Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1967

Deddf yr Iaith Gymraeg

Caniateir defnyddio’r Gymraeg yn y llys, a gall ffurflenni swyddogol ymddangos yn Gymraeg.

Llun: Arwydd ffordd dwyieithog, y Gymraeg yn gyntaf · Eric Jones, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 27 Gorffennaf 1967 daeth Deddf yr Iaith Gymraeg yn gyfraith, gan roi lle cadarnach i’r Gymraeg yn y llysoedd ac ar bapurau’r llywodraeth.

Mewn grym27 Gorffennaf 1967
LlysoeddCaiff y Gymraeg ei defnyddio mewn achosion cyfreithiol yng Nghymru
PapurauGall gweinidogion awdurdodi fersiynau Cymraeg o ddogfennau swyddogol
Seiliwyd arAdroddiad Hughes Parry, 1965

Y tu hwnt i 1942#

Dan gyfraith 1942 câi tyst siarad Cymraeg yn y llys dim ond pe bai’r Saesneg yn ei roi dan anfantais. Gollyngodd y Ddeddf newydd yr amod hwnnw a rhoi hawl glir i ddefnyddio’r Gymraeg mewn achosion cyfreithiol yng Nghymru.

Gallai gweinidogion yn awr hefyd awdurdodi fersiynau Cymraeg o ddogfennau a ffurflenni swyddogol.

Ochr Gymraeg arwydd arhosfan bws
Ochr Gymraeg arwydd arhosfan bws · Llun: John Grayson, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Nid Lloegr yw Cymru#

Diddymodd y Ddeddf y rhan o Ddeddf Cymru a Berwick 1746 a osodai fod y gair England yn cynnwys Cymru.

Adroddiad Hughes Parry#

Tyfodd o adroddiad Hughes Parry yn 1965, a oedd wedi gofyn am statws cyfartal i’r Gymraeg a’r Saesneg yn llysoedd Cymru.

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Trychineb Aberfan

    Mae tomen lo yn llithro ar ysgol y pentref ar 21 Hydref, gan ladd 144 o bobl, 116 ohonynt yn blant.

    Trychineb Aberfan
  2. Ethol Gwynfor Evans

    Mae Plaid Cymru yn ennill ei sedd gyntaf yn San Steffan, yn isetholiad Caerfyrddin.

    Ethol Gwynfor Evans
  3. Adroddiad Tribiwnlys Aberfan

    Mae’r Tribiwnlys dan yr Arglwydd Ustus Edmund Davies yn canfod mai ar y Bwrdd Glo Cenedlaethol y mae’r bai am y trychineb, ac y gellid a dylid bod wedi atal trychineb Aberfan.

    Adroddiad Tribiwnlys Aberfan
  4. Bom yn y Deml Heddwch

    Mae MAC yn bomio’r Deml Heddwch yng Nghaerdydd ar y bore yr oedd pwyllgor i gwrdd yno i gynllunio Arwisgo’r Tywysog Charles. Dyma ddechrau ymgyrch John Jenkins yn erbyn yr Arwisgo.

    Bom yn y Deml Heddwch

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf