Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1792–1852
Ysgolhaig ac offeiriad o’r Bala, caplan Eglwys Crist, Rhydychen, a gopïodd chwedlau Llyfr Coch Hergest ac a helpodd yr Arglwyddes Charlotte Guest i gyfieithu’r Mabinogion.
Llun: Golwg o’r awyr ar hyd Llyn Tegid, y llyn naturiol mwyaf yng Nghymru · Peter McDermott, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Tegid: o Lyn Tegid ger y Bala, bro John Jones
Daeth John Jones, Tegid, mab i felinydd hetiau o lan Llyn Tegid, yn ysgolhaig yn Rhydychen, yn fardd ac yn bencampwr y Gymraeg. Ef a gopïodd chwedlau Llyfr Coch Hergest i’r Arglwyddes Charlotte Guest a’i helpu gyda’i chyfieithiad, gan chwarae ei ran yn rhoi’r Mabinogion i’r byd; yn ôl pob hanes roedd yn ŵr eithriadol o garedig a hoffus.FfynonellauJones, John (Tegid, less usually Ioan Tegid; 1792 – 1852), cleric and man of letters ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn y Bala, 10 Chwefror 1792, mab cyntaf a thrydydd plentyn Henry a Catherine Jones; cadwai ei fam fusnes melinydd hetiau go fawr; wedi ysgolion yn y Bala aeth yn ddeuddeg i ysgol ramadeg yr Academi Bresbyteraidd yng Nghaerfyrddin, ac yn 1814 i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1818; ar ddiwedd 1819 urddwyd ef a daeth yn gaplan Eglwys Crist; yn 1823 daeth yn brif gantor Eglwys Crist, gyda gofal plwyf Sant Thomas, lle bu’n egnïol, helaethodd yr eglwys a chodi ysgolion; yn Hebreigydd da, cyhoeddodd fersiwn newydd o Eseia yn 1830, a ganmolwyd gan Hebreigwyr blaenllaw ar y Cyfandir; ond astudiaethau Cymraeg a lanwai’r lle mwyaf yn ei fywyd; yn llanc yn y Bala cymerodd ei le yn olyniaeth farddol yr ardal, wedi ei ddysgu gan Robert William, a goffaodd mewn marwnad, a dysgu Charles Saunderson yn ei dro; mae rhai o’i delynegion byrion yn ddeniadol ac yn dal i gael eu dyfynnu; casglwyd ei gerddi gyda byr gofiant gan ei nai Henry Roberts yn 1859; ef a gopïodd chwedlau Llyfr Coch Hergest i’r Arglwyddes Charlotte Guest, a’i helpu gyda’i chyfieithiad; gyda Gwallter Mechain golygodd gerddi Lewys Glyn Cothi i’r Cymmrodorion (1837–9) ac ysgrifennu’r rhagymadrodd hanesyddol; cyhoeddodd Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg yn 1820; ar 27 Awst 1841, trwy ddylanwad Arglwyddes Llanofer, cafodd fywoliaeth Nanhyfer, Sir Benfro, a’i sefydlu ar 12 Ebrill 1842; daeth yn ganon Tyddewi yn 1848; roedd yn amlwg ym mudiad yr eisteddfod, yn enwedig yn y Fenni, ac yn un o hyrwyddwyr Cymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; yn ôl pob hanes, gŵr eithriadol o garedig a hoffus; bu farw 2 Mai 1852 a’i gladdu yn Nanhyfer.John Jones (Ioan Tegid) ↗Wicipedia CymraegBardd, orgraffydd a gweinidog oedd John Jones (10 Chwefror 1792 – 2 Mai 1852), sy’n adnabyddus wrth ei enw barddol ‘Tegid’ neu ‘Ioan Tegid’; fe’i ganed a’i fagu yn y Bala yn yr hen Sir Feirionnydd; ganed yn Llanycil, ar lan Llyn Tegid, ac oddi wrtho y cymerodd ei enw barddol; ei rieni oedd Henry a Catherine Jones; yn 1812 aeth i ysgol y Parch. D. Peter yng Nghaerfyrddin, ac yn 1813 i ysgol y Parch. D. Price yn yr un dref am 18 mis; yn 1814 i Goleg Iesu, Rhydychen, BA 1818; yn 1819 ordeiniwyd ef yn ddiacon ac offeiriad a’i benodi’n gaplan Eglwys Crist, Rhydychen; yn 1823 yn brif gantor Eglwys Crist ac yn gurad parhaus Sant Thomas yn yr un ddinas, lle bu’n gweinidogaethu am 18 mlynedd; ym mis Awst 1841 penodwyd ef i ficeriaeth Nanhyfer, Sir Benfro, ac yn 1848 fe’i dyrchafwyd yn beriglor yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi; bu farw ym mhersondy Nanhyfer yn 61 oed a’i gladdu yn eglwys ei blwyf; golygodd waith y bardd canoloesol Lewys Glyn Cothi; Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg (1820); gyda Gwallter Mechain, Gwaith Lewys Glyn Cothi (1837); Gwaith Barddonawl (1859), gyda chofiant gan ei nai Henry Roberts.
| Ganed | 10 Chwefror 1792, y Bala |
|---|---|
| Enw barddol | Tegid, o Lyn Tegid |
| Rhydychen | Coleg Iesu; caplan a phrif gantor Eglwys Crist; curad Sant Thomas |
| Ei waith mawr | Copïo chwedlau Llyfr Coch Hergest i’r Arglwyddes Charlotte Guest; Gwaith Lewys Glyn Cothi (1837) |
| Bu farw | 2 Mai 1852, Nanhyfer, Sir Benfro |
Ganed John ar 10 Chwefror 1792 yn y Bala, mab cyntaf Henry a Catherine Jones; cadwai ei fam fusnes melinydd hetiau go fawr yn y dref. Cymerodd ei enw barddol, Tegid, o’r llyn y tyfodd i fyny ar ei lan. Yn llanc yn y Bala cymerodd ei le yn llinach beirdd yr ardal, gan ddysgu crefft cerdd dafod gan Robert William, a’i dysgu yn ei dro i Charles Saunderson.FfynonellauJones, John (Tegid, less usually Ioan Tegid; 1792 – 1852), cleric and man of letters ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn y Bala, 10 Chwefror 1792, mab cyntaf a thrydydd plentyn Henry a Catherine Jones; cadwai ei fam fusnes melinydd hetiau go fawr; wedi ysgolion yn y Bala aeth yn ddeuddeg i ysgol ramadeg yr Academi Bresbyteraidd yng Nghaerfyrddin, ac yn 1814 i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1818; ar ddiwedd 1819 urddwyd ef a daeth yn gaplan Eglwys Crist; yn 1823 daeth yn brif gantor Eglwys Crist, gyda gofal plwyf Sant Thomas, lle bu’n egnïol, helaethodd yr eglwys a chodi ysgolion; yn Hebreigydd da, cyhoeddodd fersiwn newydd o Eseia yn 1830, a ganmolwyd gan Hebreigwyr blaenllaw ar y Cyfandir; ond astudiaethau Cymraeg a lanwai’r lle mwyaf yn ei fywyd; yn llanc yn y Bala cymerodd ei le yn olyniaeth farddol yr ardal, wedi ei ddysgu gan Robert William, a goffaodd mewn marwnad, a dysgu Charles Saunderson yn ei dro; mae rhai o’i delynegion byrion yn ddeniadol ac yn dal i gael eu dyfynnu; casglwyd ei gerddi gyda byr gofiant gan ei nai Henry Roberts yn 1859; ef a gopïodd chwedlau Llyfr Coch Hergest i’r Arglwyddes Charlotte Guest, a’i helpu gyda’i chyfieithiad; gyda Gwallter Mechain golygodd gerddi Lewys Glyn Cothi i’r Cymmrodorion (1837–9) ac ysgrifennu’r rhagymadrodd hanesyddol; cyhoeddodd Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg yn 1820; ar 27 Awst 1841, trwy ddylanwad Arglwyddes Llanofer, cafodd fywoliaeth Nanhyfer, Sir Benfro, a’i sefydlu ar 12 Ebrill 1842; daeth yn ganon Tyddewi yn 1848; roedd yn amlwg ym mudiad yr eisteddfod, yn enwedig yn y Fenni, ac yn un o hyrwyddwyr Cymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; yn ôl pob hanes, gŵr eithriadol o garedig a hoffus; bu farw 2 Mai 1852 a’i gladdu yn Nanhyfer.John Jones (Ioan Tegid) ↗Wicipedia CymraegBardd, orgraffydd a gweinidog oedd John Jones (10 Chwefror 1792 – 2 Mai 1852), sy’n adnabyddus wrth ei enw barddol ‘Tegid’ neu ‘Ioan Tegid’; fe’i ganed a’i fagu yn y Bala yn yr hen Sir Feirionnydd; ganed yn Llanycil, ar lan Llyn Tegid, ac oddi wrtho y cymerodd ei enw barddol; ei rieni oedd Henry a Catherine Jones; yn 1812 aeth i ysgol y Parch. D. Peter yng Nghaerfyrddin, ac yn 1813 i ysgol y Parch. D. Price yn yr un dref am 18 mis; yn 1814 i Goleg Iesu, Rhydychen, BA 1818; yn 1819 ordeiniwyd ef yn ddiacon ac offeiriad a’i benodi’n gaplan Eglwys Crist, Rhydychen; yn 1823 yn brif gantor Eglwys Crist ac yn gurad parhaus Sant Thomas yn yr un ddinas, lle bu’n gweinidogaethu am 18 mlynedd; ym mis Awst 1841 penodwyd ef i ficeriaeth Nanhyfer, Sir Benfro, ac yn 1848 fe’i dyrchafwyd yn beriglor yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi; bu farw ym mhersondy Nanhyfer yn 61 oed a’i gladdu yn eglwys ei blwyf; golygodd waith y bardd canoloesol Lewys Glyn Cothi; Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg (1820); gyda Gwallter Mechain, Gwaith Lewys Glyn Cothi (1837); Gwaith Barddonawl (1859), gyda chofiant gan ei nai Henry Roberts.
Wedi ysgolion yn y Bala a Chaerfyrddin aeth i Goleg Iesu, Rhydychen, yn 1814 a graddio yn 1818. Ar ddiwedd 1819 urddwyd ef a daeth yn gaplan Eglwys Crist, ac yn 1823 yn brif gantor iddi, gyda gofal plwyf Sant Thomas yn Rhydychen. Am ddeunaw mlynedd gwasanaethodd y plwyf hwnnw’n egnïol, gan helaethu’r eglwys a chodi ysgolion.FfynonellauJones, John (Tegid, less usually Ioan Tegid; 1792 – 1852), cleric and man of letters ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn y Bala, 10 Chwefror 1792, mab cyntaf a thrydydd plentyn Henry a Catherine Jones; cadwai ei fam fusnes melinydd hetiau go fawr; wedi ysgolion yn y Bala aeth yn ddeuddeg i ysgol ramadeg yr Academi Bresbyteraidd yng Nghaerfyrddin, ac yn 1814 i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1818; ar ddiwedd 1819 urddwyd ef a daeth yn gaplan Eglwys Crist; yn 1823 daeth yn brif gantor Eglwys Crist, gyda gofal plwyf Sant Thomas, lle bu’n egnïol, helaethodd yr eglwys a chodi ysgolion; yn Hebreigydd da, cyhoeddodd fersiwn newydd o Eseia yn 1830, a ganmolwyd gan Hebreigwyr blaenllaw ar y Cyfandir; ond astudiaethau Cymraeg a lanwai’r lle mwyaf yn ei fywyd; yn llanc yn y Bala cymerodd ei le yn olyniaeth farddol yr ardal, wedi ei ddysgu gan Robert William, a goffaodd mewn marwnad, a dysgu Charles Saunderson yn ei dro; mae rhai o’i delynegion byrion yn ddeniadol ac yn dal i gael eu dyfynnu; casglwyd ei gerddi gyda byr gofiant gan ei nai Henry Roberts yn 1859; ef a gopïodd chwedlau Llyfr Coch Hergest i’r Arglwyddes Charlotte Guest, a’i helpu gyda’i chyfieithiad; gyda Gwallter Mechain golygodd gerddi Lewys Glyn Cothi i’r Cymmrodorion (1837–9) ac ysgrifennu’r rhagymadrodd hanesyddol; cyhoeddodd Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg yn 1820; ar 27 Awst 1841, trwy ddylanwad Arglwyddes Llanofer, cafodd fywoliaeth Nanhyfer, Sir Benfro, a’i sefydlu ar 12 Ebrill 1842; daeth yn ganon Tyddewi yn 1848; roedd yn amlwg ym mudiad yr eisteddfod, yn enwedig yn y Fenni, ac yn un o hyrwyddwyr Cymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; yn ôl pob hanes, gŵr eithriadol o garedig a hoffus; bu farw 2 Mai 1852 a’i gladdu yn Nanhyfer.John Jones (Ioan Tegid) ↗Wicipedia CymraegBardd, orgraffydd a gweinidog oedd John Jones (10 Chwefror 1792 – 2 Mai 1852), sy’n adnabyddus wrth ei enw barddol ‘Tegid’ neu ‘Ioan Tegid’; fe’i ganed a’i fagu yn y Bala yn yr hen Sir Feirionnydd; ganed yn Llanycil, ar lan Llyn Tegid, ac oddi wrtho y cymerodd ei enw barddol; ei rieni oedd Henry a Catherine Jones; yn 1812 aeth i ysgol y Parch. D. Peter yng Nghaerfyrddin, ac yn 1813 i ysgol y Parch. D. Price yn yr un dref am 18 mis; yn 1814 i Goleg Iesu, Rhydychen, BA 1818; yn 1819 ordeiniwyd ef yn ddiacon ac offeiriad a’i benodi’n gaplan Eglwys Crist, Rhydychen; yn 1823 yn brif gantor Eglwys Crist ac yn gurad parhaus Sant Thomas yn yr un ddinas, lle bu’n gweinidogaethu am 18 mlynedd; ym mis Awst 1841 penodwyd ef i ficeriaeth Nanhyfer, Sir Benfro, ac yn 1848 fe’i dyrchafwyd yn beriglor yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi; bu farw ym mhersondy Nanhyfer yn 61 oed a’i gladdu yn eglwys ei blwyf; golygodd waith y bardd canoloesol Lewys Glyn Cothi; Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg (1820); gyda Gwallter Mechain, Gwaith Lewys Glyn Cothi (1837); Gwaith Barddonawl (1859), gyda chofiant gan ei nai Henry Roberts.John Jones (Tegid) ↗Wikipedia (Saesneg)Clerigwr a llenor o Gymro oedd John Jones (10 Chwefror 1792 – 2 Mai 1852), a adwaenid wrth ei enw barddol Ioan Tegid neu Tegid; ganed yn y Bala a’i addysgu yno ac yn ysgol ramadeg Caerfyrddin, yna yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; urddwyd yn 1819 a daeth yn gaplan Eglwys Crist, Rhydychen; yn ysgolhaig yn yr iaith Gymraeg, roedd ganddo gysylltiad agos â’r Arglwyddes Charlotte Guest ac Arglwyddes Llanofer; yn ysgolhaig Hebraeg, cyhoeddodd gyfieithiad o Lyfr Eseia yn 1830; enillodd gwpan yn eisteddfod Caerdydd yn 1834; yn 1842 symudodd i Nanhyfer yn Sir Benfro ac yn 1848 daeth yn ganon yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi; cyhoeddwyd ei farddoniaeth yn 1859 gan fab ei chwaer, y Parch. Henry Roberts; ymhlith ei weithiau mae Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg (1820).
Roedd yn Hebreigydd gwych, ac yn 1830 cyhoeddodd fersiwn newydd o Lyfr Eseia, a gafodd ail argraffiad yn 1842 ac a ganmolwyd gan Hebreigwyr blaenllaw ar y Cyfandir.FfynonellauJones, John (Tegid, less usually Ioan Tegid; 1792 – 1852), cleric and man of letters ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn y Bala, 10 Chwefror 1792, mab cyntaf a thrydydd plentyn Henry a Catherine Jones; cadwai ei fam fusnes melinydd hetiau go fawr; wedi ysgolion yn y Bala aeth yn ddeuddeg i ysgol ramadeg yr Academi Bresbyteraidd yng Nghaerfyrddin, ac yn 1814 i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1818; ar ddiwedd 1819 urddwyd ef a daeth yn gaplan Eglwys Crist; yn 1823 daeth yn brif gantor Eglwys Crist, gyda gofal plwyf Sant Thomas, lle bu’n egnïol, helaethodd yr eglwys a chodi ysgolion; yn Hebreigydd da, cyhoeddodd fersiwn newydd o Eseia yn 1830, a ganmolwyd gan Hebreigwyr blaenllaw ar y Cyfandir; ond astudiaethau Cymraeg a lanwai’r lle mwyaf yn ei fywyd; yn llanc yn y Bala cymerodd ei le yn olyniaeth farddol yr ardal, wedi ei ddysgu gan Robert William, a goffaodd mewn marwnad, a dysgu Charles Saunderson yn ei dro; mae rhai o’i delynegion byrion yn ddeniadol ac yn dal i gael eu dyfynnu; casglwyd ei gerddi gyda byr gofiant gan ei nai Henry Roberts yn 1859; ef a gopïodd chwedlau Llyfr Coch Hergest i’r Arglwyddes Charlotte Guest, a’i helpu gyda’i chyfieithiad; gyda Gwallter Mechain golygodd gerddi Lewys Glyn Cothi i’r Cymmrodorion (1837–9) ac ysgrifennu’r rhagymadrodd hanesyddol; cyhoeddodd Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg yn 1820; ar 27 Awst 1841, trwy ddylanwad Arglwyddes Llanofer, cafodd fywoliaeth Nanhyfer, Sir Benfro, a’i sefydlu ar 12 Ebrill 1842; daeth yn ganon Tyddewi yn 1848; roedd yn amlwg ym mudiad yr eisteddfod, yn enwedig yn y Fenni, ac yn un o hyrwyddwyr Cymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; yn ôl pob hanes, gŵr eithriadol o garedig a hoffus; bu farw 2 Mai 1852 a’i gladdu yn Nanhyfer.John Jones (Tegid) ↗Wikipedia (Saesneg)Clerigwr a llenor o Gymro oedd John Jones (10 Chwefror 1792 – 2 Mai 1852), a adwaenid wrth ei enw barddol Ioan Tegid neu Tegid; ganed yn y Bala a’i addysgu yno ac yn ysgol ramadeg Caerfyrddin, yna yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; urddwyd yn 1819 a daeth yn gaplan Eglwys Crist, Rhydychen; yn ysgolhaig yn yr iaith Gymraeg, roedd ganddo gysylltiad agos â’r Arglwyddes Charlotte Guest ac Arglwyddes Llanofer; yn ysgolhaig Hebraeg, cyhoeddodd gyfieithiad o Lyfr Eseia yn 1830; enillodd gwpan yn eisteddfod Caerdydd yn 1834; yn 1842 symudodd i Nanhyfer yn Sir Benfro ac yn 1848 daeth yn ganon yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi; cyhoeddwyd ei farddoniaeth yn 1859 gan fab ei chwaer, y Parch. Henry Roberts; ymhlith ei weithiau mae Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg (1820).
Ond astudiaethau Cymraeg a lanwai’r lle mwyaf yn ei galon. Yn 1820 cyhoeddodd draethawd ar gadw’r iaith Gymraeg, Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg, a chyda Gwallter Mechain golygodd gerddi’r bardd o’r bymthegfed ganrif Lewys Glyn Cothi i’r Cymmrodorion (1837–39), gan ysgrifennu’r rhagymadrodd hanesyddol ei hun.FfynonellauJones, John (Tegid, less usually Ioan Tegid; 1792 – 1852), cleric and man of letters ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn y Bala, 10 Chwefror 1792, mab cyntaf a thrydydd plentyn Henry a Catherine Jones; cadwai ei fam fusnes melinydd hetiau go fawr; wedi ysgolion yn y Bala aeth yn ddeuddeg i ysgol ramadeg yr Academi Bresbyteraidd yng Nghaerfyrddin, ac yn 1814 i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1818; ar ddiwedd 1819 urddwyd ef a daeth yn gaplan Eglwys Crist; yn 1823 daeth yn brif gantor Eglwys Crist, gyda gofal plwyf Sant Thomas, lle bu’n egnïol, helaethodd yr eglwys a chodi ysgolion; yn Hebreigydd da, cyhoeddodd fersiwn newydd o Eseia yn 1830, a ganmolwyd gan Hebreigwyr blaenllaw ar y Cyfandir; ond astudiaethau Cymraeg a lanwai’r lle mwyaf yn ei fywyd; yn llanc yn y Bala cymerodd ei le yn olyniaeth farddol yr ardal, wedi ei ddysgu gan Robert William, a goffaodd mewn marwnad, a dysgu Charles Saunderson yn ei dro; mae rhai o’i delynegion byrion yn ddeniadol ac yn dal i gael eu dyfynnu; casglwyd ei gerddi gyda byr gofiant gan ei nai Henry Roberts yn 1859; ef a gopïodd chwedlau Llyfr Coch Hergest i’r Arglwyddes Charlotte Guest, a’i helpu gyda’i chyfieithiad; gyda Gwallter Mechain golygodd gerddi Lewys Glyn Cothi i’r Cymmrodorion (1837–9) ac ysgrifennu’r rhagymadrodd hanesyddol; cyhoeddodd Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg yn 1820; ar 27 Awst 1841, trwy ddylanwad Arglwyddes Llanofer, cafodd fywoliaeth Nanhyfer, Sir Benfro, a’i sefydlu ar 12 Ebrill 1842; daeth yn ganon Tyddewi yn 1848; roedd yn amlwg ym mudiad yr eisteddfod, yn enwedig yn y Fenni, ac yn un o hyrwyddwyr Cymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; yn ôl pob hanes, gŵr eithriadol o garedig a hoffus; bu farw 2 Mai 1852 a’i gladdu yn Nanhyfer.John Jones (Ioan Tegid) ↗Wicipedia CymraegBardd, orgraffydd a gweinidog oedd John Jones (10 Chwefror 1792 – 2 Mai 1852), sy’n adnabyddus wrth ei enw barddol ‘Tegid’ neu ‘Ioan Tegid’; fe’i ganed a’i fagu yn y Bala yn yr hen Sir Feirionnydd; ganed yn Llanycil, ar lan Llyn Tegid, ac oddi wrtho y cymerodd ei enw barddol; ei rieni oedd Henry a Catherine Jones; yn 1812 aeth i ysgol y Parch. D. Peter yng Nghaerfyrddin, ac yn 1813 i ysgol y Parch. D. Price yn yr un dref am 18 mis; yn 1814 i Goleg Iesu, Rhydychen, BA 1818; yn 1819 ordeiniwyd ef yn ddiacon ac offeiriad a’i benodi’n gaplan Eglwys Crist, Rhydychen; yn 1823 yn brif gantor Eglwys Crist ac yn gurad parhaus Sant Thomas yn yr un ddinas, lle bu’n gweinidogaethu am 18 mlynedd; ym mis Awst 1841 penodwyd ef i ficeriaeth Nanhyfer, Sir Benfro, ac yn 1848 fe’i dyrchafwyd yn beriglor yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi; bu farw ym mhersondy Nanhyfer yn 61 oed a’i gladdu yn eglwys ei blwyf; golygodd waith y bardd canoloesol Lewys Glyn Cothi; Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg (1820); gyda Gwallter Mechain, Gwaith Lewys Glyn Cothi (1837); Gwaith Barddonawl (1859), gyda chofiant gan ei nai Henry Roberts.John Jones (Tegid) ↗Wikipedia (Saesneg)Clerigwr a llenor o Gymro oedd John Jones (10 Chwefror 1792 – 2 Mai 1852), a adwaenid wrth ei enw barddol Ioan Tegid neu Tegid; ganed yn y Bala a’i addysgu yno ac yn ysgol ramadeg Caerfyrddin, yna yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; urddwyd yn 1819 a daeth yn gaplan Eglwys Crist, Rhydychen; yn ysgolhaig yn yr iaith Gymraeg, roedd ganddo gysylltiad agos â’r Arglwyddes Charlotte Guest ac Arglwyddes Llanofer; yn ysgolhaig Hebraeg, cyhoeddodd gyfieithiad o Lyfr Eseia yn 1830; enillodd gwpan yn eisteddfod Caerdydd yn 1834; yn 1842 symudodd i Nanhyfer yn Sir Benfro ac yn 1848 daeth yn ganon yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi; cyhoeddwyd ei farddoniaeth yn 1859 gan fab ei chwaer, y Parch. Henry Roberts; ymhlith ei weithiau mae Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg (1820).
Tegid a gopïodd chwedlau Llyfr Coch Hergest, un o drysorau mawr llên Gymraeg yr Oesoedd Canol, i’r Arglwyddes Charlotte Guest. Helpodd hi hefyd gyda’i chyfieithiad, a ddaeth â’r Mabinogion at ddarllenwyr ledled y byd. Roedd ganddo gysylltiad agos â’r Arglwyddes Charlotte ac ag Arglwyddes Llanofer.FfynonellauJones, John (Tegid, less usually Ioan Tegid; 1792 – 1852), cleric and man of letters ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn y Bala, 10 Chwefror 1792, mab cyntaf a thrydydd plentyn Henry a Catherine Jones; cadwai ei fam fusnes melinydd hetiau go fawr; wedi ysgolion yn y Bala aeth yn ddeuddeg i ysgol ramadeg yr Academi Bresbyteraidd yng Nghaerfyrddin, ac yn 1814 i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1818; ar ddiwedd 1819 urddwyd ef a daeth yn gaplan Eglwys Crist; yn 1823 daeth yn brif gantor Eglwys Crist, gyda gofal plwyf Sant Thomas, lle bu’n egnïol, helaethodd yr eglwys a chodi ysgolion; yn Hebreigydd da, cyhoeddodd fersiwn newydd o Eseia yn 1830, a ganmolwyd gan Hebreigwyr blaenllaw ar y Cyfandir; ond astudiaethau Cymraeg a lanwai’r lle mwyaf yn ei fywyd; yn llanc yn y Bala cymerodd ei le yn olyniaeth farddol yr ardal, wedi ei ddysgu gan Robert William, a goffaodd mewn marwnad, a dysgu Charles Saunderson yn ei dro; mae rhai o’i delynegion byrion yn ddeniadol ac yn dal i gael eu dyfynnu; casglwyd ei gerddi gyda byr gofiant gan ei nai Henry Roberts yn 1859; ef a gopïodd chwedlau Llyfr Coch Hergest i’r Arglwyddes Charlotte Guest, a’i helpu gyda’i chyfieithiad; gyda Gwallter Mechain golygodd gerddi Lewys Glyn Cothi i’r Cymmrodorion (1837–9) ac ysgrifennu’r rhagymadrodd hanesyddol; cyhoeddodd Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg yn 1820; ar 27 Awst 1841, trwy ddylanwad Arglwyddes Llanofer, cafodd fywoliaeth Nanhyfer, Sir Benfro, a’i sefydlu ar 12 Ebrill 1842; daeth yn ganon Tyddewi yn 1848; roedd yn amlwg ym mudiad yr eisteddfod, yn enwedig yn y Fenni, ac yn un o hyrwyddwyr Cymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; yn ôl pob hanes, gŵr eithriadol o garedig a hoffus; bu farw 2 Mai 1852 a’i gladdu yn Nanhyfer.John Jones (Tegid) ↗Wikipedia (Saesneg)Clerigwr a llenor o Gymro oedd John Jones (10 Chwefror 1792 – 2 Mai 1852), a adwaenid wrth ei enw barddol Ioan Tegid neu Tegid; ganed yn y Bala a’i addysgu yno ac yn ysgol ramadeg Caerfyrddin, yna yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; urddwyd yn 1819 a daeth yn gaplan Eglwys Crist, Rhydychen; yn ysgolhaig yn yr iaith Gymraeg, roedd ganddo gysylltiad agos â’r Arglwyddes Charlotte Guest ac Arglwyddes Llanofer; yn ysgolhaig Hebraeg, cyhoeddodd gyfieithiad o Lyfr Eseia yn 1830; enillodd gwpan yn eisteddfod Caerdydd yn 1834; yn 1842 symudodd i Nanhyfer yn Sir Benfro ac yn 1848 daeth yn ganon yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi; cyhoeddwyd ei farddoniaeth yn 1859 gan fab ei chwaer, y Parch. Henry Roberts; ymhlith ei weithiau mae Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg (1820).
Roedd Tegid yn amlwg ym mudiad yr eisteddfod, yn enwedig yn eisteddfodau mawr y Fenni, ac enillodd gwpan yn eisteddfod Caerdydd yn 1834. Roedd yn un o hyrwyddwyr Cymdeithas y Llawysgrifau Cymreig.FfynonellauJones, John (Tegid, less usually Ioan Tegid; 1792 – 1852), cleric and man of letters ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn y Bala, 10 Chwefror 1792, mab cyntaf a thrydydd plentyn Henry a Catherine Jones; cadwai ei fam fusnes melinydd hetiau go fawr; wedi ysgolion yn y Bala aeth yn ddeuddeg i ysgol ramadeg yr Academi Bresbyteraidd yng Nghaerfyrddin, ac yn 1814 i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1818; ar ddiwedd 1819 urddwyd ef a daeth yn gaplan Eglwys Crist; yn 1823 daeth yn brif gantor Eglwys Crist, gyda gofal plwyf Sant Thomas, lle bu’n egnïol, helaethodd yr eglwys a chodi ysgolion; yn Hebreigydd da, cyhoeddodd fersiwn newydd o Eseia yn 1830, a ganmolwyd gan Hebreigwyr blaenllaw ar y Cyfandir; ond astudiaethau Cymraeg a lanwai’r lle mwyaf yn ei fywyd; yn llanc yn y Bala cymerodd ei le yn olyniaeth farddol yr ardal, wedi ei ddysgu gan Robert William, a goffaodd mewn marwnad, a dysgu Charles Saunderson yn ei dro; mae rhai o’i delynegion byrion yn ddeniadol ac yn dal i gael eu dyfynnu; casglwyd ei gerddi gyda byr gofiant gan ei nai Henry Roberts yn 1859; ef a gopïodd chwedlau Llyfr Coch Hergest i’r Arglwyddes Charlotte Guest, a’i helpu gyda’i chyfieithiad; gyda Gwallter Mechain golygodd gerddi Lewys Glyn Cothi i’r Cymmrodorion (1837–9) ac ysgrifennu’r rhagymadrodd hanesyddol; cyhoeddodd Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg yn 1820; ar 27 Awst 1841, trwy ddylanwad Arglwyddes Llanofer, cafodd fywoliaeth Nanhyfer, Sir Benfro, a’i sefydlu ar 12 Ebrill 1842; daeth yn ganon Tyddewi yn 1848; roedd yn amlwg ym mudiad yr eisteddfod, yn enwedig yn y Fenni, ac yn un o hyrwyddwyr Cymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; yn ôl pob hanes, gŵr eithriadol o garedig a hoffus; bu farw 2 Mai 1852 a’i gladdu yn Nanhyfer.John Jones (Tegid) ↗Wikipedia (Saesneg)Clerigwr a llenor o Gymro oedd John Jones (10 Chwefror 1792 – 2 Mai 1852), a adwaenid wrth ei enw barddol Ioan Tegid neu Tegid; ganed yn y Bala a’i addysgu yno ac yn ysgol ramadeg Caerfyrddin, yna yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; urddwyd yn 1819 a daeth yn gaplan Eglwys Crist, Rhydychen; yn ysgolhaig yn yr iaith Gymraeg, roedd ganddo gysylltiad agos â’r Arglwyddes Charlotte Guest ac Arglwyddes Llanofer; yn ysgolhaig Hebraeg, cyhoeddodd gyfieithiad o Lyfr Eseia yn 1830; enillodd gwpan yn eisteddfod Caerdydd yn 1834; yn 1842 symudodd i Nanhyfer yn Sir Benfro ac yn 1848 daeth yn ganon yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi; cyhoeddwyd ei farddoniaeth yn 1859 gan fab ei chwaer, y Parch. Henry Roberts; ymhlith ei weithiau mae Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg (1820).
Yn 1841, trwy ddylanwad Arglwyddes Llanofer, cafodd fywoliaeth Nanhyfer yn Sir Benfro, ac yn 1848 daeth yn ganon Tyddewi. Bu farw ym mhersondy Nanhyfer ar 2 Mai 1852 a’i gladdu yn Nanhyfer. Casglwyd ei gerddi, y bu rhai o’i delynegion byrion yn cael eu dyfynnu’n hir, gan ei nai Henry Roberts yn Gwaith Barddonawl (1859).FfynonellauJones, John (Tegid, less usually Ioan Tegid; 1792 – 1852), cleric and man of letters ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn y Bala, 10 Chwefror 1792, mab cyntaf a thrydydd plentyn Henry a Catherine Jones; cadwai ei fam fusnes melinydd hetiau go fawr; wedi ysgolion yn y Bala aeth yn ddeuddeg i ysgol ramadeg yr Academi Bresbyteraidd yng Nghaerfyrddin, ac yn 1814 i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1818; ar ddiwedd 1819 urddwyd ef a daeth yn gaplan Eglwys Crist; yn 1823 daeth yn brif gantor Eglwys Crist, gyda gofal plwyf Sant Thomas, lle bu’n egnïol, helaethodd yr eglwys a chodi ysgolion; yn Hebreigydd da, cyhoeddodd fersiwn newydd o Eseia yn 1830, a ganmolwyd gan Hebreigwyr blaenllaw ar y Cyfandir; ond astudiaethau Cymraeg a lanwai’r lle mwyaf yn ei fywyd; yn llanc yn y Bala cymerodd ei le yn olyniaeth farddol yr ardal, wedi ei ddysgu gan Robert William, a goffaodd mewn marwnad, a dysgu Charles Saunderson yn ei dro; mae rhai o’i delynegion byrion yn ddeniadol ac yn dal i gael eu dyfynnu; casglwyd ei gerddi gyda byr gofiant gan ei nai Henry Roberts yn 1859; ef a gopïodd chwedlau Llyfr Coch Hergest i’r Arglwyddes Charlotte Guest, a’i helpu gyda’i chyfieithiad; gyda Gwallter Mechain golygodd gerddi Lewys Glyn Cothi i’r Cymmrodorion (1837–9) ac ysgrifennu’r rhagymadrodd hanesyddol; cyhoeddodd Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg yn 1820; ar 27 Awst 1841, trwy ddylanwad Arglwyddes Llanofer, cafodd fywoliaeth Nanhyfer, Sir Benfro, a’i sefydlu ar 12 Ebrill 1842; daeth yn ganon Tyddewi yn 1848; roedd yn amlwg ym mudiad yr eisteddfod, yn enwedig yn y Fenni, ac yn un o hyrwyddwyr Cymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; yn ôl pob hanes, gŵr eithriadol o garedig a hoffus; bu farw 2 Mai 1852 a’i gladdu yn Nanhyfer.John Jones (Ioan Tegid) ↗Wicipedia CymraegBardd, orgraffydd a gweinidog oedd John Jones (10 Chwefror 1792 – 2 Mai 1852), sy’n adnabyddus wrth ei enw barddol ‘Tegid’ neu ‘Ioan Tegid’; fe’i ganed a’i fagu yn y Bala yn yr hen Sir Feirionnydd; ganed yn Llanycil, ar lan Llyn Tegid, ac oddi wrtho y cymerodd ei enw barddol; ei rieni oedd Henry a Catherine Jones; yn 1812 aeth i ysgol y Parch. D. Peter yng Nghaerfyrddin, ac yn 1813 i ysgol y Parch. D. Price yn yr un dref am 18 mis; yn 1814 i Goleg Iesu, Rhydychen, BA 1818; yn 1819 ordeiniwyd ef yn ddiacon ac offeiriad a’i benodi’n gaplan Eglwys Crist, Rhydychen; yn 1823 yn brif gantor Eglwys Crist ac yn gurad parhaus Sant Thomas yn yr un ddinas, lle bu’n gweinidogaethu am 18 mlynedd; ym mis Awst 1841 penodwyd ef i ficeriaeth Nanhyfer, Sir Benfro, ac yn 1848 fe’i dyrchafwyd yn beriglor yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi; bu farw ym mhersondy Nanhyfer yn 61 oed a’i gladdu yn eglwys ei blwyf; golygodd waith y bardd canoloesol Lewys Glyn Cothi; Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg (1820); gyda Gwallter Mechain, Gwaith Lewys Glyn Cothi (1837); Gwaith Barddonawl (1859), gyda chofiant gan ei nai Henry Roberts.John Jones (Tegid) ↗Wikipedia (Saesneg)Clerigwr a llenor o Gymro oedd John Jones (10 Chwefror 1792 – 2 Mai 1852), a adwaenid wrth ei enw barddol Ioan Tegid neu Tegid; ganed yn y Bala a’i addysgu yno ac yn ysgol ramadeg Caerfyrddin, yna yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; urddwyd yn 1819 a daeth yn gaplan Eglwys Crist, Rhydychen; yn ysgolhaig yn yr iaith Gymraeg, roedd ganddo gysylltiad agos â’r Arglwyddes Charlotte Guest ac Arglwyddes Llanofer; yn ysgolhaig Hebraeg, cyhoeddodd gyfieithiad o Lyfr Eseia yn 1830; enillodd gwpan yn eisteddfod Caerdydd yn 1834; yn 1842 symudodd i Nanhyfer yn Sir Benfro ac yn 1848 daeth yn ganon yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi; cyhoeddwyd ei farddoniaeth yn 1859 gan fab ei chwaer, y Parch. Henry Roberts; ymhlith ei weithiau mae Traethawd ar Gadwedigaeth yr Iaith Gymraeg (1820).
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
56 o bobl y Mabinogi, pob un â’i dudalen ei hun: arglwyddi ac arglwyddesau Dyfed, plant Llŷr a phlant Dôn, arwyr y chwedlau eraill, a’r bobl a gadwodd y chwedlau’n fyw.
Holl chwedlau’r Mabinogion → Erthygl: y llyfrau a gadwodd y chwedlau →
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf