Hanes Cymru / Oes y Tywysogion

Oes y Tywysogion

Castell Dryslwyn

Castell tywysogion Deheubarth ar fryn unig yn nyffryn Tywi. Yn 1287 daliodd Rhys ap Maredudd ef yn erbyn byddin o un fil ar ddeg.

Llun: Adfeilion Castell Dryslwyn ar ei fryn uwchben dyffryn Tywi · Natasha de Vere & Col Ford, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1200s 51.862° N, 4.102° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Ystyr yr enw

Dryslwyn: llwyn y drysi (drys + llwyn)

Dryslwyn

  • Drys drysi
  • lwyn llwyno llwyn (treiglad meddal: ll → l)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mae Castell Dryslwyn yn coroni bryn serth, unig sy’n codi o orlifdir Tywi rhwng Llandeilo a Chaerfyrddin. Fe’i codwyd gan dywysog o Ddeheubarth yn yr 1220au, ac fe’i cyfrifir ymhlith y cestyll pwysicaf a godwyd gan dywysogion Cymru, yr unig un gyda thair ward furiog.

Codwyd1220au, gan Rys Gryg yn ôl pob tebyg
TeyrnasDeheubarth
WardiauTair, yr unig gastell Cymreig gyda thair

Castell Deheubarth

Codwyd y Dryslwyn gan Rys Gryg, un o feibion yr Arglwydd Rhys, ac aeth i’w fab Maredudd a’i ŵyr Rhys ap Maredudd. Gyda Dinefwr, bedair milltir i fyny’r dyffryn, bu’n gwarchod teyrnas Deheubarth am amser hir.

Tŵr a phlasty

Tŵr crwn mawr a phlasty tywysogaidd o fewn cwrt muriog cadarn oedd y castell cyntaf, yn debyg iawn i Ddinefwr, gyda neuadd fawr a chegin. Yn ddiweddarach yn y 13eg ganrif ychwanegwyd dau gwrt muriog arall i lawr y bryn. Y rhan fwyaf trawiadol sy’n dal i sefyll yw wyneb allanol y fflatiau mawr.

Gwarchae 1287

Wedi 1283 roedd y Dryslwyn yn un o’r ychydig gestyll carreg mawr yng Nghymru a ddelid o hyd gan Gymro. Yn 1287 cododd Rhys ap Maredudd yn erbyn rheolaeth Lloegr, a syrthiodd y castell ar 5 Medi wedi gwarchae enbyd ac enwog. Mae adroddiad i Lywodraeth Cymru yn ei alw’n warchae a astudiwyd ddyfnaf yng Nghymru, a chafwyd olion y peiriannau rhyfel yma.

Castell Glyndŵr

Yn haf 1403 cipiodd Owain Glyndŵr y Dryslwyn. Wedi hynny rhoddwyd y castell o’r neilltu ac aeth yn adfail yn araf.

Ymweld

Cadw sy’n gofalu am yr adfeilion, sydd ar agor i bawb trwy’r flwyddyn, ger y B4297 bum milltir i’r de-orllewin o Landeilo. Ers 2024 mae Cadw yn defnyddio’r enw Cymraeg, Castell Dryslwyn, yn Saesneg hefyd.

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf