Hanes Cymru / Cymru Rufeinig

Cymru Rufeinig

Moridunum, Caerfyrddin

Tref Rufeinig y Demetae, pobl y de-orllewin, dan Gaerfyrddin heddiw. Mae ei hamffitheatr, a ddatgelwyd yn 1968, yn un o ddim ond saith sydd ar ôl ym Mhrydain.

Llun: Yr amffitheatr Rufeinig yng Nghaerllion (Isca), o un o’i mynedfeydd · Nilfanion, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. AD 75 51.862° N, 4.297° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Amffitheatr Rufeinig Moridunum, Caerfyrddin
Amffitheatr Rufeinig Moridunum, Caerfyrddin · Llun: Wikimedia Commons · Marion Phillips, CC BY-SA 2.0

Ystyr yr enw

Moridunum: caer y môr (mori, môr + dunum, caer), yr enw y tu ôl i Gaerfyrddin

Datgodio unrhyw enw lle arall →

O dan strydoedd Caerfyrddin mae Moridunum, caer y môr, prifddinas y Demetae, Brythoniaid de-orllewin Cymru, yn oes y Rhufeiniaid. Mae ei hamffitheatr fawr yn dal i sefyll ar ochr ddwyreiniol y dref.

CaerTua OC 75, tref o tua 120
AmffitheatrUn o saith sydd ar ôl yn y DU, cloddiwyd 1968
GwarchodHeneb gofrestredig CM235

O gaer i dref

Cododd y Rhufeiniaid gaer yma tua OC 75, efallai yn lle’r hen fryngaer ar Fryn Myrddin. Erbyn tua 120 roedd y milwyr wedi mynd, a thyfodd y pentref y tu allan i’r gaer yn dref, sedd llywodraeth y Demetae a chanolfan masnach ac amaeth i’r holl ranbarth. Rhedai Sarn Helen tua’r gogledd oddi yma yr holl ffordd i gaer Caerhun.

Strydoedd a siopau

Gosodwyd y dref ar grid o strydoedd, â baddonau cyhoeddus ac efallai westy i deithwyr swyddogol. Mae ei fforwm dan ran brysuraf Caerfyrddin heddiw mae’n debyg. Wynebai siopau cul y strydoedd, gweithiai gofaint fetel, ac ar ddiwedd y drydedd ganrif neu ddechrau’r bedwaredd ailgodwyd y tai pren mawr mewn carreg. Cafwyd teml o’r ganrif gyntaf neu’r ail hefyd. O gwmpas y dref rhedai clawdd a ffos, ac yn ddiweddarach fur cerrig.

Yr amffitheatr

I’r dwyrain o’r hen dref mae’r amffitheatr, un o ddim ond saith amffitheatr Rufeinig sydd ar ôl yn y DU a’r unig adeilad Rhufeinig sy’n dal uwchlaw’r ddaear yng Nghaerfyrddin. Fe’i cloddiwyd yn 1968; mae ei harena yn 46 metr wrth 27, a’i seddau, o bren ar furiau cerrig, yn 92 metr wrth 67. Mae’n llawer mwy nag y byddai tref o’r fath yn ymddangos ei angen.

Caerfyrddin

O ychwanegu caer at yr hen enw cafwyd yr enw Cymraeg Caerfyrddin, a ddaeth yn Carmarthen yn Saesneg. Darllenir yr enw yn aml fel caer Myrddin.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf