Caswallon fab Beli
Y brenin a wynebodd Iŵl Cesar (wedi’i gofnodi)Y brenin a ddewiswyd gan y Brythoniaid i’w harwain yn erbyn ymosodiad Iŵl Cesar yn 54 CC. Mae traddodiad Cymru’n ei gofio fel Caswallon fab Beli Mawr.
Caswallon fab Beli
Hanes Cymru / Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn
y ganrif gyntaf CC
Beli Mawr fab Manogan, brenin Ynys Prydain yn nhraddodiad Cymru, tad Caswallon, Lludd a Llefelys, a’r cyndad a enwir ar ben achau brenhinoedd Cymru.
Llun: Bryn coediog Dinas Emrys ger Beddgelert, cartref y ddraig goch a’r ddraig wen yn y chwedl · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Beli Mawr: Beli ‘y Mawr’
Beli Mawr
Saif Beli Mawr ar ben yr hen achau Cymreig: cyndad mawr brenhinoedd Ynys Prydain. Olrheiniodd sawl llinach frenhinol yng Nghymru’r Oesoedd Canol eu tras ato, a bod o waed Beli oedd bod o’r gwaed brenhinol hynaf yn yr ynys.FfynhonnellBeli Mawr ↗Wikipedia (Saesneg)Beli fab Manogan, cyndad yn achau brenhinol Cymru a’r Hen Ogledd; tad Caswallon, Lludd, Nynnio a Llefelys.
| Pryd | Cyn i’r Rhufeiniaid ddod, yn nhraddodiad Cymru |
|---|---|
| Plant | Caswallon, Lludd, Llefelys ac Arianrhod, ymhlith eraill |
| Gwraig | Anna, yn yr achau canoloesol |
| Sut y gwyddom | Achau Harley, y Mabinogi, y Trioedd a’r Brut Cymraeg |
Mae chwedl Lludd a Llefelys yn dechrau pan etifedda Lludd frenhiniaeth Prydain gan ei dad Beli. Yn nhraddodiad Cymru ei blant yw Caswallon, a wynebodd Iŵl Cesar; Lludd, a ailadeiladodd Lundain; Llefelys, a ddaeth yn frenin Ffrainc; Afallach; ac, o Ddôn, Arianrhod y Bedwaredd Gainc.FfynonellauBeli Mawr ↗Wikipedia (Saesneg)Beli fab Manogan, cyndad yn achau brenhinol Cymru a’r Hen Ogledd; tad Caswallon, Lludd, Nynnio a Llefelys.Lludd and Llefelys ↗Wikipedia (Saesneg)Chwedl meibion Beli: tair gormes Prydain, y corn efydd, y dreigiau a gladdwyd yn Ninas Emrys, a threchu’r cawr; yn Llyfr Gwyn, Llyfr Coch a’r Brut Cymraeg.
Mae achau Harley, yr achau ysgrifenedig hynaf o deuluoedd brenhinol Cymru, yn olrhain llinach Gwynedd yn ôl drwy Gunedda Wledig at Beli Mawr. Enwodd yr achyddion canoloesol ei wraig, neu ei fam, yn Anna, cyfnither y Forwyn Fair, gan uno llinach frenhinol y Brythoniaid â theulu Crist.FfynhonnellBeli Mawr ↗Wikipedia (Saesneg)Beli fab Manogan, cyndad yn achau brenhinol Cymru a’r Hen Ogledd; tad Caswallon, Lludd, Nynnio a Llefelys.
Yn y Brut Cymraeg, fersiwn Gymraeg Historia Regum Britanniae Sieffre o Fynwy, ef yw Beli fab Manogan, a ddaliodd orsedd Prydain am ddeugain mlynedd cyn ei fab Lludd. Mae’r Welsh Classical Dictionary yn gosod ei eni yn y traddodiad rhwng 120 ac 80 CC.FfynhonnellBeli Mawr ↗Wikipedia (Saesneg)Beli fab Manogan, cyndad yn achau brenhinol Cymru a’r Hen Ogledd; tad Caswallon, Lludd, Nynnio a Llefelys.
Mae’r farn fwyaf cyffredin ymhlith ysgolheigion yn cysylltu ei enw â Belenus, duw a anrhydeddwyd gan y Brythoniaid a phobloedd Gâl; awgrymodd John T. Koch wreiddyn arall, yn enw arweinydd rhyfel mawr y Belgae. Ysgrifennodd Rachel Bromwich fod Beli Mawr wedi’i wreiddio’n llawer rhy gadarn yn nhraddodiad Cymru i fod yn ddyfais neb. I feirdd ac achyddion Cymru ef oedd Beli Mawr yn syml: gwraidd y goeden y tyfodd llinachau brenhinol y Cymry ohoni.FfynhonnellBeli Mawr ↗Wikipedia (Saesneg)Beli fab Manogan, cyndad yn achau brenhinol Cymru a’r Hen Ogledd; tad Caswallon, Lludd, Nynnio a Llefelys.
Ffynonellau a darllen pellach
56 o bobl y Mabinogi, pob un â’i dudalen ei hun: arglwyddi ac arglwyddesau Dyfed, plant Llŷr a phlant Dôn, arwyr y chwedlau eraill, a’r bobl a gadwodd y chwedlau’n fyw.
Y chwedl: Breuddwyd Macsen Wledig → Y chwedl: Cyfranc Lludd a Llefelys → Holl chwedlau’r Mabinogion → Erthygl: y llyfrau a gadwodd y chwedlau →
Y brenin a ddewiswyd gan y Brythoniaid i’w harwain yn erbyn ymosodiad Iŵl Cesar yn 54 CC. Mae traddodiad Cymru’n ei gofio fel Caswallon fab Beli Mawr.
Caswallon fab BeliMab Beli Mawr a brenin ar ei ôl, a ailgododd Lundain a’i henwi ar ei ôl ei hun, Caer Ludd. Gyda’i frawd Llefelys rhyddhaodd yr Ynys o dair gormes a chladdu’r ddwy ddraig yn Ninas Emrys.
Lludd fab BeliMab Beli Mawr, a enillodd deyrnas Ffrainc drwy briodi ei haeres, ac y rhyddhaodd ei gyngor doeth Ynys Prydain o dair gormes yn chwedl Lludd a Llefelys.
Llefelys fab BeliTywysog saith cantref Dyfed yng Nghainc Gyntaf y Mabinogi, a lywodraethodd Annwn am flwyddyn ym mhryd ei brenin, ac a enillodd Riannon.
PwyllYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf