Tua 9.15 fore 21 Hydref 1966 daeth llwyth o wastraff glofa dyfrlawn i lawr y mynydd ar Aberfan, gan gladdu Ysgol Iau Pantglas a’r tai wrth ei hymyl.FfynhonnellAberfan disaster ↗Wikipedia (Saesneg)Tua 9.15 fore 21 Hydref 1966 llithrodd rwbel glofa dyfrlawn o Domen 7 i lawr y llethr ar Ysgol Iau Pantglas a’r tai gerllaw; bu farw 144 o bobl, 116 ohonynt yn blant a 28 yn oedolion, ac yn yr ysgol 109 o blant a phump o athrawon; cadeiriwyd y Tribiwnlys gan yr Arglwydd Ustus Edmund Davies, a aned ac a addysgwyd yn Aberpennar gerllaw, ac a benodwyd ddiwedd Hydref 1966; clywodd 136 o dystion dros 76 diwrnod ac adroddodd ar 3 Awst 1967; canfu y gellid bod wedi atal y trychineb, ceryddodd naw o weithwyr y Bwrdd Glo, a dywedodd i’r Arglwydd Robens gamarwain y cyhoedd am y ffynhonnau dan y domen; ni chafodd y Bwrdd Glo nac unrhyw un o’i staff eu herlyn na’u dirwyo.
| Dyddiad | 21 Hydref 1966, tua 9.15 y bore |
|---|---|
| Ble | Ysgol Iau Pantglas a’r tai gerllaw |
| Collwyd | 144 o bobl, 116 ohonynt yn blant |
| Cofir | Yr ardd goffa a’r bwâu yn y fynwent |
Tomen 7#
O Domen 7 ar y llethr uwchben y pentref y daeth y llithriad. Roedd y rwbel yn wlyb domen, ac unwaith y symudodd fe lifodd i lawr y llethr ar yr ysgol a’r cartrefi o’i chwmpas.FfynhonnellAberfan disaster ↗Wikipedia (Saesneg)Tua 9.15 fore 21 Hydref 1966 llithrodd rwbel glofa dyfrlawn o Domen 7 i lawr y llethr ar Ysgol Iau Pantglas a’r tai gerllaw; bu farw 144 o bobl, 116 ohonynt yn blant a 28 yn oedolion, ac yn yr ysgol 109 o blant a phump o athrawon; cadeiriwyd y Tribiwnlys gan yr Arglwydd Ustus Edmund Davies, a aned ac a addysgwyd yn Aberpennar gerllaw, ac a benodwyd ddiwedd Hydref 1966; clywodd 136 o dystion dros 76 diwrnod ac adroddodd ar 3 Awst 1967; canfu y gellid bod wedi atal y trychineb, ceryddodd naw o weithwyr y Bwrdd Glo, a dywedodd i’r Arglwydd Robens gamarwain y cyhoedd am y ffynhonnau dan y domen; ni chafodd y Bwrdd Glo nac unrhyw un o’i staff eu herlyn na’u dirwyo.

Plant Pantglas#
Yn yr ysgol bu farw 109 o blant a phump o’u hathrawon. I gyd collodd y pentref 144 o bobl, 116 o blant a 28 o oedolion.FfynhonnellLessons from the Aberfan disaster and its aftermath ↗Iain McLean, British Academy Review (Saesneg)Gan hanesydd y trychineb: bu farw 109 o blant a phump o athrawon yn yr ysgol, 144 i gyd; canfu’r Tribiwnlys mai’r Bwrdd Glo oedd yn llwyr ar fai; cyrhaeddodd y gronfa £1.75m; gofynion y Comisiwn Elusennau; y £150,000 a gymerwyd at y tomenni, a roddwyd yn ôl yn 1997, a £1.5m yn 2007.FfynhonnellAberfan disaster ↗Wikipedia (Saesneg)Tua 9.15 fore 21 Hydref 1966 llithrodd rwbel glofa dyfrlawn o Domen 7 i lawr y llethr ar Ysgol Iau Pantglas a’r tai gerllaw; bu farw 144 o bobl, 116 ohonynt yn blant a 28 yn oedolion, ac yn yr ysgol 109 o blant a phump o athrawon; cadeiriwyd y Tribiwnlys gan yr Arglwydd Ustus Edmund Davies, a aned ac a addysgwyd yn Aberpennar gerllaw, ac a benodwyd ddiwedd Hydref 1966; clywodd 136 o dystion dros 76 diwrnod ac adroddodd ar 3 Awst 1967; canfu y gellid bod wedi atal y trychineb, ceryddodd naw o weithwyr y Bwrdd Glo, a dywedodd i’r Arglwydd Robens gamarwain y cyhoedd am y ffynhonnau dan y domen; ni chafodd y Bwrdd Glo nac unrhyw un o’i staff eu herlyn na’u dirwyo.
Cyrhaeddodd y gronfa a roddodd pobl ym mhobman i Aberfan £1.75 miliwn. Talwyd yn ôl yn 1997 y £150,000 a gymerwyd ohoni i glirio’r tomenni, a daeth £1.5 miliwn arall yn 2007.FfynhonnellLessons from the Aberfan disaster and its aftermath ↗Iain McLean, British Academy Review (Saesneg)Gan hanesydd y trychineb: bu farw 109 o blant a phump o athrawon yn yr ysgol, 144 i gyd; canfu’r Tribiwnlys mai’r Bwrdd Glo oedd yn llwyr ar fai; cyrhaeddodd y gronfa £1.75m; gofynion y Comisiwn Elusennau; y £150,000 a gymerwyd at y tomenni, a roddwyd yn ôl yn 1997, a £1.5m yn 2007.

Lle y’u cofir#
Lle safai’r ysgol mae gardd heddiw, a’i waliau isel o gerrig afon yn dilyn cynllun yr hen ystafelloedd dosbarth. Yn y fynwent mae dwy res hir o fwâu gwyn ynghlwm yn nodi beddau 106 o’r 144.FfynhonnellAberfan: Cemetery, Garden of Remembrance and Former Tip and Slide Area ↗Cadw, Cofrestr Parciau a Gerddi o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig yng Nghymru, gradd II* (Saesneg)Mae waliau isel o gerrig afon yn dilyn cynllun yr ysgol yn yr ardd; yn y fynwent mae dwy res hir o fwâu gwyn ynghlwm yn nodi beddau 106 o’r 144.
Ffynonellau a darllen pellach





