Hanes Cymru / Oes y Seintiau

Oes Arthur

Bedwyr fab Pedrog

Cydymaith Arthur o’r hen gerddi ymlaen, y gŵr harddaf yn yr ynys ar ôl Arthur yn Culhwch ac Olwen. Mae Englynion y Beddau’n gosod ei fedd ar lethr Tryfan.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Oes Arthur (cronicl cynnar:Culhwch ac Olwen, Llyfr Gwyn Rhydderch, tua 1350) Cydymaith ffyddlon Arthur Oes y Seintiau Arwyr gwerin
Bedwyr yn taflu’r cleddyf i’r llyn, gan Aubrey Beardsley
Bedwyr yn taflu’r cleddyf i’r llyn, gan Aubrey Beardsley · Llun: Wikimedia Commons · Aubrey Beardsley, Parth cyhoeddus

Ystyr yr enw

Bedwyr fab Pedrog: Bedwyr, mab Pedrog

Bedwyr fab Pedrog

  • Bedwyr ei enw ei hun
  • fab mabo mab (treiglad meddal: m → f)
  • Pedrog enw ei dad

Bedwyr Bedrydant oedd rhyfelwr mawr Arthur a chydymaith Cai ym mhob camp. Mae’n un o’r arwyr cyntaf oll a enwir wrth ochr Arthur yn y farddoniaeth Gymraeg, mae’r Trioedd yn ei osod uwchlaw pob rhyfelwr arall yn Ynys Prydain, ac mae hen Englynion y Beddau yn dweud ei fod yn gorwedd ar Dryfan yn Eryri. Yn y straeon Saesneg, fel Sir Bedivere, ef oedd y marchog olaf wrth ochr Arthur.

PrydOes Arthur
GelwidBedrydant
Ei dadPedrawd
Ei blantAmhren ac Eneuawg
Ei feddTryfan, yn ôl Englynion y Beddau

Yn gannoedd#

Mae’r llinellau hynaf am Fedwyr yn Pa Gŵr yw y Porthor?, y gerdd yn Llyfr Du Caerfyrddin lle mae Arthur yn enwi ei wŷr wrth borth dan warchae:

Syrthient yn gannoedd o flaen Bedwyr Bedrydant. Ar lannau Tryfrwyd, yn ymladd â Garwlwyd, ffyrnig oedd ei natur â chleddyf a tharian.

Pa Gŵr yw y Porthor?, Llyfr Du Caerfyrddin

Mae’r chwedlau Cymraeg yn ei gofio fel rhyfelwr golygus a ymladdai ag un llaw, mab Pedrawd, ac roedd ei blant Amhren ac Eneuawg ill dau o lys Arthur.

Ymgais Olwen#

Yn Culhwch ac Olwen saif Bedwyr ar ben llys Arthur wrth ochr Cai, a dywed y chwedl nad oedd neb yn y byd mor olygus ag ef, ond Arthur a Drych fab Cibddar yn unig. Roedd gan ei waywffon ben rhyfeddol a adawai’r paladr i daro, ac roedd pob clwyf a roddai cyn waethed â naw. Ef oedd y cyntaf i daro’r cawr Ysbaddaden Bencawr. Helpodd Gai a Goreu i ladd Wrnach Gawr. Gyda Chai, Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd ac Eidoel aeth i holi’r Anifeiliaid Hynaf, a marchogodd ef a Chai ar Eog Llyn Llyw i ryddhau Mabon fab Modron. Enillodd farf Dillus Farfog, cipiodd bair Diwrnach yn Iwerddon, a heliodd y baedd mawr Twrch Trwyth gyda Chafall, ci Arthur, wrth ei ochr.

Uwchlaw’r taleithiogion i gyd#

Mae’r Trioedd yn enwi Tri Thaleithiog Cad Ynys Prydain, Drystan, Huail fab Caw a Chai, ac yna’n dweud bod un yn fwy taleithiog na’r tri ohonynt: Bedwyr Bedrydant. Ym Muchedd Sant Cadog mae’n marchogaeth gydag Arthur a Chai, ac efallai fod hen farwnad i Gadwallon o Wynedd yn sôn am ffynnon a ddygai enw Bedwyr.

Y bedd ar Dryfan#

Hen gerdd Gymraeg yw Englynion y Beddau sy’n enwi mannau gorffwys arwyr y Brythoniaid. Mae’n gosod bedd Bedwyr ar Dryfan, y mynydd creigiog mawr uwchben Nant Ffrancon a Llyn Ogwen yn Eryri.

Sir Bedivere#

Gwnaeth Sieffre o Fynwy Fedwyr yn drulliad Arthur ac yn arglwydd Normandi. Yn ei Hanes mae Bedwyr yn helpu Arthur a Chai yn erbyn Cawr Mont Saint-Michel ac yn syrthio’n ymladd yn erbyn y Rhufeiniaid yng Ngâl, a chleddir ef yn Bayeux. Yn y straeon Saesneg daeth yn Sir Bedivere, un o’r ychydig a ddaeth yn fyw o faes Camlan. Ef, ar air y brenin, a roddodd Galedfwlch, cleddyf Arthur, yn ôl i’r llyn, ac wedyn bu fyw fel meudwy.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf