Caswallon fab Beli
Y brenin a wynebodd Iŵl Cesar (wedi’i gofnodi)Y brenin a ddewiswyd gan y Brythoniaid i’w harwain yn erbyn ymosodiad Iŵl Cesar yn 54 CC. Mae traddodiad Cymru’n ei gofio fel Caswallon fab Beli Mawr.
Caswallon fab Beli
Hanes Cymru / Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn
y ganrif gyntaf CC
Mab Beli Mawr, a enillodd deyrnas Ffrainc drwy briodi ei haeres, ac y rhyddhaodd ei gyngor doeth Ynys Prydain o dair gormes yn chwedl Lludd a Llefelys.
Llun: Bryn coediog Dinas Emrys ger Beddgelert, cartref y ddraig goch a’r ddraig wen yn y chwedl · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Llefelys fab Beli: Llefelys, mab Beli
Llefelys fab Beli
Llefelys oedd mab ieuengaf Beli Mawr, a’r doethaf. Dywed y chwedl fod ei frawd Lludd yn ei garu’n fwy na’i holl frodyr eraill, am ei fod yn ŵr doeth a chall. Daeth yn frenin Ffrainc, a phan ddaeth gormesoedd ar Brydain, ei gyngor ef a achubodd yr ynys.FfynhonnellLludd and Llefelys ↗Wikipedia (Saesneg)Chwedl meibion Beli: tair gormes Prydain, y corn efydd, y dreigiau a gladdwyd yn Ninas Emrys, a threchu’r cawr; yn Llyfr Gwyn, Llyfr Coch a’r Brut Cymraeg.
| Pryd | Cyn i’r Rhufeiniaid ddod, yn nhraddodiad Cymru |
|---|---|
| Tad | Beli Mawr fab Manogan |
| Ei deyrnas | Ffrainc, a enillwyd drwy briodas |
| Cofir am | Gyngor doeth, a’r cariad rhwng dau frawd |
Pan fu farw brenin Ffrainc heb adael ond merch, gofynnodd Llefelys am gymorth Lludd i geisio ei llaw. Rhoddodd Lludd longau a gwŷr iddo, a hwyliodd i Ffrainc. Cytunodd uchelwyr y deyrnas, priododd yr aeres, a theyrnasodd yn dda ar y wlad honno weddill ei oes.FfynhonnellLludd and Llefelys ↗Wikipedia (Saesneg)Chwedl meibion Beli: tair gormes Prydain, y corn efydd, y dreigiau a gladdwyd yn Ninas Emrys, a threchu’r cawr; yn Llyfr Gwyn, Llyfr Coch a’r Brut Cymraeg.
Pan ddaeth y tair gormes ar Brydain, hwyliodd Lludd i’w gyfarfod ar y môr. Gwyddai Llefelys fod y Coraniaid yn clywed pob gair a gyffyrddai’r gwynt ag ef, felly gwnaeth gorn hir o efydd, a siaradodd y ddau frawd drwyddo. Beth bynnag a ddywedai un, deuai allan yn gas i’r llall, am fod cythraul yn cuddio yn y corn. Tywalltodd Llefelys win drwyddo i yrru’r cythraul allan, ac wedi hynny daeth eu geiriau drwodd yn gywir.FfynhonnellLludd and Llefelys ↗Wikipedia (Saesneg)Chwedl meibion Beli: tair gormes Prydain, y corn efydd, y dreigiau a gladdwyd yn Ninas Emrys, a threchu’r cawr; yn Llyfr Gwyn, Llyfr Coch a’r Brut Cymraeg.
Yn erbyn y Coraniaid rhoddodd i Ludd bryfed i’w malu mewn dŵr, a fyddai’n lladd y dieithriaid heb niweidio’r un Brython. Yn erbyn sgrech nos Galan Mai eglurodd mai cri draig goch yn ymladd â draig wen o dros y môr ydoedd, a dywedodd wrth Ludd sut i gael canol yr ynys a’u dal â chafn o fedd. Yn erbyn y cawr a ladratai o’r llys dywedodd wrtho am wylio gyda chafn o ddŵr oer wrth ei ochr. Daeth pob gair o’i gyngor yn wir.FfynhonnellLludd and Llefelys ↗Wikipedia (Saesneg)Chwedl meibion Beli: tair gormes Prydain, y corn efydd, y dreigiau a gladdwyd yn Ninas Emrys, a threchu’r cawr; yn Llyfr Gwyn, Llyfr Coch a’r Brut Cymraeg.
Cedwir chwedl Lludd a Llefelys yn Llyfr Gwyn Rhydderch a Llyfr Coch Hergest, ac mae fersiwn cynharach wedi’i gosod yng nghanol y Brut Cymraeg, y fersiwn Gymraeg o Historia Regum Britanniae Sieffre o Fynwy. Rhoddodd yr Arglwyddes Charlotte Guest hi yn Saesneg yn ei Mabinogion yn y 1840au. Llefelys yw patrwm y cynghorydd doeth byth ers hynny: y brawd sy’n gwrando, yn meddwl, ac yn cael yr ateb.FfynhonnellLludd and Llefelys ↗Wikipedia (Saesneg)Chwedl meibion Beli: tair gormes Prydain, y corn efydd, y dreigiau a gladdwyd yn Ninas Emrys, a threchu’r cawr; yn Llyfr Gwyn, Llyfr Coch a’r Brut Cymraeg.
Ffynonellau a darllen pellach
56 o bobl y Mabinogi, pob un â’i dudalen ei hun: arglwyddi ac arglwyddesau Dyfed, plant Llŷr a phlant Dôn, arwyr y chwedlau eraill, a’r bobl a gadwodd y chwedlau’n fyw.
Y chwedl: Cyfranc Lludd a Llefelys → Holl chwedlau’r Mabinogion → Erthygl: y llyfrau a gadwodd y chwedlau →
Y brenin a ddewiswyd gan y Brythoniaid i’w harwain yn erbyn ymosodiad Iŵl Cesar yn 54 CC. Mae traddodiad Cymru’n ei gofio fel Caswallon fab Beli Mawr.
Caswallon fab BeliBeli Mawr fab Manogan, brenin Ynys Prydain yn nhraddodiad Cymru, tad Caswallon, Lludd a Llefelys, a’r cyndad a enwir ar ben achau brenhinoedd Cymru.
Beli MawrMab Beli Mawr a brenin ar ei ôl, a ailgododd Lundain a’i henwi ar ei ôl ei hun, Caer Ludd. Gyda’i frawd Llefelys rhyddhaodd yr Ynys o dair gormes a chladdu’r ddwy ddraig yn Ninas Emrys.
Lludd fab BeliTywysog saith cantref Dyfed yng Nghainc Gyntaf y Mabinogi, a lywodraethodd Annwn am flwyddyn ym mhryd ei brenin, ac a enillodd Riannon.
PwyllYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf