Aneirin
Bardd Y Gododdin (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)Bardd Y Gododdin, y farwnad i ryfelwyr Catraeth.
Aneirin

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Seintiau
c. 600 OC
Marwnad Aneirin i’r rhyfelwyr a syrthiodd yng Nghatraeth, ymhlith y farddoniaeth hynaf mewn unrhyw iaith ym Mhrydain.
Llun: Tudalen gyntaf Llyfr Aneirin (tua 1250–1300), ar ddechrau’r Gododdin · Hand α, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Tua’r flwyddyn 600 marchogodd rhyfelwyr y Gododdin, Brythoniaid Din Eidyn, Caeredin, i’r de i Gatraeth i ymladd yr Eingl. Prin y daeth neb adref. Galarodd y bardd Aneirin amdanynt yn Y Gododdin, ymhlith y farddoniaeth hynaf yn unrhyw un o ieithoedd Prydain.FfynhonnellY Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.
| Pryd | Tua 600 |
|---|---|
| Ble | O Ddin Eidyn i Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol |
| Y gerdd | Y Gododdin, yn Llyfr Aneirin o ail hanner y 1200au |
Gwleddodd y rhyfelwyr am flwyddyn yn Nin Eidyn ac yna mynd i’r frwydr. Safai eu medd am y cyfan a roddodd eu harglwydd iddynt, a thalasant amdano â theyrngarwch hyd angau. Mae’r gerdd yn eu rhifo’n 300, neu 363, o wŷr dethol, ac mewn un fersiwn dim ond un, Cynon ap Clydno, a ddaeth yn ôl.FfynhonnellY Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.
Cadwyn o farwnadau yw’r gerdd, pob un i ryfelwr. Gwnaeth Ifor Williams y golygiad dibynadwy cyntaf, Canu Aneirin, yn 1938, a’i darllen fel un sy’n enwi Mynyddog Mwynfawr yn arglwydd y Gododdin.FfynhonnellY Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.
Mae un pennill, i foli’r rhyfelwr Gwawrddur, yn enwi Arthur wrth fynd heibio. Os yw’r llinell cyn hyned â’r gerdd, gall fod y sôn cynharaf am Arthur yn unman.FfynhonnellY Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.
Mae’r gerdd wedi goroesi mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, a ysgrifennwyd yn ail hanner y 1200au, ac fe’i darllenir a’i hailadrodd o hyd: gwnaeth cyn-Fardd Cenedlaethol Cymru, Gillian Clarke, fersiwn Saesneg newydd ohoni.FfynonellauY Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.The Gododdin: Lament for the Fallen ↗Gillian Clarke, Faber & Faber, 2021 (ISBN 9780571352111) (Saesneg)Fersiwn Saesneg newydd o’r Gododdin gan Aneirin, gan gyn-Fardd Cenedlaethol Cymru.
Mae llawer o’r penillion yn agor â’r un geiriau, ‘Gwŷr a aeth Gatraeth gan wawr’.FfynhonnellY Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr. Daeth y rhyfelwyr o bell, rhai o wlad y Pictiaid a rhai o Wynedd, ac roeddent yn Gristnogion: mae un pennill yn adrodd sut y rhoddodd Rhufawn Hir ‘aur i’r allor, a rhodd hael i’r cerddor’. Aethant allan â ‘meirch buan ac arfwisg dywyll a thariannau, coesau gwaywffyn yn uchel a’u blaenau’n llym, a llurigau disglair a chleddyfau’, a daw’r gair am eu harfwisg, llurig, o’r Lladin lorica.FfynhonnellY Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.
Gwŷr a aeth Gatraeth gan wawr.
Aneirin, Y Gododdin
Daliai’r Gododdin, y Votadini yn oes Rhufain, diroedd yn ne-ddwyrain yr Alban a Northumberland heddiw, a gelwid y bobl o gwmpas Clackmannan yn Fanaw Gododdin.FfynonellauY Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr.Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Etifeddion Votadini oes Rhufain oedd y Gododdin; yn ôl traddodiad trigai eu brenhinoedd ar Traprain Law ac yn Din Eidyn, Caeredin heddiw; gelwid pobl ardal Clackmannan yn Fanaw Gododdin; tua 600 codwyd llu o tua thri chant o wŷr i farchogaeth i Gatraeth, Catterick efallai; mae’r Gododdin, a briodolir i Aneirin, yn eu hanrhydeddu.
Mae Llyfr Aneirin yn agor â’r geiriau ‘Hwn yw e gododin. aneirin ae cant’.FfynhonnellAneirin ↗Wicipedia CymraegBardd a flodeuodd yn hanner olaf y chweched ganrif (tua 525 hyd 600), un o’r Cynfeirdd cynnar; Neirin oedd ffurf gynharach ei enw yn ôl pob tebyg, o air Brythoneg sy’n gytras efallai â’r Wyddeleg nár, ‘nobl’ neu ‘wylaidd’, yn ôl Ifor Williams; awdur Y Gododdin, a gedwir yn Llyfr Aneirin; mae’r Historia Brittonum (tua 830) yn ei enwi gyda Thalhaearn Tad Awen, Taliesin, Blwchfardd a Chian, a elwid Gwenith Gwawd; mae’r llawysgrif o tua 1265 yn dechrau ‘Hwn yw e gododin. aneirin ae cant’; mae’r gerdd yn coffáu arwyr Manaw Gododdin, a’i phrifddinas yng Nghaeredin, sy’n awgrymu bod Aneirin yn perthyn i’r wlad honno; yn yr hen achau mae Dwywei yn chwaer i Wallog fab Llëenog, ac awgryma Ifor Williams fod Aneirin yn nai i Wallog ac felly’n frawd i Ddeiniol Sant; mae pennill arall yn ei gyplysu â Thaliesin: ‘Fi, nid fi, Aneirin, mae Taliesin nerthol ei ysbrydoliaeth yn gwybod hyn, fe genais i’r Gododdin’; mae’r Trioedd yn ei gofio fel Aneirin Gwawdrydd Mechdeyrn Beirdd. Roedd ei fam Dwywei yn chwaer i Wallawg, cynghreiriad Urien, ac awgrymodd Ifor Williams fod Aneirin yn frawd i Sant Deiniol.FfynonellauAneirin, a famous poet who flourished in the second half of the 6th century ↗Ifor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn ôl yr Historia Brittonum roedd pum bardd Cymraeg nodedig, Talhaearn Tad Awen, Neirin, Taliesin, Blwchfardd a Chian, yn amlwg yn ystod y rhyfeloedd yn erbyn Ida, brenin Northumbria, a’i feibion yn ôl pob tebyg; Neirin yw ffurf gyntaf yr enw, a gafodd ‘a’ o’i flaen erbyn 1200, a galwodd Dr John Davies ef yn Aneurin yn 1632; mae Llyfr Aneirin, llawysgrif o tua 1250, yn cynnwys cerdd hir o 103 o benillion am osgordd Mynyddawg Mwynfawr, arglwydd Din Eiddyn, Caeredin; fe’i gelwir y Gododdin ar ôl y Brythoniaid a drigai ger Moryd Forth, Votadinoi Ptolemi; ei thestun yw taith osgordd Mynyddawg o 300 o Ddin Eiddyn i Gatraeth, Catterick neu Richmond yn swydd Efrog, i geisio’i hennill yn ôl oddi ar y Saeson, a lladdwyd pob un ond un; mae Aneirin yn rhoi portreadau o arwr ar ôl arwr, pob un yn ddewr ac yn ffyddlon i’w arglwydd, a ‘dalodd am eu medd’; mae pennill diweddarach yn galw’r gerdd yn ‘gwarchan mab Dwywei’, a Dwywei ferch Lëennawg oedd mam Sant Deiniol, tra oedd ei brawd Gwallawg yn gynghreiriad i Urien yn erbyn Hussa; priodolir tair hen gân arall yn y Llyfr iddo; mae’r Trioedd yn ei alw’n Aneirin Gwawdrydd, Mechdeyrn Beirdd.Aneirin ↗Wicipedia CymraegBardd a flodeuodd yn hanner olaf y chweched ganrif (tua 525 hyd 600), un o’r Cynfeirdd cynnar; Neirin oedd ffurf gynharach ei enw yn ôl pob tebyg, o air Brythoneg sy’n gytras efallai â’r Wyddeleg nár, ‘nobl’ neu ‘wylaidd’, yn ôl Ifor Williams; awdur Y Gododdin, a gedwir yn Llyfr Aneirin; mae’r Historia Brittonum (tua 830) yn ei enwi gyda Thalhaearn Tad Awen, Taliesin, Blwchfardd a Chian, a elwid Gwenith Gwawd; mae’r llawysgrif o tua 1265 yn dechrau ‘Hwn yw e gododin. aneirin ae cant’; mae’r gerdd yn coffáu arwyr Manaw Gododdin, a’i phrifddinas yng Nghaeredin, sy’n awgrymu bod Aneirin yn perthyn i’r wlad honno; yn yr hen achau mae Dwywei yn chwaer i Wallog fab Llëenog, ac awgryma Ifor Williams fod Aneirin yn nai i Wallog ac felly’n frawd i Ddeiniol Sant; mae pennill arall yn ei gyplysu â Thaliesin: ‘Fi, nid fi, Aneirin, mae Taliesin nerthol ei ysbrydoliaeth yn gwybod hyn, fe genais i’r Gododdin’; mae’r Trioedd yn ei gofio fel Aneirin Gwawdrydd Mechdeyrn Beirdd. Dywed y gerdd iddo fod yn y frwydr ei hun, iddo gael ei gymryd yn garcharor, a’i ryddhau am bridwerth gan Geneu fab Llywarch Hen. Mae’r Trioedd yn ei alw’n Aneirin Gwawdrydd, Mechdeyrn Beirdd.FfynonellauAneirin ↗Wikipedia (Saesneg)Aneirin, hefyd Aneurin neu Neirin ac Aneurin Gwawdrydd, bardd rhyfel o’r chweched ganrif, y credir ei fod yn fardd llys yn un o deyrnasoedd yr Hen Ogledd, Gododdin yng Nghaeredin yn ôl pob tebyg; enwir ei fam Dwywei yn Y Gododdin; mae’r Trioedd yn ei alw’n ‘dywysog beirdd’ ac yn ‘llifeiriol ei gerdd’; mae Nennius yn ei ganmol ymhlith y beirdd cynharaf, y Cynfeirdd, gyda Thalhaearn, Taliesin, Blwchfardd a Chian; mae Beirdd y Tywysogion yn ei enwi, ac adferodd hynafiaethwyr y Tuduriaid ei enwogrwydd; cedwir ei waith yn Llyfr Aneirin o ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg, ac mae darnau mewn Hen Gymraeg yn dangos bod peth o’r farddoniaeth yn perthyn i’w amser ef, felly gall y priodoli fod yn ddilys; trosglwyddwyd hi ar lafar nes ei hysgrifennu efallai yn y nawfed ganrif; Y Gododdin, marwnadau i ryfelwyr Gododdin a syrthiodd tua 600 yn erbyn Eingl Deifr a Brynaich yng Nghatraeth, Catterick yn ôl pob tebyg; efallai fod un pennill yn cynnwys y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; dywed y gerdd fod Aneirin yn y frwydr, iddo gael ei gymryd yn garcharor, ac iddo gael ei ryddhau am bridwerth gan Geneu fab Llywarch Hen.Aneirin, a famous poet who flourished in the second half of the 6th century ↗Ifor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruYn ôl yr Historia Brittonum roedd pum bardd Cymraeg nodedig, Talhaearn Tad Awen, Neirin, Taliesin, Blwchfardd a Chian, yn amlwg yn ystod y rhyfeloedd yn erbyn Ida, brenin Northumbria, a’i feibion yn ôl pob tebyg; Neirin yw ffurf gyntaf yr enw, a gafodd ‘a’ o’i flaen erbyn 1200, a galwodd Dr John Davies ef yn Aneurin yn 1632; mae Llyfr Aneirin, llawysgrif o tua 1250, yn cynnwys cerdd hir o 103 o benillion am osgordd Mynyddawg Mwynfawr, arglwydd Din Eiddyn, Caeredin; fe’i gelwir y Gododdin ar ôl y Brythoniaid a drigai ger Moryd Forth, Votadinoi Ptolemi; ei thestun yw taith osgordd Mynyddawg o 300 o Ddin Eiddyn i Gatraeth, Catterick neu Richmond yn swydd Efrog, i geisio’i hennill yn ôl oddi ar y Saeson, a lladdwyd pob un ond un; mae Aneirin yn rhoi portreadau o arwr ar ôl arwr, pob un yn ddewr ac yn ffyddlon i’w arglwydd, a ‘dalodd am eu medd’; mae pennill diweddarach yn galw’r gerdd yn ‘gwarchan mab Dwywei’, a Dwywei ferch Lëennawg oedd mam Sant Deiniol, tra oedd ei brawd Gwallawg yn gynghreiriad i Urien yn erbyn Hussa; priodolir tair hen gân arall yn y Llyfr iddo; mae’r Trioedd yn ei alw’n Aneirin Gwawdrydd, Mechdeyrn Beirdd.
Dau gopïydd a ysgrifennodd y llyfr. Copïodd y cyntaf 88 o benillion ac yna bedair cerdd a elwir y Gorchanau; gweithiai’r ail o gopi hŷn a chadwodd lawer o’i sillafu Hen Gymraeg, arwydd o oedran y gerdd.FfynhonnellY Gododdin ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfres o farwnadau i wŷr y Gododdin a fu farw’n ymladd yr Eingl yng Nghatraeth tua OC 600; fe’u priodolir i Aneirin; mewn un llawysgrif, Llyfr Aneirin, o ail hanner y 13eg ganrif; 300 neu 363 o ryfelwyr dethol, a wleddodd am flwyddyn yn Nin Eidyn (Caeredin) ac ymosod ar Gatraeth, Catterick yn ôl y farn arferol; mewn un fersiwn dim ond Cynon ap Clydno a oroesodd; mae’r medd yn sefyll am y cyfan a gafodd y rhyfelwyr gan eu harglwydd, a dalwyd yn ôl â theyrngarwch hyd angau; mae pennill sy’n moli Gwawrddur yn sôn am Arthur, a gallai fod, os yw’n wreiddiol, y cyfeiriad cynharaf at y Brenin Arthur; y golygiad dibynadwy cyntaf oedd Canu Aneirin Ifor Williams, 1938; darllenodd Williams enw’r rheolwr fel Mynyddog Mwynfawr. Mae’r llyfr hefyd yn cynnwys Peis Dinogat, hwiangerdd.FfynhonnellBook of Aneirin ↗Wikipedia (Saesneg)38 tudalen, a ysgrifennwyd yng Nghymru tua 1265, mewn mynachlog yn ôl pob tebyg, copi o lyfr coll o’r 9fed ganrif mae’n debyg, mewn Hen Gymraeg a Chymraeg Canol; yn eiddo i Ddafydd Nanmor yn y 15fed ganrif; prynwyd gan Lyfrgell Rydd Caerdydd yn 1896, a heddiw yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, lle cafodd ei adfer a’i ailrwymo; rhoddwyd ar-lein gan y Llyfrgell Genedlaethol ym mis Rhagfyr 2013; Peis Dinogat, hwiangerdd y tybiai Ifor Williams iddi gael ei hysgrifennu gyntaf ar ymyl y llyfr gwreiddiol; rhoddir Gorchanau Adrefon a Maeldderw i Daliesin.
Dafydd Nanmor oedd biau’r llyfr yn y bymthegfed ganrif, a Robert Vaughan o Hengwrt wedyn. Fe’i lladratawyd yn y 1780au, aeth drwy ddwylo Thomas Price, Carnhuanawc, a Syr Thomas Phillipps, a’i brynu gan Lyfrgell Rydd Caerdydd yn 1896. Mae heddiw yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, a’i rhoddodd ar-lein yn 2013.FfynonellauBook of Aneirin ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd yng Nghymru tua 1265, mewn mynachlog yn ôl pob tebyg, a chopi o wreiddiol coll o’r nawfed ganrif mae’n debyg; 38 tudalen o femrwn; mae’n cynnwys Y Gododdin, am wŷr Gododdin a syrthiodd yng Nghatraeth tua 600, yr hwiangerdd Pais Dinogad, a’r gorchanau; bu’n eiddo i Ddafydd Nanmor ac wedyn i Robert Vaughan o Hengwrt; fe’i lladratwyd yn y 1780au, yna bu gyda Thomas Price (Carnhuanawc) a Syr Thomas Phillipps; fe’i prynwyd gan Lyfrgell Rydd Caerdydd yn 1896; yn awr yn y Llyfrgell Genedlaethol.Book of Aneirin ↗Wikipedia (Saesneg)38 tudalen, a ysgrifennwyd yng Nghymru tua 1265, mewn mynachlog yn ôl pob tebyg, copi o lyfr coll o’r 9fed ganrif mae’n debyg, mewn Hen Gymraeg a Chymraeg Canol; yn eiddo i Ddafydd Nanmor yn y 15fed ganrif; prynwyd gan Lyfrgell Rydd Caerdydd yn 1896, a heddiw yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, lle cafodd ei adfer a’i ailrwymo; rhoddwyd ar-lein gan y Llyfrgell Genedlaethol ym mis Rhagfyr 2013; Peis Dinogat, hwiangerdd y tybiai Ifor Williams iddi gael ei hysgrifennu gyntaf ar ymyl y llyfr gwreiddiol; rhoddir Gorchanau Adrefon a Maeldderw i Daliesin.
Ffynonellau a darllen pellach
Bardd Y Gododdin, y farwnad i ryfelwyr Catraeth.
AneirinBu farw Dewi, yn ôl traddodiad ar 1 Mawrth, yn ei fynachlog, lle saif Tyddewi heddiw, dinas leiaf Prydain.
Marw Dewi SantMae Urien Rheged, arwr cerddi Taliesin, yn arwain brenhinoedd y gogledd ac yn caethiwo’r Eingl ar ynys Lindisfarne.
Urien yn gwarchae ar LindisfarneMae Awstin o Gaergaint yn gofyn i esgobion y Brythoniaid dderbyn ei awdurdod. Wedi cwrdd ag ef, maent yn gwrthod ac yn cadw eu ffyrdd eu hunain.
Esgobion y Brythoniaid yn sefyll yn gadarnMae buddugoliaeth Northumbria yn gwahanu Brythoniaid Cymru oddi wrth eu perthnasau yn y gogledd. Daw’r bobl i alw eu hunain yn Gymry, sef ‘cyd-wladwyr’.
Brwydr CaerYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf