Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1780–1843
Richard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Dic Aberdaron: Dic o Aberdaron, ei fro
Dic Aberdaron
Mab i saer o ben draw Llŷn oedd Richard Robert Jones, Dic Aberdaron, a ddysgodd iddo’i hun bedair ar ddeg neu bymtheg o ieithoedd, heb fawr ddim ysgol. Treuliodd ei oes ar ffyrdd Cymru a Lloegr gyda’i lyfrau, lluniodd eiriadur Cymraeg, Groeg a Hebraeg a gedwir heddiw yn Eglwys Gadeiriol Llanelwy, a bu’n ysbrydoliaeth i feirdd o R. S. Thomas i T. H. Parry-Williams.FfynonellauDic Aberdaron ↗Wikipedia (Saesneg)Teithiwr ac amlieithydd o Gymro oedd Dic Aberdaron (Richard Robert Jones; 1780–1843); ganed yn Aberdaron, gyda’r llysieuwraig Alice Griffith yn fydwraig; ychydig neu ddim addysg ffurfiol a gafodd ond dywedid iddo ddysgu 14 neu 15 iaith ei hun, hen a diweddar, gan gynnwys Lladin yn un ar ddeg; cedwir ei eiriadur Cymraeg, Groeg a Hebraeg heddiw yn Eglwys Gadeiriol Llanelwy; mae wedi ei gladdu yn eglwys blwyf Llanelwy; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo, ac ysgrifennodd y bardd R. S. Thomas, a fu’n ficer Aberdaron, gerdd o’r enw Dic Aberdaron; ysgrifennodd T. H. Parry-Williams gerdd Gymraeg o’r un enw, sy’n gorffen: “Chwarae-teg i Dic – nid yw pawb yn gwirioni’r un fath”.Richard Robert Jones ↗Wicipedia CymraegAmlieithydd hunanaddysgedig a chrwydryn o Gymro oedd Richard Robert Jones neu Dic Aberdaron (1780 – 18 Rhagfyr 1843); saer coed yn arbenigo mewn gwneud a thrwsio cychod oedd ei dad; ni chafodd addysg ffurfiol ond roedd yn adnabyddus am ddysgu hyd at 14 neu 15 iaith, gan gynnwys y Gymraeg, Saesneg, Lladin, Groeg, Hebraeg, Ffrangeg, Eidaleg, Sbaeneg, a rhywfaint o’r Galdeeg a’r Syrieg; dysgodd Ladin pan oedd yn ddim ond deuddeg a Groeg cyn ei fod yn ugain; roedd yn Lerpwl yn 1804 ac yn Llundain yn 1807, ac arhosodd ym Mangor, Caernarfon ac ym Môn; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo; ysgrifennodd R. S. Thomas, a fu’n ficer Aberdaron am gyfnod, a T. H. Parry-Williams gerdd yr un o’r enw Dic Aberdaron.Jones, Richard Robert (‘Dic Aberdaron’; 1779 – 1843), polyglot ↗Gruffydd Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruBrodor o blwyf Aberdaron; saer coed oedd ei dad a adeiladai gychod hefyd; daeth yn enwog am ei ddawn eithriadol i ddysgu ieithoedd, hen a diweddar; gadawodd gartref yn ifanc a bu’n grwydryn ar hyd ei oes, fel mai ansicr a thameidiog yw’r hyn a wyddom am ei hanes; roedd wedi dechrau dysgu Lladin tua deuddeg oed ac yn dysgu Groeg cyn ei fod yn ugain; ymwelodd â Lerpwl yn 1804 a Llundain yn 1807, ac arhosodd am gyfnodau byr ym Mangor, Caernarfon ac ym Môn; ar ei deithiau cafodd gyfle i ddysgu Hebraeg, ac ieithoedd diweddar fel Sbaeneg ac Eidaleg; cariai lu o lyfrau gydag ef bob amser, a gwerthai rai weithiau i brynu bwyd a dillad a’u prynu’n ôl wedyn; yn 1831 a 1832 gweithiodd ar ei eiriadur Cymraeg-Groeg-Hebraeg; bu farw yn Llanelwy ar 18 Rhagfyr 1843 a’i gladdu yno, gyda beddargraff gan Ellis Owen, Cefnymeysydd; nodyn golygyddol (2021): mewn hunangofiant a ddechreuodd yn hwyr yn ei oes noda Dic i’w chwaer Jane ddweud wrtho iddo gael ei eni yn 1780, y dyddiad ar ei garreg fedd, ond dengys cofnodion Eglwys Sant Hywyn, Aberdaron, iddo gael ei fedyddio ar 4 Gorffennaf 1779; ef oedd y trydydd o bedwar plentyn Robert Jones a’i wraig Margret; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo (1822).
| Ganed | Bedyddiwyd 4 Gorffennaf 1779, Aberdaron, Llŷn |
|---|---|
| Rhieni | Robert Jones, saer ac adeiladwr cychod, a Margret |
| Ieithoedd | Pedair ar ddeg neu bymtheg, hen a diweddar |
| Ei waith mawr | Geiriadur Cymraeg-Groeg-Hebraeg, 1831–32 |
| Bu farw | 18 Rhagfyr 1843, Llanelwy |
Dic oedd y trydydd o bedwar plentyn Robert Jones, saer a wnâi ac a drwsiai gychod, a’i wraig Margret. Bedyddiwyd ef yn eglwys Sant Hywyn, Aberdaron, ar 4 Gorffennaf 1779, er i’w chwaer Jane ddweud wrtho mai yn 1780 y’i ganed, y flwyddyn sydd ar ei garreg fedd; y llysieuwraig leol Alice Griffith oedd y fydwraig adeg ei eni.FfynonellauJones, Richard Robert (‘Dic Aberdaron’; 1779 – 1843), polyglot ↗Gruffydd Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruBrodor o blwyf Aberdaron; saer coed oedd ei dad a adeiladai gychod hefyd; daeth yn enwog am ei ddawn eithriadol i ddysgu ieithoedd, hen a diweddar; gadawodd gartref yn ifanc a bu’n grwydryn ar hyd ei oes, fel mai ansicr a thameidiog yw’r hyn a wyddom am ei hanes; roedd wedi dechrau dysgu Lladin tua deuddeg oed ac yn dysgu Groeg cyn ei fod yn ugain; ymwelodd â Lerpwl yn 1804 a Llundain yn 1807, ac arhosodd am gyfnodau byr ym Mangor, Caernarfon ac ym Môn; ar ei deithiau cafodd gyfle i ddysgu Hebraeg, ac ieithoedd diweddar fel Sbaeneg ac Eidaleg; cariai lu o lyfrau gydag ef bob amser, a gwerthai rai weithiau i brynu bwyd a dillad a’u prynu’n ôl wedyn; yn 1831 a 1832 gweithiodd ar ei eiriadur Cymraeg-Groeg-Hebraeg; bu farw yn Llanelwy ar 18 Rhagfyr 1843 a’i gladdu yno, gyda beddargraff gan Ellis Owen, Cefnymeysydd; nodyn golygyddol (2021): mewn hunangofiant a ddechreuodd yn hwyr yn ei oes noda Dic i’w chwaer Jane ddweud wrtho iddo gael ei eni yn 1780, y dyddiad ar ei garreg fedd, ond dengys cofnodion Eglwys Sant Hywyn, Aberdaron, iddo gael ei fedyddio ar 4 Gorffennaf 1779; ef oedd y trydydd o bedwar plentyn Robert Jones a’i wraig Margret; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo (1822).Dic Aberdaron ↗Wikipedia (Saesneg)Teithiwr ac amlieithydd o Gymro oedd Dic Aberdaron (Richard Robert Jones; 1780–1843); ganed yn Aberdaron, gyda’r llysieuwraig Alice Griffith yn fydwraig; ychydig neu ddim addysg ffurfiol a gafodd ond dywedid iddo ddysgu 14 neu 15 iaith ei hun, hen a diweddar, gan gynnwys Lladin yn un ar ddeg; cedwir ei eiriadur Cymraeg, Groeg a Hebraeg heddiw yn Eglwys Gadeiriol Llanelwy; mae wedi ei gladdu yn eglwys blwyf Llanelwy; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo, ac ysgrifennodd y bardd R. S. Thomas, a fu’n ficer Aberdaron, gerdd o’r enw Dic Aberdaron; ysgrifennodd T. H. Parry-Williams gerdd Gymraeg o’r un enw, sy’n gorffen: “Chwarae-teg i Dic – nid yw pawb yn gwirioni’r un fath”.Richard Robert Jones ↗Wicipedia CymraegAmlieithydd hunanaddysgedig a chrwydryn o Gymro oedd Richard Robert Jones neu Dic Aberdaron (1780 – 18 Rhagfyr 1843); saer coed yn arbenigo mewn gwneud a thrwsio cychod oedd ei dad; ni chafodd addysg ffurfiol ond roedd yn adnabyddus am ddysgu hyd at 14 neu 15 iaith, gan gynnwys y Gymraeg, Saesneg, Lladin, Groeg, Hebraeg, Ffrangeg, Eidaleg, Sbaeneg, a rhywfaint o’r Galdeeg a’r Syrieg; dysgodd Ladin pan oedd yn ddim ond deuddeg a Groeg cyn ei fod yn ugain; roedd yn Lerpwl yn 1804 ac yn Llundain yn 1807, ac arhosodd ym Mangor, Caernarfon ac ym Môn; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo; ysgrifennodd R. S. Thomas, a fu’n ficer Aberdaron am gyfnod, a T. H. Parry-Williams gerdd yr un o’r enw Dic Aberdaron.
Ni chafodd addysg ffurfiol, ac eto roedd ei ddawn at ieithoedd yn rhyfeddol. Roedd wedi dechrau ar Ladin erbyn tua deuddeg oed ac yn dysgu Groeg cyn ei fod yn ugain. Gadawodd gartref yn ifanc, ac o hynny ymlaen bu’n grwydryn ar hyd ei ddyddiau.FfynonellauJones, Richard Robert (‘Dic Aberdaron’; 1779 – 1843), polyglot ↗Gruffydd Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruBrodor o blwyf Aberdaron; saer coed oedd ei dad a adeiladai gychod hefyd; daeth yn enwog am ei ddawn eithriadol i ddysgu ieithoedd, hen a diweddar; gadawodd gartref yn ifanc a bu’n grwydryn ar hyd ei oes, fel mai ansicr a thameidiog yw’r hyn a wyddom am ei hanes; roedd wedi dechrau dysgu Lladin tua deuddeg oed ac yn dysgu Groeg cyn ei fod yn ugain; ymwelodd â Lerpwl yn 1804 a Llundain yn 1807, ac arhosodd am gyfnodau byr ym Mangor, Caernarfon ac ym Môn; ar ei deithiau cafodd gyfle i ddysgu Hebraeg, ac ieithoedd diweddar fel Sbaeneg ac Eidaleg; cariai lu o lyfrau gydag ef bob amser, a gwerthai rai weithiau i brynu bwyd a dillad a’u prynu’n ôl wedyn; yn 1831 a 1832 gweithiodd ar ei eiriadur Cymraeg-Groeg-Hebraeg; bu farw yn Llanelwy ar 18 Rhagfyr 1843 a’i gladdu yno, gyda beddargraff gan Ellis Owen, Cefnymeysydd; nodyn golygyddol (2021): mewn hunangofiant a ddechreuodd yn hwyr yn ei oes noda Dic i’w chwaer Jane ddweud wrtho iddo gael ei eni yn 1780, y dyddiad ar ei garreg fedd, ond dengys cofnodion Eglwys Sant Hywyn, Aberdaron, iddo gael ei fedyddio ar 4 Gorffennaf 1779; ef oedd y trydydd o bedwar plentyn Robert Jones a’i wraig Margret; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo (1822).Richard Robert Jones ↗Wicipedia CymraegAmlieithydd hunanaddysgedig a chrwydryn o Gymro oedd Richard Robert Jones neu Dic Aberdaron (1780 – 18 Rhagfyr 1843); saer coed yn arbenigo mewn gwneud a thrwsio cychod oedd ei dad; ni chafodd addysg ffurfiol ond roedd yn adnabyddus am ddysgu hyd at 14 neu 15 iaith, gan gynnwys y Gymraeg, Saesneg, Lladin, Groeg, Hebraeg, Ffrangeg, Eidaleg, Sbaeneg, a rhywfaint o’r Galdeeg a’r Syrieg; dysgodd Ladin pan oedd yn ddim ond deuddeg a Groeg cyn ei fod yn ugain; roedd yn Lerpwl yn 1804 ac yn Llundain yn 1807, ac arhosodd ym Mangor, Caernarfon ac ym Môn; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo; ysgrifennodd R. S. Thomas, a fu’n ficer Aberdaron am gyfnod, a T. H. Parry-Williams gerdd yr un o’r enw Dic Aberdaron.
Roedd yn Lerpwl yn 1804 ac yn Llundain yn 1807, ac arhosodd am gyfnodau ym Mangor, yng Nghaernarfon ac ym Môn. Lle bynnag yr âi dysgai fwy: Hebraeg, yna Sbaeneg, Eidaleg a Ffrangeg, a pheth Galdeeg a Syrieg hefyd, nes iddo ddysgu iddo’i hun bedair ar ddeg neu bymtheg o ieithoedd i gyd.FfynonellauJones, Richard Robert (‘Dic Aberdaron’; 1779 – 1843), polyglot ↗Gruffydd Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruBrodor o blwyf Aberdaron; saer coed oedd ei dad a adeiladai gychod hefyd; daeth yn enwog am ei ddawn eithriadol i ddysgu ieithoedd, hen a diweddar; gadawodd gartref yn ifanc a bu’n grwydryn ar hyd ei oes, fel mai ansicr a thameidiog yw’r hyn a wyddom am ei hanes; roedd wedi dechrau dysgu Lladin tua deuddeg oed ac yn dysgu Groeg cyn ei fod yn ugain; ymwelodd â Lerpwl yn 1804 a Llundain yn 1807, ac arhosodd am gyfnodau byr ym Mangor, Caernarfon ac ym Môn; ar ei deithiau cafodd gyfle i ddysgu Hebraeg, ac ieithoedd diweddar fel Sbaeneg ac Eidaleg; cariai lu o lyfrau gydag ef bob amser, a gwerthai rai weithiau i brynu bwyd a dillad a’u prynu’n ôl wedyn; yn 1831 a 1832 gweithiodd ar ei eiriadur Cymraeg-Groeg-Hebraeg; bu farw yn Llanelwy ar 18 Rhagfyr 1843 a’i gladdu yno, gyda beddargraff gan Ellis Owen, Cefnymeysydd; nodyn golygyddol (2021): mewn hunangofiant a ddechreuodd yn hwyr yn ei oes noda Dic i’w chwaer Jane ddweud wrtho iddo gael ei eni yn 1780, y dyddiad ar ei garreg fedd, ond dengys cofnodion Eglwys Sant Hywyn, Aberdaron, iddo gael ei fedyddio ar 4 Gorffennaf 1779; ef oedd y trydydd o bedwar plentyn Robert Jones a’i wraig Margret; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo (1822).Richard Robert Jones ↗Wicipedia CymraegAmlieithydd hunanaddysgedig a chrwydryn o Gymro oedd Richard Robert Jones neu Dic Aberdaron (1780 – 18 Rhagfyr 1843); saer coed yn arbenigo mewn gwneud a thrwsio cychod oedd ei dad; ni chafodd addysg ffurfiol ond roedd yn adnabyddus am ddysgu hyd at 14 neu 15 iaith, gan gynnwys y Gymraeg, Saesneg, Lladin, Groeg, Hebraeg, Ffrangeg, Eidaleg, Sbaeneg, a rhywfaint o’r Galdeeg a’r Syrieg; dysgodd Ladin pan oedd yn ddim ond deuddeg a Groeg cyn ei fod yn ugain; roedd yn Lerpwl yn 1804 ac yn Llundain yn 1807, ac arhosodd ym Mangor, Caernarfon ac ym Môn; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo; ysgrifennodd R. S. Thomas, a fu’n ficer Aberdaron am gyfnod, a T. H. Parry-Williams gerdd yr un o’r enw Dic Aberdaron.Dic Aberdaron ↗Wikipedia (Saesneg)Teithiwr ac amlieithydd o Gymro oedd Dic Aberdaron (Richard Robert Jones; 1780–1843); ganed yn Aberdaron, gyda’r llysieuwraig Alice Griffith yn fydwraig; ychydig neu ddim addysg ffurfiol a gafodd ond dywedid iddo ddysgu 14 neu 15 iaith ei hun, hen a diweddar, gan gynnwys Lladin yn un ar ddeg; cedwir ei eiriadur Cymraeg, Groeg a Hebraeg heddiw yn Eglwys Gadeiriol Llanelwy; mae wedi ei gladdu yn eglwys blwyf Llanelwy; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo, ac ysgrifennodd y bardd R. S. Thomas, a fu’n ficer Aberdaron, gerdd o’r enw Dic Aberdaron; ysgrifennodd T. H. Parry-Williams gerdd Gymraeg o’r un enw, sy’n gorffen: “Chwarae-teg i Dic – nid yw pawb yn gwirioni’r un fath”.
Cariai bentwr mawr o lyfrau gydag ef bob amser. Pan fyddai angen bwyd neu ddillad arno gwerthai lyfr weithiau, a’i brynu’n ôl wedyn cyn gynted ag y gallai.FfynhonnellJones, Richard Robert (‘Dic Aberdaron’; 1779 – 1843), polyglot ↗Gruffydd Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruBrodor o blwyf Aberdaron; saer coed oedd ei dad a adeiladai gychod hefyd; daeth yn enwog am ei ddawn eithriadol i ddysgu ieithoedd, hen a diweddar; gadawodd gartref yn ifanc a bu’n grwydryn ar hyd ei oes, fel mai ansicr a thameidiog yw’r hyn a wyddom am ei hanes; roedd wedi dechrau dysgu Lladin tua deuddeg oed ac yn dysgu Groeg cyn ei fod yn ugain; ymwelodd â Lerpwl yn 1804 a Llundain yn 1807, ac arhosodd am gyfnodau byr ym Mangor, Caernarfon ac ym Môn; ar ei deithiau cafodd gyfle i ddysgu Hebraeg, ac ieithoedd diweddar fel Sbaeneg ac Eidaleg; cariai lu o lyfrau gydag ef bob amser, a gwerthai rai weithiau i brynu bwyd a dillad a’u prynu’n ôl wedyn; yn 1831 a 1832 gweithiodd ar ei eiriadur Cymraeg-Groeg-Hebraeg; bu farw yn Llanelwy ar 18 Rhagfyr 1843 a’i gladdu yno, gyda beddargraff gan Ellis Owen, Cefnymeysydd; nodyn golygyddol (2021): mewn hunangofiant a ddechreuodd yn hwyr yn ei oes noda Dic i’w chwaer Jane ddweud wrtho iddo gael ei eni yn 1780, y dyddiad ar ei garreg fedd, ond dengys cofnodion Eglwys Sant Hywyn, Aberdaron, iddo gael ei fedyddio ar 4 Gorffennaf 1779; ef oedd y trydydd o bedwar plentyn Robert Jones a’i wraig Margret; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo (1822).
Yn 1831 a 1832 gweithiodd ar ei eiriadur mawr Cymraeg, Groeg a Hebraeg. Mae’r llawysgrif wedi goroesi ac fe’i cedwir heddiw yn Eglwys Gadeiriol Llanelwy.FfynonellauJones, Richard Robert (‘Dic Aberdaron’; 1779 – 1843), polyglot ↗Gruffydd Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruBrodor o blwyf Aberdaron; saer coed oedd ei dad a adeiladai gychod hefyd; daeth yn enwog am ei ddawn eithriadol i ddysgu ieithoedd, hen a diweddar; gadawodd gartref yn ifanc a bu’n grwydryn ar hyd ei oes, fel mai ansicr a thameidiog yw’r hyn a wyddom am ei hanes; roedd wedi dechrau dysgu Lladin tua deuddeg oed ac yn dysgu Groeg cyn ei fod yn ugain; ymwelodd â Lerpwl yn 1804 a Llundain yn 1807, ac arhosodd am gyfnodau byr ym Mangor, Caernarfon ac ym Môn; ar ei deithiau cafodd gyfle i ddysgu Hebraeg, ac ieithoedd diweddar fel Sbaeneg ac Eidaleg; cariai lu o lyfrau gydag ef bob amser, a gwerthai rai weithiau i brynu bwyd a dillad a’u prynu’n ôl wedyn; yn 1831 a 1832 gweithiodd ar ei eiriadur Cymraeg-Groeg-Hebraeg; bu farw yn Llanelwy ar 18 Rhagfyr 1843 a’i gladdu yno, gyda beddargraff gan Ellis Owen, Cefnymeysydd; nodyn golygyddol (2021): mewn hunangofiant a ddechreuodd yn hwyr yn ei oes noda Dic i’w chwaer Jane ddweud wrtho iddo gael ei eni yn 1780, y dyddiad ar ei garreg fedd, ond dengys cofnodion Eglwys Sant Hywyn, Aberdaron, iddo gael ei fedyddio ar 4 Gorffennaf 1779; ef oedd y trydydd o bedwar plentyn Robert Jones a’i wraig Margret; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo (1822).Dic Aberdaron ↗Wikipedia (Saesneg)Teithiwr ac amlieithydd o Gymro oedd Dic Aberdaron (Richard Robert Jones; 1780–1843); ganed yn Aberdaron, gyda’r llysieuwraig Alice Griffith yn fydwraig; ychydig neu ddim addysg ffurfiol a gafodd ond dywedid iddo ddysgu 14 neu 15 iaith ei hun, hen a diweddar, gan gynnwys Lladin yn un ar ddeg; cedwir ei eiriadur Cymraeg, Groeg a Hebraeg heddiw yn Eglwys Gadeiriol Llanelwy; mae wedi ei gladdu yn eglwys blwyf Llanelwy; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo, ac ysgrifennodd y bardd R. S. Thomas, a fu’n ficer Aberdaron, gerdd o’r enw Dic Aberdaron; ysgrifennodd T. H. Parry-Williams gerdd Gymraeg o’r un enw, sy’n gorffen: “Chwarae-teg i Dic – nid yw pawb yn gwirioni’r un fath”.
Bu farw Dic yn Llanelwy ar 18 Rhagfyr 1843 a’i gladdu ym mynwent y plwyf yno, gyda beddargraff gan y bardd Ellis Owen, Cefnymeysydd. Yn ei flynyddoedd olaf roedd wedi dechrau ysgrifennu hanes ei fywyd ei hun.FfynonellauJones, Richard Robert (‘Dic Aberdaron’; 1779 – 1843), polyglot ↗Gruffydd Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruBrodor o blwyf Aberdaron; saer coed oedd ei dad a adeiladai gychod hefyd; daeth yn enwog am ei ddawn eithriadol i ddysgu ieithoedd, hen a diweddar; gadawodd gartref yn ifanc a bu’n grwydryn ar hyd ei oes, fel mai ansicr a thameidiog yw’r hyn a wyddom am ei hanes; roedd wedi dechrau dysgu Lladin tua deuddeg oed ac yn dysgu Groeg cyn ei fod yn ugain; ymwelodd â Lerpwl yn 1804 a Llundain yn 1807, ac arhosodd am gyfnodau byr ym Mangor, Caernarfon ac ym Môn; ar ei deithiau cafodd gyfle i ddysgu Hebraeg, ac ieithoedd diweddar fel Sbaeneg ac Eidaleg; cariai lu o lyfrau gydag ef bob amser, a gwerthai rai weithiau i brynu bwyd a dillad a’u prynu’n ôl wedyn; yn 1831 a 1832 gweithiodd ar ei eiriadur Cymraeg-Groeg-Hebraeg; bu farw yn Llanelwy ar 18 Rhagfyr 1843 a’i gladdu yno, gyda beddargraff gan Ellis Owen, Cefnymeysydd; nodyn golygyddol (2021): mewn hunangofiant a ddechreuodd yn hwyr yn ei oes noda Dic i’w chwaer Jane ddweud wrtho iddo gael ei eni yn 1780, y dyddiad ar ei garreg fedd, ond dengys cofnodion Eglwys Sant Hywyn, Aberdaron, iddo gael ei fedyddio ar 4 Gorffennaf 1779; ef oedd y trydydd o bedwar plentyn Robert Jones a’i wraig Margret; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo (1822).Dic Aberdaron ↗Wikipedia (Saesneg)Teithiwr ac amlieithydd o Gymro oedd Dic Aberdaron (Richard Robert Jones; 1780–1843); ganed yn Aberdaron, gyda’r llysieuwraig Alice Griffith yn fydwraig; ychydig neu ddim addysg ffurfiol a gafodd ond dywedid iddo ddysgu 14 neu 15 iaith ei hun, hen a diweddar, gan gynnwys Lladin yn un ar ddeg; cedwir ei eiriadur Cymraeg, Groeg a Hebraeg heddiw yn Eglwys Gadeiriol Llanelwy; mae wedi ei gladdu yn eglwys blwyf Llanelwy; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo, ac ysgrifennodd y bardd R. S. Thomas, a fu’n ficer Aberdaron, gerdd o’r enw Dic Aberdaron; ysgrifennodd T. H. Parry-Williams gerdd Gymraeg o’r un enw, sy’n gorffen: “Chwarae-teg i Dic – nid yw pawb yn gwirioni’r un fath”.
Mor gynnar ag 1822 ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo. Ysgrifennodd R. S. Thomas, a fu’n ficer Aberdaron, gerdd o’r enw Dic Aberdaron, a felly hefyd T. H. Parry-Williams, y mae ei gerdd yn gorffen gyda gwên: “Chwarae-teg i Dic – nid yw pawb yn gwirioni’r un fath”.FfynonellauDic Aberdaron ↗Wikipedia (Saesneg)Teithiwr ac amlieithydd o Gymro oedd Dic Aberdaron (Richard Robert Jones; 1780–1843); ganed yn Aberdaron, gyda’r llysieuwraig Alice Griffith yn fydwraig; ychydig neu ddim addysg ffurfiol a gafodd ond dywedid iddo ddysgu 14 neu 15 iaith ei hun, hen a diweddar, gan gynnwys Lladin yn un ar ddeg; cedwir ei eiriadur Cymraeg, Groeg a Hebraeg heddiw yn Eglwys Gadeiriol Llanelwy; mae wedi ei gladdu yn eglwys blwyf Llanelwy; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo, ac ysgrifennodd y bardd R. S. Thomas, a fu’n ficer Aberdaron, gerdd o’r enw Dic Aberdaron; ysgrifennodd T. H. Parry-Williams gerdd Gymraeg o’r un enw, sy’n gorffen: “Chwarae-teg i Dic – nid yw pawb yn gwirioni’r un fath”.Richard Robert Jones ↗Wicipedia CymraegAmlieithydd hunanaddysgedig a chrwydryn o Gymro oedd Richard Robert Jones neu Dic Aberdaron (1780 – 18 Rhagfyr 1843); saer coed yn arbenigo mewn gwneud a thrwsio cychod oedd ei dad; ni chafodd addysg ffurfiol ond roedd yn adnabyddus am ddysgu hyd at 14 neu 15 iaith, gan gynnwys y Gymraeg, Saesneg, Lladin, Groeg, Hebraeg, Ffrangeg, Eidaleg, Sbaeneg, a rhywfaint o’r Galdeeg a’r Syrieg; dysgodd Ladin pan oedd yn ddim ond deuddeg a Groeg cyn ei fod yn ugain; roedd yn Lerpwl yn 1804 ac yn Llundain yn 1807, ac arhosodd ym Mangor, Caernarfon ac ym Môn; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo; ysgrifennodd R. S. Thomas, a fu’n ficer Aberdaron am gyfnod, a T. H. Parry-Williams gerdd yr un o’r enw Dic Aberdaron.Jones, Richard Robert (‘Dic Aberdaron’; 1779 – 1843), polyglot ↗Gruffydd Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruBrodor o blwyf Aberdaron; saer coed oedd ei dad a adeiladai gychod hefyd; daeth yn enwog am ei ddawn eithriadol i ddysgu ieithoedd, hen a diweddar; gadawodd gartref yn ifanc a bu’n grwydryn ar hyd ei oes, fel mai ansicr a thameidiog yw’r hyn a wyddom am ei hanes; roedd wedi dechrau dysgu Lladin tua deuddeg oed ac yn dysgu Groeg cyn ei fod yn ugain; ymwelodd â Lerpwl yn 1804 a Llundain yn 1807, ac arhosodd am gyfnodau byr ym Mangor, Caernarfon ac ym Môn; ar ei deithiau cafodd gyfle i ddysgu Hebraeg, ac ieithoedd diweddar fel Sbaeneg ac Eidaleg; cariai lu o lyfrau gydag ef bob amser, a gwerthai rai weithiau i brynu bwyd a dillad a’u prynu’n ôl wedyn; yn 1831 a 1832 gweithiodd ar ei eiriadur Cymraeg-Groeg-Hebraeg; bu farw yn Llanelwy ar 18 Rhagfyr 1843 a’i gladdu yno, gyda beddargraff gan Ellis Owen, Cefnymeysydd; nodyn golygyddol (2021): mewn hunangofiant a ddechreuodd yn hwyr yn ei oes noda Dic i’w chwaer Jane ddweud wrtho iddo gael ei eni yn 1780, y dyddiad ar ei garreg fedd, ond dengys cofnodion Eglwys Sant Hywyn, Aberdaron, iddo gael ei fedyddio ar 4 Gorffennaf 1779; ef oedd y trydydd o bedwar plentyn Robert Jones a’i wraig Margret; ysgrifennodd William Roscoe gofiant iddo (1822).
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesDilledydd a maer Casnewydd a arweiniodd filoedd o Siartwyr i’r dref yn 1839 i fynnu’r bleidlais i’r gweithwyr.
John FrostYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf