Mab Gwyddno Garanhir, a gafodd y baban Taliesin yng nghored ei dad a’i fagu. Pan ddaliwyd Elffin yn llys Maelgwn Gwynedd, rhyddhaodd Taliesin ef drwy rym ei farddoniaeth.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Gwrando ar y dudalen hon4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Elffin yn cael y baban Taliesin yn y gored, gan F. H. Townsend · Llun: Wikimedia Commons · F. H. Townsend, Parth cyhoeddus
Ystyr yr enw
Elffin ap Gwyddno: Elffin, mab Gwyddno (Gwyddno Garanhir)
Elffin ap Gwyddno
Elffinei enw ei hun
apmab (ap, o mab)
Gwyddnoenw ei dad: Gwyddno Garanhir
3 munud o ddarllen
Elffin fab Gwyddno yw’r gŵr a gafodd Daliesin. Ar fore Calan Mai yng nghored ei dad ger Aberdyfi tynnodd allan gwd lledr a chael ynddo blentyn â thalcen disglair, a rhoddodd ei enw i’r plentyn a’i fagu fel ei fab ei hun. Talodd Taliesin iddo â chaneuon y mae Cymru wedi eu canu byth oddi ar hynny, a phan gedwid Elffin mewn cadwyni yn llys Maelgwn Gwynedd, barddoniaeth Taliesin a’i rhyddhaodd.FfynonellauElffin ap Gwyddno ↗Wikipedia (Saesneg)Elffin fab Gwyddno Garanhir, arglwydd Ceredigion; ceir yr enw gyntaf mewn sawl cerdd yn Llyfr Taliesin, sy’n hŷn na’r goresgyniad Normanaidd yn ôl pob tebyg, ac mae gweithiau diweddarach yr Oesoedd Canol yn adrodd mwy am Elffin a Thaliesin; yr hanes llawnaf yw Ystorya Taliesin o ddiwedd yr Oesoedd Canol: anfonodd Gwyddno Elffin i’r gored eogiaid, ac yn lle eogiaid cafodd fachgen bach a’i enwi’n Daliesin, ‘talcen disglair’, ac ar y ffordd adref llefarodd y plentyn ar gân hardd; yn ddiweddarach honnodd Elffin yn llys Maelgwn Gwynedd fod ei fardd yn well na beirdd y brenin a’i wraig yn rhinweddolach nag unrhyw arglwyddes o’r llys; daeth Taliesin i’r llys, ni allai beirdd y brenin ei ateb, cododd ei gân wynt mawr a ysgydwodd y castell, a rhyddhaodd ei gân nesaf gadwyni Elffin; mewn ras geffylau enillodd hen geffyl Taliesin pan arhosodd meirch y brenin wrth y brigau celyn a osododd; mae nofel Thomas Love Peacock The Misfortunes of Elphin (1829) yn ailadrodd y stori.Elffin ap Gwyddno ↗Wicipedia CymraegElffin ap Gwyddno, noddwr Taliesin Ben Beirdd yn Hanes Taliesin a thraddodiadau eraill yr Oesoedd Canol; y sillafiad cynharaf yw Elphin (Llyfr Taliesin 19.23); mab Gwyddno Garanhir, a gysylltir â Cheredigion a Chantre’r Gwaelod; ym marn rhai ysgolheigion arwr o’r Hen Ogledd ydoedd yn wreiddiol, a thrawsblannwyd ei draddodiadau i Gymru; yn ôl Bonedd Gwŷr y Gogledd mae’n disgyn drwy Wyddno, Cawrdaf a Garmonion o Ddyfnwal Hen ac efallai o Facsen Wledig ac Elen; mae llawysgrif Peniarth 131 yn rhoi dau frawd iddo, Cann ac Idris Arw, a’r Areithiau Pros un arall, Edeyrn fab Gwyddno Garanhir; mae’n cael y Taliesin newydd-anedig yn hongian mewn cwd lledr ar bolyn yng Nghored Wyddno ger Aberdyfi fore Calan Mai, ac yn rhoi ei enw iddo: ‘Llyma dal iesin’, a’r plentyn yn ateb ‘Taliesin bid!’; mae’r plentyn yn canu iddo Dyhuddiant Elffin, ‘Elffin teg, taw a’th wylo; ni wna lles drwg obeithio; ni chad yng nghored Wyddno erioed gystal â henno’; carcharir Elffin gan Faelgwn Gwynedd yn Negannwy, ac mae Taliesin yn ymryson â beirdd Maelgwn i’w ryddhau; fe’i henwir mewn dau o Englynion y Beddau; wedi ei ryddhau mae Elffin yn ennill ras geffylau ac yn cael crochan yn llawn aur, ei dâl am feithrin Taliesin; geilw Taliesin ei hun yn ‘brifardd cyffredin’ i Elffin.
Roedd Elffin yn fab i Wyddno Garanhir, arglwydd Cantre’r Gwaelod a Cheredigion. Mae Bonedd Gwŷr y Gogledd yn olrhain ei linach drwy Wyddno, Cawrdaf a Garmonion yn ôl at Ddyfnwal Hen, ac mae rhai ysgolheigion yn credu mai arwr o’r Hen Ogledd ydoedd yn gyntaf, a’r Cymry wedi cludo ei stori tua’r de. Mae hen lawysgrif yn enwi ei frodyr yn Cann ac Idris Arw, ac un arall yn enwi Edeyrn fab Gwyddno. Ceir ei enw eisoes yn Llyfr Taliesin, wedi ei sillafu’n Elphin.FfynonellauElffin ap Gwyddno ↗Wicipedia CymraegElffin ap Gwyddno, noddwr Taliesin Ben Beirdd yn Hanes Taliesin a thraddodiadau eraill yr Oesoedd Canol; y sillafiad cynharaf yw Elphin (Llyfr Taliesin 19.23); mab Gwyddno Garanhir, a gysylltir â Cheredigion a Chantre’r Gwaelod; ym marn rhai ysgolheigion arwr o’r Hen Ogledd ydoedd yn wreiddiol, a thrawsblannwyd ei draddodiadau i Gymru; yn ôl Bonedd Gwŷr y Gogledd mae’n disgyn drwy Wyddno, Cawrdaf a Garmonion o Ddyfnwal Hen ac efallai o Facsen Wledig ac Elen; mae llawysgrif Peniarth 131 yn rhoi dau frawd iddo, Cann ac Idris Arw, a’r Areithiau Pros un arall, Edeyrn fab Gwyddno Garanhir; mae’n cael y Taliesin newydd-anedig yn hongian mewn cwd lledr ar bolyn yng Nghored Wyddno ger Aberdyfi fore Calan Mai, ac yn rhoi ei enw iddo: ‘Llyma dal iesin’, a’r plentyn yn ateb ‘Taliesin bid!’; mae’r plentyn yn canu iddo Dyhuddiant Elffin, ‘Elffin teg, taw a’th wylo; ni wna lles drwg obeithio; ni chad yng nghored Wyddno erioed gystal â henno’; carcharir Elffin gan Faelgwn Gwynedd yn Negannwy, ac mae Taliesin yn ymryson â beirdd Maelgwn i’w ryddhau; fe’i henwir mewn dau o Englynion y Beddau; wedi ei ryddhau mae Elffin yn ennill ras geffylau ac yn cael crochan yn llawn aur, ei dâl am feithrin Taliesin; geilw Taliesin ei hun yn ‘brifardd cyffredin’ i Elffin.Elffin ap Gwyddno ↗Wikipedia (Saesneg)Elffin fab Gwyddno Garanhir, arglwydd Ceredigion; ceir yr enw gyntaf mewn sawl cerdd yn Llyfr Taliesin, sy’n hŷn na’r goresgyniad Normanaidd yn ôl pob tebyg, ac mae gweithiau diweddarach yr Oesoedd Canol yn adrodd mwy am Elffin a Thaliesin; yr hanes llawnaf yw Ystorya Taliesin o ddiwedd yr Oesoedd Canol: anfonodd Gwyddno Elffin i’r gored eogiaid, ac yn lle eogiaid cafodd fachgen bach a’i enwi’n Daliesin, ‘talcen disglair’, ac ar y ffordd adref llefarodd y plentyn ar gân hardd; yn ddiweddarach honnodd Elffin yn llys Maelgwn Gwynedd fod ei fardd yn well na beirdd y brenin a’i wraig yn rhinweddolach nag unrhyw arglwyddes o’r llys; daeth Taliesin i’r llys, ni allai beirdd y brenin ei ateb, cododd ei gân wynt mawr a ysgydwodd y castell, a rhyddhaodd ei gân nesaf gadwyni Elffin; mewn ras geffylau enillodd hen geffyl Taliesin pan arhosodd meirch y brenin wrth y brigau celyn a osododd; mae nofel Thomas Love Peacock The Misfortunes of Elphin (1829) yn ailadrodd y stori.
Daliai cored Gwyddno eogiaid bob Nos Galan Mai, a’r flwyddyn honno rhoddodd Gwyddno ei helfa i’w fab. Ni chafodd Elffin yr un eog, dim ond cwd lledr yn hongian ar bolyn. Pan agorodd ef a gweld talcen y plentyn llefodd, ‘Llyma dal iesin!’, a’r plentyn a atebodd, ‘Taliesin bid!’ Wrth i Elffin farchogaeth adref gydag ef, canodd y baban i’w gysuro’r gân a elwir Dyhuddiant Elffin:FfynonellauElffin ap Gwyddno ↗Wicipedia CymraegElffin ap Gwyddno, noddwr Taliesin Ben Beirdd yn Hanes Taliesin a thraddodiadau eraill yr Oesoedd Canol; y sillafiad cynharaf yw Elphin (Llyfr Taliesin 19.23); mab Gwyddno Garanhir, a gysylltir â Cheredigion a Chantre’r Gwaelod; ym marn rhai ysgolheigion arwr o’r Hen Ogledd ydoedd yn wreiddiol, a thrawsblannwyd ei draddodiadau i Gymru; yn ôl Bonedd Gwŷr y Gogledd mae’n disgyn drwy Wyddno, Cawrdaf a Garmonion o Ddyfnwal Hen ac efallai o Facsen Wledig ac Elen; mae llawysgrif Peniarth 131 yn rhoi dau frawd iddo, Cann ac Idris Arw, a’r Areithiau Pros un arall, Edeyrn fab Gwyddno Garanhir; mae’n cael y Taliesin newydd-anedig yn hongian mewn cwd lledr ar bolyn yng Nghored Wyddno ger Aberdyfi fore Calan Mai, ac yn rhoi ei enw iddo: ‘Llyma dal iesin’, a’r plentyn yn ateb ‘Taliesin bid!’; mae’r plentyn yn canu iddo Dyhuddiant Elffin, ‘Elffin teg, taw a’th wylo; ni wna lles drwg obeithio; ni chad yng nghored Wyddno erioed gystal â henno’; carcharir Elffin gan Faelgwn Gwynedd yn Negannwy, ac mae Taliesin yn ymryson â beirdd Maelgwn i’w ryddhau; fe’i henwir mewn dau o Englynion y Beddau; wedi ei ryddhau mae Elffin yn ennill ras geffylau ac yn cael crochan yn llawn aur, ei dâl am feithrin Taliesin; geilw Taliesin ei hun yn ‘brifardd cyffredin’ i Elffin.Elffin ap Gwyddno ↗Wikipedia (Saesneg)Elffin fab Gwyddno Garanhir, arglwydd Ceredigion; ceir yr enw gyntaf mewn sawl cerdd yn Llyfr Taliesin, sy’n hŷn na’r goresgyniad Normanaidd yn ôl pob tebyg, ac mae gweithiau diweddarach yr Oesoedd Canol yn adrodd mwy am Elffin a Thaliesin; yr hanes llawnaf yw Ystorya Taliesin o ddiwedd yr Oesoedd Canol: anfonodd Gwyddno Elffin i’r gored eogiaid, ac yn lle eogiaid cafodd fachgen bach a’i enwi’n Daliesin, ‘talcen disglair’, ac ar y ffordd adref llefarodd y plentyn ar gân hardd; yn ddiweddarach honnodd Elffin yn llys Maelgwn Gwynedd fod ei fardd yn well na beirdd y brenin a’i wraig yn rhinweddolach nag unrhyw arglwyddes o’r llys; daeth Taliesin i’r llys, ni allai beirdd y brenin ei ateb, cododd ei gân wynt mawr a ysgydwodd y castell, a rhyddhaodd ei gân nesaf gadwyni Elffin; mewn ras geffylau enillodd hen geffyl Taliesin pan arhosodd meirch y brenin wrth y brigau celyn a osododd; mae nofel Thomas Love Peacock The Misfortunes of Elphin (1829) yn ailadrodd y stori.
Elffin teg, taw a’th wylo; ni wna lles drwg obeithio; ni chad yng nghored Wyddno erioed gystal â henno.
Flynyddoedd yn ddiweddarach aeth Elffin i lys Maelgwn Gwynedd yn Negannwy, ac yno datganodd fod ei wraig mor gywir ag unrhyw arglwyddes o’r llys a bod ei fardd yn ddoethach na holl feirdd y brenin. Am ei hyfdra fe’i cadwyd mewn cadwyni nes y gellid profi’r ymffrost. Profwyd ffyddlondeb ei wraig, a daeth Taliesin i’r llys i brofi’r gweddill.FfynonellauElffin ap Gwyddno ↗Wikipedia (Saesneg)Elffin fab Gwyddno Garanhir, arglwydd Ceredigion; ceir yr enw gyntaf mewn sawl cerdd yn Llyfr Taliesin, sy’n hŷn na’r goresgyniad Normanaidd yn ôl pob tebyg, ac mae gweithiau diweddarach yr Oesoedd Canol yn adrodd mwy am Elffin a Thaliesin; yr hanes llawnaf yw Ystorya Taliesin o ddiwedd yr Oesoedd Canol: anfonodd Gwyddno Elffin i’r gored eogiaid, ac yn lle eogiaid cafodd fachgen bach a’i enwi’n Daliesin, ‘talcen disglair’, ac ar y ffordd adref llefarodd y plentyn ar gân hardd; yn ddiweddarach honnodd Elffin yn llys Maelgwn Gwynedd fod ei fardd yn well na beirdd y brenin a’i wraig yn rhinweddolach nag unrhyw arglwyddes o’r llys; daeth Taliesin i’r llys, ni allai beirdd y brenin ei ateb, cododd ei gân wynt mawr a ysgydwodd y castell, a rhyddhaodd ei gân nesaf gadwyni Elffin; mewn ras geffylau enillodd hen geffyl Taliesin pan arhosodd meirch y brenin wrth y brigau celyn a osododd; mae nofel Thomas Love Peacock The Misfortunes of Elphin (1829) yn ailadrodd y stori.Elffin ap Gwyddno ↗Wicipedia CymraegElffin ap Gwyddno, noddwr Taliesin Ben Beirdd yn Hanes Taliesin a thraddodiadau eraill yr Oesoedd Canol; y sillafiad cynharaf yw Elphin (Llyfr Taliesin 19.23); mab Gwyddno Garanhir, a gysylltir â Cheredigion a Chantre’r Gwaelod; ym marn rhai ysgolheigion arwr o’r Hen Ogledd ydoedd yn wreiddiol, a thrawsblannwyd ei draddodiadau i Gymru; yn ôl Bonedd Gwŷr y Gogledd mae’n disgyn drwy Wyddno, Cawrdaf a Garmonion o Ddyfnwal Hen ac efallai o Facsen Wledig ac Elen; mae llawysgrif Peniarth 131 yn rhoi dau frawd iddo, Cann ac Idris Arw, a’r Areithiau Pros un arall, Edeyrn fab Gwyddno Garanhir; mae’n cael y Taliesin newydd-anedig yn hongian mewn cwd lledr ar bolyn yng Nghored Wyddno ger Aberdyfi fore Calan Mai, ac yn rhoi ei enw iddo: ‘Llyma dal iesin’, a’r plentyn yn ateb ‘Taliesin bid!’; mae’r plentyn yn canu iddo Dyhuddiant Elffin, ‘Elffin teg, taw a’th wylo; ni wna lles drwg obeithio; ni chad yng nghored Wyddno erioed gystal â henno’; carcharir Elffin gan Faelgwn Gwynedd yn Negannwy, ac mae Taliesin yn ymryson â beirdd Maelgwn i’w ryddhau; fe’i henwir mewn dau o Englynion y Beddau; wedi ei ryddhau mae Elffin yn ennill ras geffylau ac yn cael crochan yn llawn aur, ei dâl am feithrin Taliesin; geilw Taliesin ei hun yn ‘brifardd cyffredin’ i Elffin.
Yn Negannwy ymrysonodd Taliesin â beirdd Maelgwn, ac ni allai’r un ohonynt ei ateb. Wrth iddo ganu, cododd gwynt mawr ac ysgwyd y neuadd, ac ar ei gân nesaf syrthiodd y cadwyni oddi ar Elffin. Yna marchogodd Taliesin hen geffyl yn erbyn meirch cyflymaf y brenin ac ennill, ac ar ddiwedd y cwrs cafodd Elffin grochan yn llawn aur, y tâl, medd y chwedl, am dderbyn y plentyn o’r gored. Galwai Taliesin ei hun yn brifardd i Elffin byth wedyn.FfynonellauElffin ap Gwyddno ↗Wikipedia (Saesneg)Elffin fab Gwyddno Garanhir, arglwydd Ceredigion; ceir yr enw gyntaf mewn sawl cerdd yn Llyfr Taliesin, sy’n hŷn na’r goresgyniad Normanaidd yn ôl pob tebyg, ac mae gweithiau diweddarach yr Oesoedd Canol yn adrodd mwy am Elffin a Thaliesin; yr hanes llawnaf yw Ystorya Taliesin o ddiwedd yr Oesoedd Canol: anfonodd Gwyddno Elffin i’r gored eogiaid, ac yn lle eogiaid cafodd fachgen bach a’i enwi’n Daliesin, ‘talcen disglair’, ac ar y ffordd adref llefarodd y plentyn ar gân hardd; yn ddiweddarach honnodd Elffin yn llys Maelgwn Gwynedd fod ei fardd yn well na beirdd y brenin a’i wraig yn rhinweddolach nag unrhyw arglwyddes o’r llys; daeth Taliesin i’r llys, ni allai beirdd y brenin ei ateb, cododd ei gân wynt mawr a ysgydwodd y castell, a rhyddhaodd ei gân nesaf gadwyni Elffin; mewn ras geffylau enillodd hen geffyl Taliesin pan arhosodd meirch y brenin wrth y brigau celyn a osododd; mae nofel Thomas Love Peacock The Misfortunes of Elphin (1829) yn ailadrodd y stori.Elffin ap Gwyddno ↗Wicipedia CymraegElffin ap Gwyddno, noddwr Taliesin Ben Beirdd yn Hanes Taliesin a thraddodiadau eraill yr Oesoedd Canol; y sillafiad cynharaf yw Elphin (Llyfr Taliesin 19.23); mab Gwyddno Garanhir, a gysylltir â Cheredigion a Chantre’r Gwaelod; ym marn rhai ysgolheigion arwr o’r Hen Ogledd ydoedd yn wreiddiol, a thrawsblannwyd ei draddodiadau i Gymru; yn ôl Bonedd Gwŷr y Gogledd mae’n disgyn drwy Wyddno, Cawrdaf a Garmonion o Ddyfnwal Hen ac efallai o Facsen Wledig ac Elen; mae llawysgrif Peniarth 131 yn rhoi dau frawd iddo, Cann ac Idris Arw, a’r Areithiau Pros un arall, Edeyrn fab Gwyddno Garanhir; mae’n cael y Taliesin newydd-anedig yn hongian mewn cwd lledr ar bolyn yng Nghored Wyddno ger Aberdyfi fore Calan Mai, ac yn rhoi ei enw iddo: ‘Llyma dal iesin’, a’r plentyn yn ateb ‘Taliesin bid!’; mae’r plentyn yn canu iddo Dyhuddiant Elffin, ‘Elffin teg, taw a’th wylo; ni wna lles drwg obeithio; ni chad yng nghored Wyddno erioed gystal â henno’; carcharir Elffin gan Faelgwn Gwynedd yn Negannwy, ac mae Taliesin yn ymryson â beirdd Maelgwn i’w ryddhau; fe’i henwir mewn dau o Englynion y Beddau; wedi ei ryddhau mae Elffin yn ennill ras geffylau ac yn cael crochan yn llawn aur, ei dâl am feithrin Taliesin; geilw Taliesin ei hun yn ‘brifardd cyffredin’ i Elffin.
Cofir Elffin mewn dau o Englynion y Beddau, ac aeth ei stori ymlaen i gael ei hadrodd. Yn 1829 ailadroddodd Thomas Love Peacock hi yn ei nofel The Misfortunes of Elphin, o gael y plentyn yn y gored hyd at ryddhau Elffin gan ganeuon Taliesin.FfynonellauElffin ap Gwyddno ↗Wicipedia CymraegElffin ap Gwyddno, noddwr Taliesin Ben Beirdd yn Hanes Taliesin a thraddodiadau eraill yr Oesoedd Canol; y sillafiad cynharaf yw Elphin (Llyfr Taliesin 19.23); mab Gwyddno Garanhir, a gysylltir â Cheredigion a Chantre’r Gwaelod; ym marn rhai ysgolheigion arwr o’r Hen Ogledd ydoedd yn wreiddiol, a thrawsblannwyd ei draddodiadau i Gymru; yn ôl Bonedd Gwŷr y Gogledd mae’n disgyn drwy Wyddno, Cawrdaf a Garmonion o Ddyfnwal Hen ac efallai o Facsen Wledig ac Elen; mae llawysgrif Peniarth 131 yn rhoi dau frawd iddo, Cann ac Idris Arw, a’r Areithiau Pros un arall, Edeyrn fab Gwyddno Garanhir; mae’n cael y Taliesin newydd-anedig yn hongian mewn cwd lledr ar bolyn yng Nghored Wyddno ger Aberdyfi fore Calan Mai, ac yn rhoi ei enw iddo: ‘Llyma dal iesin’, a’r plentyn yn ateb ‘Taliesin bid!’; mae’r plentyn yn canu iddo Dyhuddiant Elffin, ‘Elffin teg, taw a’th wylo; ni wna lles drwg obeithio; ni chad yng nghored Wyddno erioed gystal â henno’; carcharir Elffin gan Faelgwn Gwynedd yn Negannwy, ac mae Taliesin yn ymryson â beirdd Maelgwn i’w ryddhau; fe’i henwir mewn dau o Englynion y Beddau; wedi ei ryddhau mae Elffin yn ennill ras geffylau ac yn cael crochan yn llawn aur, ei dâl am feithrin Taliesin; geilw Taliesin ei hun yn ‘brifardd cyffredin’ i Elffin.Elffin ap Gwyddno ↗Wikipedia (Saesneg)Elffin fab Gwyddno Garanhir, arglwydd Ceredigion; ceir yr enw gyntaf mewn sawl cerdd yn Llyfr Taliesin, sy’n hŷn na’r goresgyniad Normanaidd yn ôl pob tebyg, ac mae gweithiau diweddarach yr Oesoedd Canol yn adrodd mwy am Elffin a Thaliesin; yr hanes llawnaf yw Ystorya Taliesin o ddiwedd yr Oesoedd Canol: anfonodd Gwyddno Elffin i’r gored eogiaid, ac yn lle eogiaid cafodd fachgen bach a’i enwi’n Daliesin, ‘talcen disglair’, ac ar y ffordd adref llefarodd y plentyn ar gân hardd; yn ddiweddarach honnodd Elffin yn llys Maelgwn Gwynedd fod ei fardd yn well na beirdd y brenin a’i wraig yn rhinweddolach nag unrhyw arglwyddes o’r llys; daeth Taliesin i’r llys, ni allai beirdd y brenin ei ateb, cododd ei gân wynt mawr a ysgydwodd y castell, a rhyddhaodd ei gân nesaf gadwyni Elffin; mewn ras geffylau enillodd hen geffyl Taliesin pan arhosodd meirch y brenin wrth y brigau celyn a osododd; mae nofel Thomas Love Peacock The Misfortunes of Elphin (1829) yn ailadrodd y stori.
56 o bobl y Mabinogi, pob un â’i dudalen ei hun: arglwyddi ac arglwyddesau Dyfed, plant Llŷr a phlant Dôn, arwyr y chwedlau eraill, a’r bobl a gadwodd y chwedlau’n fyw.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.