes y Seintiau

Oes Arthur

Menw fab Teirgwaedd

Swynwr llys Arthur, a ddysgodd ei gelfyddyd gan Uthr Bendragon. Ar yr helfa am Olwen gallai fwrw hud fel na welai neb wŷr Arthur tra gwelent hwy bawb.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Oes Arthur (cronicl cynnar:Culhwch ac Olwen, Llyfr Gwyn Rhydderch, tua 1350) Swynwr Arthur Oes y Seintiau Arwyr gwerin
Dechrau Culhwch ac Olwen, lle mae Menw’n marchogaeth gyda Chulhwch, yn Llyfr Coch Hergest
Dechrau Culhwch ac Olwen, lle mae Menw’n marchogaeth gyda Chulhwch, yn Llyfr Coch Hergest · Llun: Wikimedia Commons · Hywel Fychan ap Hywel Goch and others; Jesus College, Oxford, CC BY 4.0

Ystyr yr enw

Menw fab Teirgwaedd: Menw, mab Teirgwaedd

Menw fab Teirgwaedd

  • Menw ei enw ei hun
  • fab mabo mab (treiglad meddal: m → f)
  • Teirgwaedd enw ei dad

Mae Menw fab Teirgwaedd yn un o’r chwe chydymaith a anfona Arthur gyda Chulhwch. ‘Pe deuent i wlad anghred,’ medd Culhwch ac Olwen, ‘gallai fwrw hud arnynt fel na welai neb hwy, a gwelent hwy bawb.’

Mae’r Trioedd yn dweud o ble y daeth ei gelfyddyd. Maent yn enwi Tri Phrif Hud Ynys Prydain, ac un ohonynt yw hud Uthr Bendragon, a ddysgodd Uthr i Fenw fab Teirgwaedd. Felly dysgodd swynwr gosgordd Arthur ei grefft gan dad Arthur ei hun.

Yn helfa’r Twrch Trwyth, Menw sy’n mynd ar lun aderyn i weld a yw’r tlysau yn wir rhwng clustiau’r twrch. Mae’n disgyn i gipio un ohonynt, ac yn dod oddi yno â blewyn yn unig, ac â chlwyf o wenwyn y twrch a gariodd byth wedyn. Enwir Menw ymhlith cynghorwyr Arthur yn y rhamantau Cymraeg hefyd.

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf